.
người tốt việc tốt *
chuyện ngắn
Nói về kinh nghiệm nghề nghiệp ư? Làm sao nói hết một khi tôi đă trải qua 20 năm làm báo? Kể ra th́ lâu rồi, từ thời c̣n bao cấp, cái thời con người chỉ biết đánh vật với cái ăn, c̣n viết, bài nào cũng na ná, nếu không phải phổ biến những thông tư, nghị quyết th́ cũng là tin tức sản xuất đại loại như “lúa nhảy múa”, “lúa reo cười” v́ trúng mùa hoặc những tin chiến thắng từ xa do cấp trên đưa xuống. Kinh nghiệm thời đó là kinh nghiệm bỏ đi, nghề ra nghề phải kể từ thời đổi mới. Thời đổi mới, xă hội thay đổi với tốc độ chóng mặt. Thành phố đối diện với những vụ tham nhũng truyền kỳ liên quan tới những cán bộ cao cấp, tỉnh ủy, thành ủy, kể cả những thành phần “già tuổi Đảng, sạn tuổi đời” mà đầu mối c̣n lằng nhằng tới tận Trung Ương. Rồi c̣n biết bao vụ băng đảng, trộm cướp, sát nhân, mại dâm, ma túy, lường gạt, tiền bạc, ghen tuông... và những ś-căng-đan cỡ lớn.
“Anh thấy không, chưa bao giờ xă hội lại đầy rẫy tội ác như bây giờ.” Chủ nhiệm kiêm tổng biên tập nói. “Đổi mới chẳng bao lâu mà ḿnh cứ như là đang sống trong thời kỳ quá độ, ngay cả Paris, New York cũng không bằng.”
Tôi không hiểu, ư ông muốn nói quá độ cái ǵ, Xă Hội Chủ Nghĩa hay Tư Bản Chủ Nghĩa? Tuy nhiên, tôi phụ họa, “Trước khi mưa bao giờ trời chẳng chuyển giông? Cứ coi như ḿnh đang sống trong thời kỳ tồi tệ đi.”
“Rồi mọi thứ sẽ qua thôi”. Ông gật gù, “Quan trọng là ḿnh xây dựng một cơ chế thị trường tự do có định hướng, phải không?”
“Ờ,” tôi ậm ừ cho qua, trong đầu mường tượng h́nh ảnh một đàn cá tung tăng bơi trong một cái rọ. Cả cụm từ này h́nh như đă là một mâu thuẫn lớn. Nhưng tôi làm thinh v́ chủ nhiệm đang cao hứng. “Trong đó nhiệm vụ báo chí phải là một cây kim chỉ nam dẫn đường.” Chủ nhiệm tiếp. Tôi ngạc nhiên, không lẽ ông ta muốn lộn lại thời bao cấp. Kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt như chiến trường, làm báo như cũ, ai mua? Chưa kịp mở miệng, ông ta đă cướp lời. “Tôi đă thấy những thứ như chồng giết vợ, con lừa cha, cháu chắt bóp cổ ông bà chỉ v́ mấy chỉ vàng. Ông ta nhíu mày, nh́n thẳng soi vô mắt tôi như thể tôi chính là nạn nhân hay thủ phạm. “Ngày nào cũng toàn những tin cà chớn không à... tôi có cảm tưởng chúng ḿnh đang quậy lên một ḍng nước vốn đă đục rồi.”
“Nhưng mà... đó là hiện thực.” Tôi chống chế, “Ḿnh cũng đâu có bịa mấy thứ đó ra được đâu?” Tự nhiên tôi chợt nhận ra cái giọng ḿnh yếu thấy phát sợ.
Cũng may, chủ nhiệm không để ư. Ông ta rút một điếu thuốc rồi đẩy nguyên cái bao về phía tôi. Trở ngược cán thuốc, ông gơ gơ mặt bàn vài cái trước khi đưa lên môi. Tôi cũng đỡ lấy một điếu, lập bập ngậm. Một đốm lửa từ cái Zippo giả lóe lên kéo hai mái đầu chụm lại. Rít một hơi, cả hai cùng ngửa mặt lên trần, thở ra khói. Lim dim, mơ màng nhưng tôi biết, giờ phút này một quyết định nào đó đă h́nh thành.
Tiếng máy lạnh dỏm chạy sè sè, hơi không đủ xua khói thuốc đang mù mịt trong căn pḥng nhỏ xíu. Nóng, lưng tôi tươm mồ hôi. Giọng chủ nhiệm cũng bắt đầu hấp tấp.
“Bắt đầu từ tháng sau, tôi muốn ḿnh phải có những tấm gương điển h́nh trong xă hội. Nói chung, cái tốt phải đẩy lui cái xấu. Ḿnh sẽ góp tay xây dựng lại.”
“Ờ,” tiếng ờ nhẹ hều ai ngờ cũng làm ông ta phấn khởi.
“Này, anh lo mục Người Tốt Việc Tốt, được chứ hả?”
“Úi trời ơi!” ḿnh mẩy tôi giật nẩy. Điếu thuốc mới bật ra khỏi môi. “Trần Thượng Nhân đâu? Hắn vẫn trách nhiệm mục này mà.”
Mười trang báo, không có mục nào tôi ghét như mục này. Xă hội nhiễu nhương đầy ắp cả mười trang, duy chỉ có một góc nhỏ trang ruột của Trần Thượng Nhân cứ như là thiên đường. Cả ṭa soạn không ai biết hắn đào đâu ra những tấm gương Người Tốt Việc Tốt. Vậy mà đều đều, mỗi ngày hắn đẻ một người. Cứ như là thần thoại. Mà nói chi, ngay cả bút hiệu cũng đă hoang đường. Trần Thượng Nhân hay Hà Thiện Nhân cũng là một. Hắn giải thích, Trần Thượng Nhân tức người cao thượng vẫn đang ở trần gian; c̣n Hà Thiện Nhân (?) đúng ra đó là một câu hỏi người thiện ở đâu (?). Rồi hắn chỉ ngay vô cái mục Người Tốt nở một nụ cười xảo trá, “Th́ ở trong đây nè.”
Nghe hỏi tới hắn, chủ nhiệm xua tay, “Cứ xem như hắn mất tích với cái đám Người Tốt của hắn đi.” Lật bật dụi đầu thuốc, ông ta than, “Cái thằng... chỉ biết viết mà không đọc lại. Cái mục Người Tốt Việc Tốt mà hắn cứ viết giống như mục vui cười.” Rồi ông mở ngăn kéo, lấy ra mấy bài bút khoanh đỏ hoét được cắt cẩn thận từ trong trang ruột.
...
