NGUYỄN THỊ KHÁNH MINH

NHỮNG MIỂNG THUỶ TINH


tản mạn

 

Miểng thuỷ tinh động đất sóng thần tại miền Đông Nhật Bản 2011 vẫn c̣n cứa buốt trong ḷng nhân loại, chưa và chắc sẽ khó mà tiệp nổi một mầu trên da, măi nó là vết sẹo non đỏ.

Chưa kịp thời gian để nguôi đau th́ một miểng thuỷ tinh sắc nhọn lại cắm vào với một tốc độ đau điếng, khiến vết thương ấy lại toác ra và chẩy máu, trận siêu băo Haiyan, vào ngày 8 tháng 11 đă tàn phá như toàn thể tỉnh Tacloban, Phi Luật Tân.

Hẳn ai cũng đă biết qua tin tức hằng ngày, Haiyan được gọi là siêu băo với sức gió 310 km/giờ, tối đa 370km/giờ, và Trung Tâm Cảnh Báo Băo của Hải quân Mỹ đă đánh giá là trận băo lớn nhất trong năm 2013, kể từ siêu băo Tip năm 1979 đă được xem là cơn băo mạnh nhất thế giới. Và cho đến nay, tổn thất về người, tài sản lên đến mức độ mà cứ mỗi lần xem h́nh, nghe tin th́ giống y như ai đó dí miểng thuỷ tinh lún sâu hơn vào vết thương.

Cho đến ngày 10 tháng 11, ước tính mười ngàn người thiệt mạng, khoảng 9,5 triệu người bị ảnh hưởng, thiệt hại kinh tế 14 tỷ USD (Wikipedia). Do thay đổi hướng liên tục và đă suy yếu nên khi đổ vào Quảng Ninh, nó đă không gây nhiều thiệt hai tại Việt Nam như dự đoán.

Việc thời tiết thất thường xảy ra liên tục trên quả địa cầu này, phải nói ngay, là hậu quả việc làm của con người. Chúng ta đă nghe không biết bao nhiêu lời cảnh báo của các nhà khoa học, và đă không ít những cuộc vận động nhắc nhở con người ư thức giữ ǵn bầu khí quyển xanh sạch, để không làm thay đổi cái nhịp tự nhiên của nó, thế mà…

 

Có hai bài diễn văn về môi trường tôi muốn trích ra đây, nó là áng văn chương đầy cảm động, hiện thực, là tiếng kêu thống thiết lẫn phẫn nộ, và quyết liệt.

Cách đây 21 năm, Tại Hội Nghị Trái Đất 1992 của Liên Hiệp Quốc, cô bé Severn Suzuki, 12 tuổi, đă đọc một bài diễn văn dài 6 phút mà theo lời tường thuật “…that silenced… the world for 6 minutes!”. Nhưng sau im lặng ấy ta đă thấy được chuyển biến ǵ? Chỉ là viên cuội nhỏ ném xuống mặt hồ? Không một trắc ẩn nào biến thành hành động cụ thể. Tôi muốn ngày hôm nay, trước thảm hoạ Haiyan, nhắc lại lời của một cô bé 12 tuổi, đă 21 năm nhưng vẫn c̣n mang tính thời sự nóng hổi, tôi muốn thêm một lần, sức mạnh của bài diễn văn rất thực, rất cảm động ấy, đánh thức mọi người, ngay bây giờ, dù muộn, c̣n hơn không, góp sức bảo vệ mái nhà địa cầu của chúng ta.

“Xin chào! Tôi là Severn Suzuki, đại diện cho ECO – tổ chức Trẻ em v́ môi trường. Chúng tôi là nhóm trẻ em từ 12 đến 13 tuổi, đang cố gắng tạo nên vài thay đổi, và chúng tôi đă tự quyên tiền đi hơn 8000 km đến đây để nói với người lớn các vị rằng, các vị phải thay đổi.

Chúng tôi đến đây không có mục đích nào khác ngoài việc đấu tranh cho tương lai của chính ḿnh. Đánh mất tương lai không giống như mất chiếc ghế trong bầu cử, hay trượt một vài điểm trên sàn chứng khoán. Tôi đến đây lên tiếng cho các thế hệ mai sau, lên tiếng cho những trẻ em đang chết đói trên khắp thế giới mà tiếng khóc cầu cứu không ai nghe thấy, lên tiếng cho muôn vàn động vật đang chết dần trên trái đất này v́ chẳng c̣n nơi sinh sống. Giờ tôi sợ phải bước đi dưới ánh mặt trời v́ những lỗ thủng trên tầng Ozon. Tôi sợ phải hít thở v́ không biết không khí đang chứa những hóa chất nào.

