http://blog.tamtay.vn/ketnoitrithuc/blog/entry/485097/CAY-BANG.html

 

TẢn mẠn

B�n t�ch c� ph�

 

�C�y b�ng m�a đ�ng &

tiếng dương cầm trong ng�i nh� đổ�

Nguyễn Xu�n Thiệp

 

Một buổi s�ng của th�ng 12, bầu trời Garland một m�u x�m xịt. Trời như đ� sang đ�ng. L� rụng đầy đường. Chợt nhớ m�u l� b�ng của m�i ng�i trong tranh Phố Ph�i. Nhớ c�y b�ng ở Vương Phủ ng�y n�o đầu đ�ng l� đỏ rụng đầy s�n, mẹ v� chị Thoa lấy th�ng đi nhặt về đun bếp. Nhớ c�y b�ng m�a đ�ng trong nhạc Ph� Quang. V� nhớ b�i �Nhặt L� B�ng� của Nhất Linh. Nhớ lắm. Từ nhiều h�m nay. Cho n�n bảo vợ đi t�m cho bằng được b�i văn của Nhất Linh, do nh� văn tự tay ch�p với lời đề tặng, trong cuốn lưu b�t của n�ng từ những ng�y xa xưa thuở c�n l� c� b� học tr�. Nguyễn muốn ghi lại trang viết đ� v� nghĩ �Nhặt L� B�ng� của Nhất Linh l� một �ng văn chương hay v�o bậc nhất trong văn học cận đại. Chẳng những hay m� nhiều � nghĩa nh�n sinh. Ch�ng ta h�y đọc v� lắng nghe tiếng l� b�ng rơi trong những trận gi� đ�m.

 

�� �Ở ph�a sau một gốc b�ng, một c�i b�ng chạy ra. T�i nh�n kỹ mới biết đ� l� một đứa b�, v�o trạc mười tuổi, đầu n� ch�t một c�i khăn đỏ phủ k�n hai b�n m�, �o n� r�ch để hở cả hai vai. Một �t l� rụng ở cuối phố. Đứa b� chạy vội lại. Một con b� ở sau một gốc b�ng kh�c cũng chạy ra, rồi hai chị em -t�i đo�n l� hai chị em- chạy loăng quăng đuổi những l� b�ng gi� thổi lăn tr�n đường.

�� Một cơn gi� lạnh nổi l�n, l� rụng �o �o, một l�t đ� đầy đường.

�� -Mau l�n chị ơi. Nhặt cả hai tay chị ạ.

�� -Tao bảo m�y đem chổi đi, m�y lại bỏ qu�n. Thằng nỡm. Tao đ� biết trước l� d�m nay c� gi� to. M�y chẳng nghe tao bao giờ, thằng nỡm.

�� T�i mỉm cười v� thấy con b� mắng một c�ch th�nh thạo lắm. Đứa b� kh�ng để � tới lời chị n�, vừa nhặt vừa reo:

�� -Gi� l�n� Lạy giời gi� nữa l�n.

�� Ch�ng n� nhặt kh�ng ngừng tay, l� vẫn rụng kh�ng ngớt, nhiều khi v� m�u �o lẫn với m�u đường, t�i kh�ng nom r� người, chỉ thấy hai c�i b�ng đen loăng quăng. Ch�ng chạy vọt ra xa rồi lại quay v�ng trở lại, c� khi đang chạy về một ph�a bỗng nhi�n đứng dừng: một đ�m l� rơi lỏa toả tr�n người khiến ch�ng ngập ngừng bối rối kh�ng biết quay nhặt ph�a n�o.

�� -Lạnh qu�.

�� -Chạy mau l�n cho ấm� Thằng nỡm.

�� Thắy chị mắng em lu�n mồm l� thằng nỡm, t�i mỉm cười đo�n c� lẽ t�n đứa b� l� Nỡm chăng.