“Tôi cầm tờ giấy dẫn đường vẽ nguệch ngoạc theo cú điện thoại người khách hàng vừa gọi hôm qua. Đây phường 20, quận 6, hẻm 259/79/... Con hẻm dành cho những người dưới quê tràn về thành phố kiếm việc. Lối đi hẹp, ngoằn ngoèo, sâu hun hút. Hai bên, nhà lụp xụp chen chúc dưới những tấm bạt rách bươm. Chân bước thấp bước cao, đôi khi tôi phải phóng qua những thau nước rửa chén người ta bày biện giữa đường. Một con bé độ mười tuổi đang ngồi bệt trước cửa, vừa húp cơm x́ xụp, vừa giương mắt hỏi, “Chú kiếm ai?” Tôi nói, tôi kiếm Nguyễn Văn Thiệt, lái taxi... chưa nghe hết con bé đă bỏ tô cơm xuống, reo lên, “A, chú Thiệt Cần Đước phải hông? Con biết rồi, mấy ngày trước có người khách bỏ quên bọc tiền 35 triệu trên xe nên chú phải kiếm người ta trả lại.” Tôi hỏi, “Sao con biết?” Con bé nhanh nhảu, “Cả xóm ai cũng biết” Rồi nó tài lanh, “Sau đó, chú được thưởng một triệu đồng nữa nè.” Con bé đắc chí nh́n tôi, hất mặt tự tin như nó là người biết hết trơn mọi sự...”
...
“Có lẽ ở những người dân huyện Long Thành không ai là không biết bác Trần Văn Rơ, người nông dân ṛng ră hơn ba năm trời đă cất ba mươi căn nhà t́nh thương để tặng cho bà con nghèo trong huyện...”
...
“Những người dân ở miền đất mũi Cà Mau đều gọi chị công nhân Lê Thị Thủy là thiên thần của những người mù trong tỉnh bởi năm năm liền chị đă bảo trợ cho một trăm ca giải phẫu thủy tinh thể thành công, đem ánh sáng đến cho cả trăm cuộc đời tăm tối...”
...
“Mấy người này... không có thật à?” Tôi vừa lật sơ thêm mấy mẫu giấy nữa vừa nghi ngờ hỏi. Chủ nhiệm ngă người trên ghế xoay mộ ṿng rồi cười lớn. “Chú nghĩ sao?”
Tôi cười gượng, lúng túng chưa biết trả lời sao th́ ông chợt nghiêm giọng, “Thật giả không cần biết, điều quan trọng là phải nhân được điển h́nh. Muốn vậy phải viết thật sống động, bởi vậy nên mới chọn anh. Thôi, anh nhận cho tôi nhờ.”
Nghe khen, lẽ ra mũi tôi đă nở to, nhưng cái viễn cảnh “ṃ kim đáy bể” để kiếm người tốt trong những ngày sắp tới khiến tôi khó thở.
“Chủ nhiệm...” tôi nằn ń, “Chưa viết mục này bao giờ chỉ sợ tôi viết không đạt. Hay chủ nhiệm cứ để tôi lấy những tin h́nh sự, băng đảng, xă hội đen... đen cỡ nào tôi cũng săn được những tin giật gân về, như vụ Năm Cam, Hai Chi chẳng hạn.”
“Phải, công nhận anh là một ng̣i bút sắc bén, một mũi nhọn của tờ báo. Nhưng mà...” Chủ nhiệm ra chiều chăm sóc, “Chúng ḿnh lớn tuổi rồi, c̣n vợ con chi? Mấy vụ nguy hiểm hăy để tuổi trẻ.”
Nhắc tới vợ con là tôi mềm ḷng, lẽ ra tôi phải kiên tŕ dứt khoát, thuyết phục đủ điều ngay thời khắc đó. Rằng th́ là tôi có thể lấy tin kinh tế, thể thao, lễ lộc, hội hè... thậm chí những trang hiếu hỉ, ma chay, t́m trẻ lạc hay bất kể những mục linh tinh nào cũng được, trừ Người Tốt. Nhưng mà lúc đó không hiểu sao tôi lại làm thinh. Một sự xuôi xị hèn hèn mà sau này nghĩ lại tôi phải hối hận.
Tôi c̣n nhớ lúc đó chủ nhiệm đùứng lên kết thúc câu chuyện bằng một tiếng thở phào, “Thôi, cho tụi trẻ có cơ hội, để chúng nó ra ngoài lấy kinh nghiệm.” Rồi bất chợt ông đổi đề tài, thân mật hất hàm, “Cà phê không?” Và chẳng thèm nghe tôi đáp, ông ta bước vội ra ngoài.
Chúng tôi cùng băng qua phía bên kia đường. Quán cà phê Cơi Riêng mới mở mấy ngày nay. Đây là quán thứ tám trên một khúc đường chỉ đúng một trăm mét.
Tôi vốn nghĩ, trời sanh đàn ông đàn bà là đă đặt họ ở hai thái cực. Hễ cái ǵ tôi cho là khó th́ vợ tôi nói dễ, và khi tôi nói dễ th́ vợ lại than khó. Bữa tối hôm đó thấy tôi lo ra, vợ tôi phá lên cười. Bả nói như chơi, cả xóm ḿnh ai cũng làm cật lực, sống bằng mồ hôi nước mắt của ḿnh, không trộm cắp, tơ hào, tham ô, móc ngoặc, mánh mung, luồn lách, chạy chọt... đều là người tốt cả, tha hồ mà lên báo. Tôi nhăn mặt, “Đó là người lương thiện, không phải là người tốt.” Ư tôi muốn nói người tốt điển h́nh kia nhưng nhất thời cấp bách, giải thích không rơ ràng làm bả nổi sùng. “Bộ người tốt của anh không cần phải lương thiện sao?” Linh cảm cho tôi biết chiến tranh đang châm ng̣i và chỉ cần tôi mở miệng là bùng nổ ngay. Mà không khéo th́ trước sau tôi cũng là nạn nhân của những cuộc căi vả tầm phào. Tôi vội lôi mấy bài của Trần Thượng Nhân mà chủ nhiệm đưa. Vợ tôi xem xong, phán “Mấy người này là người khờ đâu phải người tốt.” Rồi bả chép miệng, thời buổi này kiếm đâu ra người tốt tới cỡ này. Mà có kiếm được, cho lên báo cũng chẳng ai cảm phục mà bắt chước đừng nói chi tới vụ nhân điển h́nh. Điểm này tôi hoàn toàn đồng ư với vợ. Tôi không tin những kẻ bịp bợm, xảo trá, hiếp dâm, cướp bóc, giết người khi cầm tờ báo lại dán mắt tới cái mục này.
Mấy ngày sau, tôi bắt tay ngay vào việc. Mục tiêu là những cơ quan, trường học, trung tâm cô nhi viện, trung tâm bảo trợ người cùi, trung tâm nuôi dạy người khuyết tật... Mấy nơi này tiếp tôi bằng những nụ cười ảm đạm, tôi biết ngay ḿnh là khách không ai đợi. Người họ mong là các vị Mạnh Thường Quân, những người vai vế có thể tổ chức lạc quyên hay phát động những phong trào toàn dân đóng góp. Phải kiên tŕ, tôi nhủ thầm, và liên tiếp tôi ṛng ră khắp các phường xă quận huyện nội ngoại thành. Những nơi tới được đều đă tới, những nơi xa quá đành gọi điện thoại để giữ liên lạc. Nhiều chỗ người ta lắng nghe như nghe chuyện trăng sao trên trời. Một vị chủ tịch huyện ái ngại bảo tôi, người tốt việc tốt thật ra không thiếu, nhiều người tâm huyết có đề án bắc cầu, làm đường cho dân nhưng huyện nghèo, thiếu ngân sách đành gác lại. Tôi ngẫm ra, người tốt không cần khen, họ cần tiền, cần rất nhiều. Có tiền, người tốt mới làm nên chuyện tốt. Nhưng mà, Nguyễn Văn Thiệt nghèo rớt mùng tơi, Trần Văn Rơ tá túc trong căn nhà lá (ùbức ảnh do Trần Thượng Nhân đăng cạnh bài báo), Lê Thị Thủy sống với đồng lương công nhân th́ tiền ở đâu để cất nhà, tiền đâu trang trải y phí cho dân. Có một điều tôi chợt nhân ra, kể từ lúc giữ mục này hầu như không lúc nào tôi không nghĩ đến Trần Thượng Nhân. Hắn và những Người Tốt của hắn. Nói người ta không tin chứ thiệt ra có lần tay tôi đang ôm vợ mà tâm trí cứ quay quắt nhớ Trần Thượng Nhân kinh khủng.
Trong một lúc, “cùng tắc biến, biến tắc thông” tôi phát giác ḿnh ngu dễ sợ. Các bạn hẳn c̣n nhớ những câu đố bằng h́nh vẽ trong sách giáo khoa hồi nhỏ. Đại khái là t́m lối ra cho con chuột hay thỏ, kế bên có một sơ đồ vẽ đường ra lối vào trong một hang động ngoằn ngoèo như một tổ ong. Hồi đó tôi đă nhức đầu, hoa mắt cả buổi để ḍ t́m lối ra, sau cùng mới khám phá câu đố dễ ợt. Bạn cứ chọt bút ngay lối ra rồi kéo ngược thẳng tới hướng vào. Đó là đáp án, nhanh và gọn. C̣n bây giờ, thay v́ đi kiếm người tốt, tôi kiếm Trần Thượng Nhân, chẳng phải hắn đang nắm trong tay một tấm địa đồ dẫn tới những người tôi muốn kiếm đó sao?
Theo chỉ dẫn, đi t́m Trần Thượng Nhân không khó. Tôi gặp hắn đang ph́ phèo bên tách cà phê trong quán Mimosa. Cái quán này tôi biết, nó đang trong tầm ngắm của công an, báo chí thỉnh thoảng cũng gài người đến đó.
Trong khi tôi kể mọi sự gian nan vất vả từ khi giữ mục Người Tốt Việc Tốt (cốt ư gợi ḷng thương hại để hắn chỉ cho vài chiêu) th́ hắn cười sặc sụa.
“Ối trời! Tội nghiệp bố tôi quá đi mất,”
Nói xong, hắn vẫn cười đến chảy nước mắt. Tôi im lặng chờ với sự chịu đựng.
“Người tốt th́ không có tiền, người có tiền th́ không tốt. Bố nh́n xem...” Hắn đảo mắt một ṿng. Tôi nh́n quanh, đây là một quán cà phê sang trọng, thiết trí theo kiểu Tây Phương, tường có thác nước lấp lánh, tiếng chảy róc rách reo vui như nhạc, giữa quán có sàn diễn catwalk cho thời trang theo mùa vào cuối tuần. Khách hàng một ít là người nước ngoài, số c̣n lại có vẻ là các bộ, giám đốc, chủ doanh nghiệp, dân môi giới, dân chạy án. Mỗi bàn được trang điểm bằng một hai em “chân dài”. Cả quán, nếu tính luôn tiếp viên th́ xem ra tôi với Trần Thượng Nhân là nghèo nhất.
“Ê...” Tôi huưch nhẹ hắn, “Cà phê ở đây bao nhiêu một ly?”
“Ba mươi lăm ngàn?”
Mắt tôi trợn ngược. “Tiền đâu mà trả?”
Hắn ung dung cười. “Công tác phí chi.”
“Cái ǵ?” Tôi lắp bắp và chợt hiểu. Th́ ra hắn chuyển công tác đến đây trong khi tôi phải ôm của nợ do hắn bỏ lại. Chưa nhắp một giọt cà phê nào mà tôi đă đắng ḷng đắng dạ, nhất thời quên béng mục tiêu tới đây. Nhưng Trần Thượng Nhân không quên, hắn nói.
“Đừng ghen bố ạ. Truy lùng kẻ xấu cũng gian nan như đi t́m người tốt vậy.” Rồi hắn lắc đầu làm bộ chán, “Bắt hết kẻ xấu, cái xấu vẫn c̣n.”
“Vậy anh có tin nêu gương...” Tôi chưa dứt lời hắn đă ngắt ngang, trở giọng bỡn.
“Bố khỉ ơi... Tới giờ này mà bố và cha chủ nhiệm c̣n chạy theo mấy vụ nhân điển h́nh đó hả?” Hắn đâm cười lớn, “Tôi giữ mục ấy 5 năm, đọc đi đọc lại những tấm gương người tốt đến ṃn con mắt, đến bây giờ vẫn chưa tốt nổi đây.”
Nói xong hắn nâng tách cà phê lên nhắp, cung cách rất sành.
Thời may, tôi sực nhớ ra mục tiêu của ḿnh.
“Quới nhân...” Tôi hạ ḿnh hết cỡ, “Làm ơn chỉ cho tôi làm sao kiếm ra những người như Nguyễn Văn Thiệt, Trần Văn Rơ, Lê...”
“Nguyễn Văn Thiệt nào?” Hắn nhíu mày hỏi.
“Th́ Nguyễn Văn Thiệt, người Cần Đước, lái taxi...”
Chưa nghe hết lời hắn đă chận ngang, giọng mềm như bún.
“Thôi, lạy bố. Bố làm ơn xem như những người tốt của con đă chết hết cho con nhờ.”
Mấy ngày sau, khi trở về ṭa soạn, tôi có tin nhắn của Hội Phụ Nữ. Chị Cao Thị Miệt, ba mươi ba tuổi, bị liệt hai chân, một ḿnh nuôi ba em tốt nghiệp đại học. Một tấm gương thật. Một tấm ḷng vàng. Một sự hy sinh cao cả, tận tụy, vô bờ. Như bắt được của, tối hôm đó tôi chuẩn bị câu hỏi và phim ảnh để sáng mai qua sông sang quận 8. Đúng, phải sang sông mà không phải phóng xe bon bon qua cầu theo đường bộ. Có cảnh sang sông, bài viết mới sống động, nhân vật của tôi sẽ nổi bật. Chưa gặp Cao Thị Miệt nhưng sự hy sinh của người đàn bà bị liệt hai chân đă đánh động trái tim tôi. Và tôi muốn, độc giả cũng rung động như chính bản thân tôi đă.
Sáng hôm sau, tôi gửi xe trên bến Lê quang Liêm rồi gọi đ̣ qua sông sang quận Tám. Mới quá chín giờ, nắng đă gắt như sắp đúng Ngọ. Đ̣ trôi lừng lững, chiếc sào đẩy mạnh, gió háo hức mơn man thổi lồng trong áo. Bên kia sông, dưới hàng dừa rợp bóng, nắng rọc không gian thành một bức tranh lập thể hai mầu.
Thoáng chốc, đ̣ cập bến. Tôi cẩn thận bước lên chiếc cầu liêu xiêu bắc lỡ. Một phiên chợ nhỏ quanh quẩn bán đồ ăn sáng. Tôi đi dọc bờ sông, ḍ theo những quán cóc lô nhô bày giữa lối đi. Tay cầm mảnh giấy mà địa chỉ đă thuộc ḷng, hẻm 13, nhà số 33B, màu xanh, trước hiên có phơi những bó cói.