�� T�i tự nhi�n thấy vui với ch�ng v� mặc dầu trời r�t, t�i cũng như ch�ng mong mỏi gi� thổi thật mạnh.�

 

�� Hay v� cảm động qu� phải kh�ng c�c bạn. Ch�ng ta thấy vui với hai đứa b� nhặt l� trong đ�m đồng thời thương ch�ng biết bao. Ch�ng ta cũng thấy y�u v� gần gũi với m�a đ�ng H� nội c�ng với m�u l� b�ng đầy phố. Với kẻ viết những d�ng n�y, những chiếc l� b�ng ấy thật đẹp. C� thể kh�ng rực rỡ bằng l� c�y maple hay red oak ở đ�y, nhưng ch�ng mạnh mẽ v� gần gũi với những kỷ niệm ấu thời của ta hơn bất cứ thứ g� kh�c. V� nghĩ tới l� b�ng l� nghĩ tới m�a đ�ng H� Nội. Đ�y, ta trở về lại với ca từ b�i h�t Em ơi, H� Nội Phố của Ph� Quang:

 

Em ơi, H� Nội phố

Ta c�n em m�i ho�ng lan

Ta c�n em m�i hoa sữa

Con đường vắng r� r�o cơn mưa nhỏ

Ai đ� chờ ai t�c x�a vai mềm

 

Ta c�n em c�y b�ng mồ c�i m�a đ�ng

Ta c�n em n�c phố mồ c�i m�a đ�ng

Mảnh trăng mồ c�i m�a đ�ng

 

M�a đ�ng năm ấy

Tiếng dương cầm trong căn nh� đổ

 