Khi tôi đứng trước nhà, mấy chị trong hội Phụ Nữ cũng đến sẵn từ sớm. Trong khi vồn vă chào hỏi, tôi liếc mắt quan sát. Căn nhà nhỏ, vách cây, mà là đủ thứ cây ván tạp nham đóng lại. Dọc theo vách là cói, những bó cói cuộn tṛn, dựng men theo hai bên vách. Bàn ghế đơn sơ, nền xi măng bóng lưỡng như được lau chùi kỹ.
Cao Thị Miệt không đứng được nên tất cả cùng ngồi đất. Chị Hội Trưởng bày trà nước và bắt đầu câu chuyện bằng một giọng ngậm ngùi. Khi mới sanh ra, chị Miệt vốn là một đứa trẻ b́nh thường, đến lúc lên ba th́ bị một cơn bệnh thập tử nhất sinh lớn nhất trong đời. Cơn bệnh qua đi, khi hồi phục lại, cha mẹ mới phát giác đứa con gái nhỏ của ḿnh sẽ không bao giờ c̣n cơ hội đứng lên được nữa. Mọi nỗ lực cứu chữa đều vô vọng trước căn bệnh nan y. Đôi chân mỗi ngày mỗi teo, cơ bắp rút lại, chỉ có đầu gối là to ra. Người đàn bà ba mươi ba tuổi mang đôi chân của một đứa trẻ mười ba.
Kể tới đây, mấy chị giục chị Miệt vén quần lên. Hai ống chân nhỏ xíu, tong teo duỗi ngay ra trông giống như hai khúc củi cong queo, khô đét. Cứ nh́n xương thịt con người ta bị biến dạng th́ tôi bị sốc. Trong khi mọi người xuưt xoa thương xót th́ chị Miệt che miệng cười miết. Chị nhột v́ bị săm soi, hay từ lâu sự bất hạnh lớn nhất trong đời đă biến thành một điều ǵ đó nhỏ nhoi, b́nh thường không đáng kể.
Nếu không kể về bệnh tật đă cướp đi quá nửa đời sống th́ tôi tin giờ này chị đă có một gia đ́nh khá. Bề ngoài không đẹp lắm, nhưng làn da trắng mịn đă thắp sáng ánh mắt và nụ cười đôn hậu. Một người đàn bà b́nh dị, dễ chấp nhận mọi nghịch cảnh. Chị kể, khi cha mẹ lần lượt qua đời năm chị mười lăm. Không thể đi đâu được nên chị nhờ bà con trong xóm giúp đỡ xin vào tổ hợp Mây Tre Lá lănh cói về đan. Chị chống hai tay, lết thụt lùi, xoay trở gọn gàng bằng sức mạnh của một nửa người, rồi đem mấy cái khay bằng tre đă đan xong đưa tôi xem. Tôi coi sơ sơ, cái vụ Mây Tre Lá xuất khẩu này tôi biết quá rơ v́ con gái lớn ở nhà cũng lănh về làm trong những dịp Hè. Vợ tôi dị ứng với vụ này, bả thấy con làm th́ chửi, chửi tổ hợp, chửi cán bộ thu mua rồi chửi luôn nhà nước. Một cái khay đan mất cả ngày mà họ trả chỉ khoảng hai chục ngàn (chỉ đủ mua một cái trứng). Như vậy, không biết Cao Thị Miệt làm sao nuôi nổi gia đ́nh chỉ bằng cái vụ Mây Tre Lá? Nghĩ vậy nhưng tôi không dám hỏi.
Chị nói, cả nhà làm cật lực thu nhập cũng không nhiều. Ba người em tiếp tay nhưng tụi nó mau chán, chỉ có chị đóng trụ là lao động chính. Nhưng cũng chưa có ngày nào được hơn mười cái. Mỗi ngày chị sống với hy vọng, ngày mai rồi sẽ vượt. Và ngày nào cũng có mây tre để làm.
Mười cái? Tôi giật ḿnh, kinh ngạc trước sức làm việc kinh khủng của một người đàn bà tàn tật. Có lẽ khi con người bị đường cùng mới bật ra một sức mạnh phi thường?
Nhưng đă vậy chưa hết, mấy chị trong hội Phụ Nữ tán thêm. Ngoài việc nhà, chị c̣n tham gia đóng góp nhiều phong trào tại địa phương. Bà Hội Trưởng ca ngợi không tiếc lời, Cao Thị Miệt c̣n là một phụ nữ tiên tiến, điển h́nh của phường, của quận trong năm năm liền. Năm nay, hội dự định đưa chị lên thi đua danh hiệu cấp thành.
Sau đó, chúng tôi mỗi người một câu, tất cả đều ngưỡng mộ và thán phục trước những thành tích của chị.
Đang nói chuyện th́ người em kế chị về. Một cô gái khá xinh, cao ráo, tương phản với người chị bé nhỏ, choắt cheo. Cô bé không ở lâu, thoắt về rồi đi như một cơn gió. Chúng tôi bắt đầu nói về cô.
“Hết cơn bỉ cực tới hồi thới lai”. Tôi nói, bây giờ các em đă tốt nghiệp, có việc làm, chúng nó sẽ chăm sóc chị.”
“Con nhỏ đó sắp lấy chồng, tụi nó xin ra riêng sau khi cưới.” Chị bật cười, giọng chất đầy măn nguyện, “Ḿnh cũng mong mấy em lớn lên đều hạnh phúc như vậy.”
“C̣n hai đứa kia?” Tôi hỏi. Chị thở dài, lo lắng. “Một đứa đang lông bông, c̣n đứa kia mới kiếm được một chỗ nhưng xa lắm, nay mai c̣n phải kiếm cho nó một chiếc xe làm chân đi lại.”
Buối tối hôm đó, tôi soạn một bài thật công phu. Chủ yếu làm nổi bật nghị lực phi thường, sự hy sinh vô tận và sức làm việc không biết mệt mỏi của chị Cao Thị Miệt. Sáng hôm sau chủ nhiệm đọc, khen nức lời. Chúng tôi vội giao bài cho tổ kỹ thuật, rồi về.
Thường ngày tới khâu này là hết. Nộp bài xong th́ tôi quẳng sự việc lên chín tầng mây và kiếm một đề tài mới. Nhưng lần này th́ khác. H́nh ảnh Cao Thị Miệt cứ lởn vởn trong tôi như một nỗi ám ảnh không rời. Chỗ này th́ Cao Thị Miệt đang cúi mặt, hai tay bấu lấy khung mây, mười ngón tay thoăn thoắt. H́nh như tôi thấy cả mười ngón cùng đan chứ không phải chỉ có hai ngón trỏ và hai ngón cái. Góc kia th́ đầy rẫy h́nh ảnh Cao Thị Miệt lết, hai tay chống đất như hai cái trụ, nhấc đít lên, cả thân h́nh tiến thoái tới lui trong bốn góc nhà. Ngươi đàn bà này làm cho người ta vừa thương hại vừa kính nể. Hẳn, khi bài lên báo, cả nước đọc, ắt chị sẽ hănh diện và tự hào lắm. Nhưng mà điều này giống như một con dao hai lưỡi. Chị sẽ cố gắng không ngừng, và phải phấn đấu liên tục để đạt thành tích hoặc phá kỷ lục của chính ḿnh. Người ta sẽ có cách để những anh hùng lao động, những chiến sĩ thi đua không có chỗ dừng chân. Chế độ không chấp nhận những thành tích thụt lùi. Không có ai vỗ tay hoan hô những người ngưng chạy. Vậy th́ Cao Thị Miệt sẽ tới đâu trong cái ṿng đua không có đích? Mà chính tôi và bài báo cũng đang góp sức xô Cao Thị Miệt tiến về phía trước. Một con người lẽ ra cả gia đ́nh và xă hội phải có trách nhiệm chăm sóc, thăm nom.