�� Kẻ n�y phải mượn ca từ trong b�i Em Ơi, H� Nội Phố của nhạc sĩ Ph� Quang để n�i th�m một điều nữa. Đ� l� �m nhạc. V�ng. M�a đ�ng năm ấy / Tiếng dương cầm trong ng�i nh� đổ. Những điều sắp viết ra đ�y li�n quan tới tiếng đ�n dương cầm của một nh� soạn nhạc, nhạc sĩ Wladyslaw Szpilman trong phim The Pianist của nh� đạo diễn đầy t�i năng v� tai tiếng -Roman Polanski. �The Pianist� từng đoạt 3 Oscar năm 2002 về diễn vi�n ch�nh xuất sắc nhất (Adrien Brody trong vai W. Szpilman), đạo diễn xuất sắc nhất v� kịch bản phim hay nhất. Cuốn phim kể chuyện một gia đ�nh ở Warszawa, Ba Lan, bị tan n�t v� thảm họa Đức Quốc X� ở những năm đầu của thập ni�n 40. Người nghệ sĩ dương cầm Szpilman đ� đi qua tầng đầu địa ngục: Cha mẹ, anh chị em c�ng với v� số người d�n v� tội của xứ Ba Lan bị đ�nh đập hoặc bắn chết giữa l�ng th�nh phố hoặc bị bức hại trong trại tập trung. Ri�ng Szpilman, nhờ may mắn, được đưa v�o l�m c�ng việc khổ sai trong to�n sản xuất rồi sau đ� nhờ đ�i vợ chồng nghệ sĩ Ba Lan cứu tho�t. Cuốn phim đầy �m thanh v� cuồng nộ với những h�nh ảnh thảm khốc khiến người xem b�ng ho�ng đau đớn, nhiều l�c tim thắt lại đến nghẹn thở. Ri�ng kẻ n�y đặc biệt x�c động với những sequences cuối c�ng của cuốn phim, x�c động đến rưng rưng nước mắt. Đ�y l� n�t nh�n bản tạo th�nh gi� trị của t�c phẩm. L�c bấy giờ, cả th�nh phố Warszawa ch�m trong đổ n�t, hoang vắng. Szpilman chạy trốn từ ng�i nh� n�y sang ng�i nh� kh�c, đ�i kh�t v� lạnh c�ng c�ng với những thương t�ch tưởng chừng c� thể lấy đi mạng sống của anh bất cứ l�c n�o. Anh phải đi sục sạo t�m ch�t thực phẩm c�n s�t lại để cầm hơi. Đau đớn, sợ h�i, c� đơn nhưng Szpilman kh�ng qu�n qu� khứ �m nhạc v� tiếng đ�n của m�nh. Thỉnh thoảng, trong những l�c quạnh vắng, tiếng đ�n xưa lại vang l�n trong đầu. Những ảnh b�ng ng�y xưa hiện về với đ�i b�n tay bay m�a tr�n phiếm đ�n dưới m�i th�nh đường th�nh phố Warszawa .Thời gian tr�i qua, v� hạnh ph�c cũng tưởng chừng mất dấu t�ch. Một h�m đang t�m c�ch đục một hộp đồ ăn, nh�n l�n, Szpilman rụng rời thấy một vi�n sĩ quan Đức Quốc X� đứng trước mặt m�nh. Vi�n sĩ quan hỏi anh l�m g� ở đ�y v� biết được Szpilman l� nh� soạn nhạc v� danh thủ dương cầm lừng danh của xứ Ba Lan. L� người c� học v� y�u �m nhạc, nghệ thuật, vi�n sĩ quan đưa Szpilman qua một ph�ng b�n, chỉ chiếc dương cầm đầy bụi v� những mảnh vỡ, bảo anh đ�nh đ�n. Ngồi trước chiếc dương cầm như trước người y�u thất t�n vừa t�m lại được, Szpilman x�c động nghẹn ng�o. Rồi những �m thanh vang l�n trong căn nh� đổ, vang l�n như lửa reo, suối chảy trong khi ngo�i trời b�ng tuyết bay tr�n gạch đ� của những ng�i nh� mặt trăng. C� vậy sao, trong cảnh địa ngục a tỳ n�y, c�n c� được �m nhạc sao, nghĩa l� c�n c� ch�t hạnh ph�c v� hy vọng. Vi�n sĩ quan của ph�a th� địch đứng lặng người nghe tiếng đ�n của Szpillman vang l�n th�nh th�t, c� l�c tu�n chảy như đường chim bay, khi ầm ầm như gi�ng tố đi qua bầu trời. Kể từ bữa đ�, vi�n sĩ quan Đức đầy nh�n �i t�m c�ch tiếp tế thực phẩm cho Szpilman, gi�p anh sống dậy. Rồi Hồng qu�n Nga tiến v�o giải ph�ng Ba Lan. Binh l�nh, sĩ quan Đức trở th�nh những kẻ bị truy đuổi.

�� Vi�n sĩ quan Đức c�ng với c�c chiến hữu của �ng bị bắt nhốt v�o một khu tập trung. �ng nhắn tin cho Szpilman biết. Trong những năm th�ng sau đ�, khi th�nh phố Warszawa v� to�n thể Ba Lan được giải phống, Szpilman cố c�ng đi t�m vi�n sĩ quan đầy nh�n bản đ� cứu mạng sống của m�nh, v� cứu �m nhạc của lo�i người, nhưng anh đ� ho�n to�n thất vọng. Cuối c�ng, những h�ng chữ kết th�c tấn bi kịch c� tiếng dương cầm cho biết vi�n sĩ quan, c� t�n l� Hosenfield, đ� chết trong trại t� Li�n X�.

 

�� Bạn hiền thơ ấu ơi,

�� Kết th�c phim buồn qu�, phải kh�ng bạn nhỏ? �i, m�a đ�ng năm ấy tiếng dương cầm trong ng�i nh� đổ. V�ng �t ra, trong cảnh địa ngục ấy c�n c� tiếng dương cầm, v� trong những giờ ph�t tuyệt vọng nhất, nghệ thuật cũng đ� đem đến cho ch�ng ta sự ấm �p v� cứu rỗi.

 

NXT 

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

 

� gio-o.com 2011