...
Mấy tuần sau có tin vui từ Đông Hà, Quảng Trị. Lần nầy tôi không phải nhọc tâm v́ “đụng” với anh hùng lao động hay chiến sĩ thi đua. Đây là một tấm gương chung thủy. Một túp lều tranh, hai quả tim vàng. Anh tên Phạm Văn Minh, chị là Hà Thị Nguyệt, cưới nhau năm mười tám, hai năm sau chưa kịp có con th́ chị bị bán thân bất toại. Anh, với t́nh yêu vô bờ, hàng ngày vẫn cơm bưng, nước rót, tắm rửa cho vợ mà không một lần than văn. Trải bốn mươi năm, t́nh yêu của họ đúng như tên gọi, sáng như trăng rằm.
Bất chợt, trông người mà nghĩ tới ta, tôi xấu hổ. Lấy nhau hai mươi năm, chưa lần nào tôi tặng vợ một món quà ra hồn. C̣n vợ tôi cũng vậy, chửi nhiều hơn nói. Không sao, tôi nghĩ ḿnh nghèo. Cái nghèo khiến những lo toan trong đời sống vật vă nhau. Nhưng mà, anh Minh chị Nguyệt, họ đang sống ở Đông Hà, một địa danh nổi tiếng trong chiến tranh, cái vực máu và nước mắt của hai miền Nam Bắc. Thời b́nh th́ là xứ “chó ăn đá, gà ăn muối” thế mà họ vẫn yêu nhau thắm thiết đó th́ sao?
Chuyến ra Đông Hà, chủ nhiệm cho quá giang bằng xe hơi, lượt về tôi phải đón xe ghé Huế trước khi về thẳng thành phố. Đây không phải là lần đầu công tác xa, tôi đă ra Đông Hà, tới Gio Linh, Vinh, Thanh và Nghệ. Càng ra Bắc, đất nước càng nghèo. Cái nghèo ẩn hiện, bàng bạc khắp nơi, cảnh vật giống như một bức tranh thiếu màu, nhợt nhạt. Tôi đă từng ghé qua, từng hít thở trong cái không gian khô khốc và buồn tênh, từng ngắm nghía những doi đất trơ trụi, những làng cát chạy dài, những thôn xóm xác xơ, những con người nhếch nhác... với một chút niềm thương cảm ơ hờ.
Nhưng mà chuyến đi kỳ này tôi đặc biệt được anh em trong ṭa soạn giao “trọng trách”. Thứ nhất, nắm bắt chiếc ch́a khóa t́nh yêu của anh Minh chị Nguyệt. Thứ hai, giải mă ẩn số của hạnh phúc. Buổi tối hôm qua, Tuấn Kiệt (người đẹp trai và lịch sự nhất ṭa soạn), nói như thật.
“Chộp ngay hay cướp lấy đều được cả, bố phải giật cho bằng được chiếc ch́a khóa để cứu con.”
“Sao phải cứu?” Tôi hết sức ngạc nhiên, vợ Kiệt tôi biết, là con gái đẹp, nhà giàu, làm quản lư ở khách sạn ngoại quốc. Anh em vẫn trêu, hai vợ chồng xứng đôi nhất nước.
Thi sĩ Ớt (một tay chăm sóc Vườn Thơ Cay), ghé tai nói nhỏ, “Chúa Nhật tuần sau là ngày cưới của vợ Kiệt, chú rể mới là Kim-Yung-Yi.”
“Tài tử Hàn Quốc à?” Tôi trố mắt hỏi.
“Không phải, Kim-Yung-Yi là chủ khách sạn Đại Hàn.”
Tôi vẫn chưng hửng, đưa mắt nh́n quanh tưởng như ḿnh bị gạt. Nếu là đùa, anh em có kẻ đă phá ra cười, nhưng bây giờ ai nấy đều cúi mặt.
Gia Huy, phụ trách mục tư vấn Pháp Luật, nói. “Theo thống kê, bên Tư Pháp báo động, năm rồi có sáu mươi tám ngàn ba trăm đơn ly dị, Kiệt không phải là trường hợp duy nhất đâu, đừng có buồn.”
“Hèn ǵ hồi đám cưới, tôi chả nhận được tấm thiệp nào có ghi “Trăm năm hạnh phúc” hay “Răng long đầu bạc”. Con người bây giờ thực tế đến dễ sợ, ở được mười năm th́ đă trọn kiếp ba sinh, c̣n hơn nữa có thể là oan nghiệt tiền duyên, tôi cũng không biết nữa.”
Hôm qua, thi sĩ Ớt nói, tôi viết một mẫu chuyện vui mà cười không được: Có hai vợ chồng mới cưới nắm tay nhau đi dạo, ai cũng hiểu, “À, họ hạnh phúc”; Ba mươi năm sau, thấy họ cũng tay trong tay, mọi người đều hỏi, “Ủa, tại sao?” Kể xong, thi sĩ nh́n tôi thở dài, “Anh ra gặp anh Minh chị Nguyệt, hỏi giùm tôi một tiếng, tại sao?”
“Tôi cũng muốn biết.” Gia Huy lên tiếng.
“Tôi nữa.” Bích Ngọc cộng vào.
“Tôi với.” Tuấn Kiệt cũng giơ một ngón tay.
Mang trong ḿnh “sứ mạng” của anh em giao phó, lần này đi tôi chăm chú quan sát nhà cửa, người và vật. Xe chạy chầm chậm khi qua những căn nhà tạm bợ, phong phanh dựng sát hai bên bờ quốc lộ. Mắt tôi luồn tuột qua những liếp cửa mở hờ soi mói tận bên trong, làm như thể mỗi một nhà đều có một anh Minh chị Nguyệt. Và trong tâm trí, tôi tưởng tượng ra trăm ngàn h́nh ảnh của họ. “Đầu tôm mà nấu ruột bầu, Chồng chan vợ húp, gật đầu khen ngon.” Nhưng mà bây giờ đập vô mắt tôi là những căn nhà trống hoác, đồ đạc lỏng chỏng, trẻ con ở truồng nheo nhóc, ruồi bu không đuổi. Xa xa, đằng sau những xóm nhà là những doi đất lở lói, khô cằn, cây cỏ héo queo. Mùa Hè, những cơn gió Lào hong tới bừng mặt. Môi tôi khô, mắt nóng ran, cơ hồ tôi đang thấy nhựa đường bốc hơi, không khí như tan loăng qua lần cửa kính. Tôi đă qua đây nhiều chuyến mà chưa lần nào tệ như lần này, không hiểu con người ở đây làm sao bám nổi cái mảnh đất “cày lên sỏi đá”. Hoặc không có sự lựa chọn, hoặc người ta phải yêu nơi chôn nhau cắt rốn bằng một thứ t́nh sâu đậm lắm. Chỉ có sức mạnh mănh liệt của t́nh yêu mới làm con người chịu đựng được hoàn cảnh khắc nghiệt để tồn tại. Lư giải như vậy nhưng trong thâm tâm tôi vẫn cảm thấy có điều bất ổn. Nhan nhăn hàng ngày trên mặt báo không thiếu chi những người bỏ làng xóm lấy chồng Đài Loan, Đại Hàn, Singapores để đổi đời. Tối qua khi tiệc tàn, Tuấn Kiệt nói, “Thời buổi bây giờ hôn nhân là phương tiện, t́nh yêu phải có điều kiện.” Nói xong, mắt hắn đỏ hoe. Tôi định nói một lời chi đó để an ủi nhưng cuối cùng vẫn không mở miệng. Có lẽ nghèo tới một mức nào đó th́ người ta không chấp nhận nổi hay mỗi con tim đều có một giá biểu riêng?
Cuối cùng rồi xe bỏ tôi xuống Đông Hà. Thị trấn nhỏ, đi loanh hoanh một hồi tôi cũng t́m được địa chỉ. Họ không nghèo như tôi tưởng. Một ngôi nhà vườn, ngói đỏ, ba gian, chung quanh có rào bao bọc. Đằng sau là khu vườn rộng, những hàng cau thẳng tắp xen giữa là đám lá trầu xanh mơn mởn. Cơ ngơi này, mấy mươi năm một tay anh chăm sóc. Anh Minh tuy lớn tuổi nhưng trông c̣n phong độ, chị Nguyệt dáng mảnh khảnh, da mướt xanh, nằm dốc người trên chiếc gối thêu. Cả hai đều tiếp tôi niềm nỡ. Họ ăn ư tới nỗi mỗi người một câu kể cho tôi nghe chuyện t́nh của họ. Mà họ tin, duyên nợ là số mệnh, dây tơ hồng đă buộc chặt họ từ năm mười sáu. Thuở ấy anh Minh là học tṛ nghèo, làm thuê do cha chị mướn về. Vườn cau nhà chị do anh tưới tiêu từ dạo ấy.
“Một trăm cây cau ngoài ấy đều có tên cả anh ạ.” Chị cười vui vẻ, “Một trăm cái tên như một trăm đứa con, nhà em thuộc ḷng từ tên một đấy.”
“Nằm đây cả ngày không thấy mặt ‘con’ ḿnh có buồn không? Anh Minh bóp nhẹ bàn tay chị, pha tṛ.
Úi chao! Những lời đường mật như vậy vợ chồng tôi đă quên phứt tự kiếp nào.
Tôi nh́n quanh giữa căn pḥng lờ mờ, chị nằm đó trong tư thế bất động, mọi sự sống tập trung trên gương mặt. Quan sát một hồi tôi phát giác, người đàn bà này “đi” bằng đôi mắt. Một cặp đồng tử khô nhỏ và đen, linh hoạt di chuyển trong khi anh Minh đi đứng tới lui. Ánh mắt chỉ “bước” qua tôi khi anh Minh ra ngoài có việc. Nhân tiện tôi muốn hỏi chị nhiều thứ riêng tư trong đời sống, về t́nh yêu, về hạnh phúc, về bệnh tật, về những bất tiện trong việc ăn uống tắm rửa và những sinh hoạt riêng tư. Nhưng nh́n chị nằm một chỗ tôi lại ngại, không khéo ḿnh khơi trúng vết thương của họ. Rà soát lại những câu hỏi trong đầu, tôi đổi ư. Bốn mươi năm mà phải tắm rửa, sữa sùng, tả tiết cho con cũng đuối huống chi cho vợ. Có lẽ t́nh yêu của họ là một ngọn lửa mănh liệt và bền bĩ lắm. Nhưng nhiên liệu của nó là ǵ? Không có t́nh dục, t́nh yêu giống như một ngọn lửa thiêng bập bùng mà không có khói. Suy cho cùng, anh Minh mới là người giữ lửa, điều này chờ có dịp tôi phải hỏi riêng cho ra lẽ.
Chị Nguyệt h́nh như đọc được những suy nghĩ của tôi, chị lên tiếng, “Nghĩ tội cho anh Minh, nhiều lần em xin anh ấy kiếm một người đàn bà khác mà anh cứ gạt ngang.” Mắt chị rươm rướm xem như ḿnh có tội. “Em cũng chả biết làm sao hơn.”
H́nh như trong nước mắt có pha lẫn một chút ǵ kiêu hănh nên tôi không đưa ra lời an ủi nào.
Cơm trưa hôm ấy, anh Minh tăng cường thêm chai nếp than làm quà khai vị. Nhắp một chút rượu anh Minh huyên thiên kể về sự nghiệp của ḿnh. Một trăm cây cau ngoài kia quả thật là một trăm “đứa con”, cây này khô rễ, cây kia vàng lá, anh thuộc làu làu chứng bệnh từng “đứa”. Cũng có lẽ anh yêu trầu cau ngang bằng như yêu vợ. Mà “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, chúng tôi lan man qua những chuyện t́nh ngang trái bắt đầu từ truyện Trầu Cau. Nhắc những nhân vật xưa tôi mới có dịp thán phục anh, một tấm ḷng thủy chung tưởng chỉ có trong cổ tích.
“Số mệnh sắp cả, anh ạ.” Anh Minh giải thích.
Tôi không tin trên trời có một Đấng Cao Xanh nào đó tỉ mỉ sắp xếp số phận buồn vui của mấy tỉ người. Số mệnh ư? Con người vẫn có quyền chọn lựa cơ mà. Ví như như những tuyến đường Đông Tây, bạn có thể chọn hướng nào là tùy bạn. Nếu đi tuyến Đông sẽ gặp mặt trời mọc, đi hướng Tây sẽ gặp mặt trời lặn. Quy luật đă có sẵn nên người ta gọi đó là số mệnh chăng?
Cơm trưa xong, anh Minh rủ tôi ra vườn. Đi giữa hai hàng cau xanh mướt mà trong ḷng ngổn ngang trăm mối. Đang t́m cách gợi chuyện th́ anh kêu chỉ cho coi một bộ rễ cau treo hay c̣n gọi là rễ cau nối, một phần rễ cau c̣n lơ lửng trên mặt đất. Anh cười, giới thiệu, đây là thuốc Viagra “ta” đấy, “ngon lành” hơn Viagra tây nhiều. Tôi chưa kịp bái phục kinh nghiệm tưới tiêu của anh, lại đi từ ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác. Với một người vợ bại liệt, người chồng sắt son như anh cần chi nghiên cứu những thứ này. Anh Minh vẫn chưa để ư tới tôi, điềm nhiên chỉ vẽ, dùng dao cắt bộ rễ thành từng đoạn, mỗi đoạn cỡ 2 phân, đem sao vàng, hạ thổ, cứ lấy 5 lạng sắc bốn phân c̣n một, dùng trước khi “hành sự” khoảng ba mươi phút, bảo đảm an toàn và hiệu quả một trăm phần. Nếu lấy rễ lúc trời sắp mưa, đầu mút có màu trắng th́ tác dụng sẽ cao hơn.
Tới đây, không nhịn được nữa, tôi cười lớn. “À há! Thôi, mau mau khai cho tôi nghe những mối t́nh ngoài luồng của anh đi.”
“T́nh ngoài luồng?” Anh Minh ngạc nhiên. “Làm ǵ có?”
Tôi không tin, tôi nói. Vả, chứng cớ nghiên cứu Viagra c̣n rành rành ra đó.
Anh Minh vẫn chối bai băi. Anh than, tiêu, trà, cà phê đều xuất khẩu được nhưng trầu cau th́ không, sự nghiệp của anh đành dậm chân tại chỗ. Nghiên cứu những vị thuốc là để t́m lối thoát cho cau trầu.
“Thật không?” Tôi gằn giọng.
“Thật.” Anh cương quyết, chắc như đinh đóng cột.
“Nhưng đàn ông mà, làm thế nào mà anh ‘nhịn’ được?” Tôi vẫn chưa hết nghi ngờ, “Chả lẽ, nhịn cả đời à?”
Anh Minh cười cười, “Tôi có bài thuốc nhịn, anh có muốn nghe không?”
Hôm ấy, trong chuyến về Nam ḷng tôi bất ổn. Tôi viết ǵ về chuyến đi này? Nhất là làm thế nào trả lời cho đám bạn đă ủy thác ở nhà. Cái cảm giác vào đền không gặp thần, vào cung không gặp vua ám ảnh tôi nặng nề. Anh Minh nói, nhịn ǵ anh cũng chịu ngoại trừ nhịn đói. Điều này anh đă học từ năm mười sáu. Bỏ vợ ư? Anh không nỡ. Và anh cũng không biết sống ra sao nữa? Anh nói, t́nh yêu không tồn tại trong xác chết. Trước khi yêu, con người phải sống cái đă. Tôi nghĩ, đó không phải thuần khiết là t́nh yêu. Khi yêu, người ta mong “cho” hơn là “nhận”, cảm thấy hạnh phúc trong sự hy sinh, phải thấy ḿnh nhỏ nhoi, không đáng kể. Nhưng mà, t́nh yêu là ǵ?
Tới Huế, tôi đang t́m vé về th́ gặp người quen. Một đồng nghiệp báo LĐ đang tháp tùng chiếc xe Hội Chữ Thập Đỏ trên đường ra Hà Nội. Tôi hỏi, đi đâu? Anh nói, làm phóng sự. Một thanh niên bị liệt bẩm sinh tự nguyện hiến đôi mắt để tặng ánh sáng cho một người con gái mù nào đó. Tin tức phát sóng mấy ngày nay, làng mù khắp nơi xao động.
Tôi không mù mà cũng bị sốc. Hai con mắt c̣n quư hơn hai ḥn ngọc. Vậy mà có người muốn xả thân để cứu người ư? Chao ơi, sao mà cảm động. Ai nói trên đời không có t́nh yêu, tự thân trước hết không phải nó là t́nh người với người đây sao? Một niềm cảm xúc dâng trào khiến tâm trí tôi liên tưởng tới h́nh ảnh Đức Phật xẻ thịt để nuôi sống diều hâu hay Chúa Jesus đang trân ḿnh chịu ném đá. Không cưỡng được, tôi cũng nài nỉ xin theo.
Suốt trên đường đi, đầu óc tôi đầy dẫy h́nh ảnh của Du Thản Chi. Bạn nào đă lớn lên trong Nam trước 75 đă từng đọc truyện Kim Dung phải biết bộ Lục Mạch Thần Kiếm. Đây là một pho kiếm hiệp nổi tiếng được đăng hàng ngày trên báo Tia Sáng thuở trước. Nó nổi tiếng đến nỗi đă được chuyển thể thành tuồng cải lương Kiều Phong A Tỷ. Trước khi nhắc đến Kiều Phong A Tỷ, phải nói sơ qua nội dung của Lục Mạch Thần Kiếm.
Lục Mạch Thần Kiếm là tên một pho kiếm pháp tuyệt học bị thất truyền mà cả câu truyện là một cuộc truy t́m, tranh đoạt. Bối cảnh là một nước Tống loạn lạc trước âm mưu xâm lược của người Khiết Đan (Mông Cổ). V́ vậy, Lục Mạch Thần Kiếm trở thành hy vọng chống xâm lăng của người Tống, là hy vọng giữ nước của hoàng gia Đại Lư, và người Khiết Đan cũng bí mật đi t́m thứ vũ khí này.
Mượn nội dung đó nhưng tác giả muốn lồng vào một chủ đề lớn hơn, đó là t́nh yêu muôn đời của nhân loại. Chủ đề này được dàn dựng xoay quanh chữ t́nh của bốn nhân vật. Kiều Phong, nhân vật chính trong truyện, một chánh nhân quân tử, một đại anh hùng tài ba đảm lược được mọi người tôn kính để trở thành minh chủ trong cuộc chiến chống âm mưu xâm lăng của người Khiết Đan. Nhưng sau này khi biết ḿnh lại chính là người Khiết Đan, Kiều Phong đă trở về Bắc. Chính trên quê hương ḿnh, Kiều Phong mới nhận ra cuộc sống của người Tống hay người Khiết Đan đều cùng khổ như nhau, cả hai dân tộc đều bị đẩy vào cuộc chiến và trở thành vật hy sinh cho tham vọng của bọn vua chúa. Đặc tính nổi bật ở Kiều Phong là t́nh yêu giữa người và người, t́nh quê hương, t́nh bằng hữu. Trong mắt Kiều Phong,Vương Ngọc Yến (đại mỹ nhân trong truyện) không khác ǵ con số O, (c̣n thua bà lăo ăn mày). Trong lúc nhân vật thứ hai là Đoàn Dự (thái tử Đại Lư du hành) lại đúng là một anh chàng dại gái. Chàng tôn thờ sắc đẹp đến nỗi bằng ḷng đánh đổi giang sơn v́ Vương Ngọc Yến, (trong khi Vương Ngọc Yến xem chàng như một thứ công tử bột, lông bông, rỗi nghề). Người Vương Ngọc Yến hết ḷng yêu thương chính là Mộ Dung Phục( đây là nhân vật thứ ba trong truyện). Mộ Dung Phục là một vị vương gia cuối cùng của tôn thất nước Yên, mang hoài băo phục quốc suốt cuộc đời. T́nh yêu của Mộ Dung Phục là sự đam mê quyền lực, tham vọng cuối cùng mơ ước được ngồi trên ngai báu (cho dù phải bán luôn Vương Ngọc Yến). Đối với Du Thản Chi (nhân vật thứ tư), loại t́nh như vậy t́nh bỏ đi. T́nh yêu của Du Thản Chi là một thứ t́nh tuyệt đối. Khi yêu, Du Thản Chi tôn thờ người yêu ngang bằng thánh nữ và hạ ḿnh làm kẻ tôi đ̣i. V́ yêu, Du Thản Chi cam tâm biến ḿnh thành một thứ đồ chơi cho người yêu tiêu khiển. Trong khi A Tử (người yêu của Du Thản Chi, thực chất là một nữ ma đầu, một thứ cùng hung cực ác) suốt ngày chỉ mơ tưởng tới Kiều Phong và xem Du Thản Chi c̣n thua súc vật.
Vở cải lương Kiều Phong A Tỷ trích đoạn và xoay quanh mối t́nh tay ba: Kiều Phong, A Tỷ và Du Thản Chi. Đoàn Hương Mùa Thu tŕnh diễn với Diệu Hiền vai A Tỷ, Tấn Tài vai Du Thản Chi. Tôi nhớ tới đoạn trong trại quân Khiết Đan, Du Thản Chi quần áo tả tơi, bị trói và cột như một con chó. A Tử sai quân quất những trái cầu gai vào người Du Thản Chi. Mỗi lần bị trái cầu gai xáng trúng đầu, Du Thản Chi thét lên đau đớn, A Tử lại cười ré.
Tới những đoạn này, đám khán giả con nít hồi xưa lết gần tới ti vi, phẫn uất chửi.
“Đồ đĩ ngựa.”
“Con đĩ chó.”
“Mày mà ra đây, tao xé miệng mày.” Một đứa thách thức.
Nhưng Du Thản Chi mấy ngày không thấy bị đem ra làm tấm bia thịt th́ lo lắng, chỉ sợ A Tử buồn. A Tử trông thấy “tên tội đồ” đầu cổ máu me te tua quá bèn truyền niền đầu Du Thản Chi bằng một cái lồng sắt cho đỡ gớm. (Trên sân khấu người ta chụp vào đầu kép Tấn Tài một cái cối nhôm sáng loáng). A Tử trông thấy thích chí, gọi là “thằng mặt sắt”. Rồi nghĩ ngay ra một tṛ chơi, bắt “thằng mặt sắt” đút đầu vào chuồng thú cho sư tử nhai. Bị con sư tử (giả) ngoạm lấy đầu cạp cạp, Du Thản Chi kêu rú thất thanh. A Tử khoái trá, nhảy lưng tưng, vỗ tay đôm đốp. Từ đó, cứ buồn th́ A Tử lại bắt “thằng mặt sắt” ra chơi. Du Thản Chi tuy kinh khiếp và đau khổ nhưng vẫn thấy an ủi v́ mỗi ngày đều được gặp mặt A Tử. Chàng hy vọng một ngày nào đó A Tử sẽ động ḷng và thay đổi. Mơ ước lớn nhất của chàng là được hôn vào chân của A Tử một lần.
Tới đoạn gần cuối, A Tử bị mù. Du Thản Chi đau đớn và tuyệt vọng. Chàng dẫn A Tử lang thang khắp nơi đi kiếm danh y để hiến đôi mắt cho người yêu.
Coi tới đây, bà Hai hàng xóm nổi dóa, “Đồ ngu.”
“Thằng bư.” Một bà khác phang thêm.
“Cái đồ đần.”
Người ta bắt đầu quay ra tấn công nạn nhân. Tới một mức nào đó họ cho rằng thái độ của nạn nhân tiếp tay cho thủ phạm.
Sau khi A Tử sáng mắt, Du Thản Chi bị mù. Tuy cảm động nhưng A Tử vẫn không yêu được Du Thản Chi. Phần đoạn kết, Kiều Phong bị lôi kéo vào cuộc chiến tranh không tránh khỏi. Để không phải tàn sát người dân vô tội, Kiều Phong đă nhảy xuống vực sâu. Quá tuyệt vọng, A Tử cũng lao đầu chết theo. Cảnh hạ màn, khi mọi người lục tục ra về, trên đỉnh núi chơ vơ chỉ c̣n một ḿnh Du Thản Chi đứng ngửa mặt mà cười. Kép Tấn Tài rất nhập vai ở chỗ này. Tiếng cười thê thiết, chơi vơi. Tôi không hiểu cảm giác của Du Thản Chi lúc đó. Một giọng cười đau khổ, cười phẫn uất hay cười tự ngạo? Mấy chục năm qua nhiều khi nhớ lại tôi cũng chưa diễn tả được.
Bây giờ, hơn lúc nào hết tôi muốn gặp người thanh niên có tấm ḷng vàng này. Một Du Thản Chi bằng xương bằng thịt, sống thật ngoài đời.
Đoàn Chữ Thập Đỏ dừng chân ở gần con đê ven sông Hồng. Nói là “đê” nhưng nhà cửa, tiệm quán đă mọc tràn lan khiến không ai c̣n nhận ra được nữa. Mùa Hè, mực sông thấp, nước cạn trông rơ cả đáy. Mấy bè rau muống được cắm sào, thả lơ thơ. Đó là tài sản duy nhất của gia đ́nh “Du Thản Chi”.
“Du Thản Chi” thật ra không phải là đứa con duy nhất bị liệt bẩm sinh. Nhà có 5 người, trước cậu c̣n có một người anh trai cũng liệt, và sau là đứa em gái mới 4 tuổi. Cha mẹ đă ngoài sáu mươi, ngồi trước sân, vừa bó từng bó rau, vừa kể với chúng tôi. Mấy tháng trước, hàng ngày nó cứ bắt ông cơng đi khắp nơi gần xa để t́m vợ. Nó sắm được cái này, ông lục trong túi ra một cái khăn gói cẩn thận bỏ trong cái bọc nylon mới tinh. Một cặp nhẫn cưới mỏng dính như sợi chỉ. Với cái này mà đ̣i mua con gái người ta ư? Ông bật cười khan, bây giờ nó lại nghĩ ra một tṛ mới cơ đấy. Tặng mắt? Mắt mày có mấy đôi hở?
Từ trong nhà, “Du Thản Chi” lết vọt ra, nói như thét, “Thế sau này bố mẹ chết, ai nuôi chúng tôi?”
“Thế mày tặng mắt, người ta lấy mày à?”
“Tôi giao trước chứ, mà c̣n phải lựa nữa. Một người con gái phải ngoan, phải hiền, phải siêng năng, và chung thủy nữa.”
“Ơ hơ,” Ông bố lại cười khan, “Nằm mơ con ơi! Mày t́m người mù chứ có kiếm người ngu đâu?”
“Câm ngay.” Trong nhà, một tiếng quát dữ dội kèm theo tiếng đồ đạc vỡ loảng xoảng vang ra. “Câm hết cho tôi nhờ”. Cậu con lớn nổi giận.
Chúng tôi lục đục ra về sau khi để lại những món quà khắp nơi gửi tặng. “Du Thản Chi” có vẻ hể hả tuy rằng người Chữ Thập Đỏ giải thích hy vọng của cậu không thể thực hiện. Cho tới bây giờ y học vẫn chưa ghép mắt được.
Lượt về, xe chạy bon bon xuôi thẳng về Nam, nhưng sao tôi có cảm giác ḷng ḿnh đang dạt về một hướng khác.
(* Viết theo tin LAODONG.COM.VN)
Nguyễn Thị Thảo An
Atlanta, Aug.2008
© gio-o.com 2009