Tôi vẫn thường đi câu cá cùng ba ở Vancouver, quê hương tôi, cho đến vài năm trước, khi tôi biết lũ cá đang đầy bệnh tật. Ngày ngày, chúng ta đều nghe những tin về việc các loài động thực vật đang dần tuyệt chủng, rồi biến mất măi măi. Tôi đă luôn mơ về những đàn thú hoang dă đông đúc, về những cánh rừng rậm và rừng mưa nhiệt đới đầy các loài chim và bướm. Nhưng giờ tôi lại tự hỏi, liệu con cái chúng tôi c̣n có cơ hội được thấy chúng nữa không? Hồi bằng tuổi tôi, các vị có phải lo lắng về những điều này không? Mọi chuyện đang diễn ra rành rành trước mắt, nhưng các vị lại hành động như thể chúng ta vẫn c̣n thừa thời gian và các biện pháp hữu hiệu.

Tôi chỉ là một đứa trẻ và không nghĩ ra được các giải pháp, nhưng tôi mong các vị hăy nhận ra rằng, chính các vị cũng thế. Các vị không biết cách vá lại các lỗ hổng trên tầng Ozon, không biết cách mang cá hồi về những ḍng suối đă cạn khô, không biết cách làm sống lại các loài vật đă tuyệt chủng. Các vị cũng không thể biến những cánh rừng đă thành sa mạc giờ xanh tươi trở lại. Một khi đă không biết cách phục hồi, xin các vị đừng tàn phá nữa.

Các vị ở đây có thể là đại biểu chính phủ, doanh nhân, nhà tổ chức, nhà báo hay chính trị gia. Nhưng thực ra các vị là bố mẹ, là anh chị, cô chú… và tất cả các vị đều là những người con. Tôi chỉ là trẻ con nhưng tôi đă hiểu rằng, chúng ta đều là một phần của đại gia đ́nh của 5 tỷ người. Thực tế là của hơn 30 triệu giống loài. Biên giới hay chính phủ cũng không thể thay đổi được. Tôi chỉ là trẻ con nhưng tôi đă hiểu rằng, chúng ta đều có phần trách nhiệm, và nên cùng hợp tác hành động hướng về mục tiêu chung. Giận dữ không làm tôi mù quáng. Dù sợ hăi, tôi cũng không ngại nói với cả thế giới những ǵ ḿnh nghĩ. Ở đất nước tôi, chúng tôi thải ra quá nhiều rác. Chúng tôi mua rồi lại vứt đi. Cứ mua rồi lại vứt đi. Các nước giàu có khác cũng không bao giờ chia sẻ cho người nghèo ngay cả khi thừa thăi chúng ta vẫn không muốn chia sẻ, chúng ta sợ phải cho đi một chút của cải. Chúng tôi sống cuộc sống sung túc ở Canada, chẳng thiếu nước, thức ăn hay nhà ở. Chúng tôi có đồng hồ, xe đạp, máy tính, tivi… Ít nhất là cho đến hai ngày trước đây. Hai ngày trước, ngay tại Brazin này chúng tôi đă sốc khi sống cùng với những đứa trẻ đường phố. Một bạn đă nói với tôi thế này, “Tớ ước ḿnh thật giàu có. Nếu được vậy, tớ sẽ cho tất cả những đứa trẻ đường phố thức ăn, quần áo, thuốc thang, nhà ở và cả t́nh yêu thương nữa”. Trong khi một đứa trẻ đường phố chẳng có ǵ trong tay lại sẵn sàng chia sẻ với người khác, tại sao chúng ta, những người có tất cả lại tham lam đến thế? Tôi không thể không nghĩ rằng “những đứa trẻ này chỉ bằng tuổi tôi thôi”. Chỉ sinh ra ở những nơi khác nhau thôi mà cuộc sống của trẻ em lại khác biệt nhiều đến thế?

Tôi đă có thể là một trong những đứa trẻ sống ở Favellas, Rio. Tôi đă có thể là một trong những đứa trẻ sống ở Somalia, một nạn nhân của chiến tranh Trung Đông hay một người ăn xin ở Ấn Độ. Tôi chỉ là trẻ con nhưng tôi đă hiểu rằng, nếu số tiền dùng để cung phụng chiến tranh kia được dùng cho việc t́m kiếm giải pháp cho các vấn đề môi trường, chấm dứt đói nghèo, đi tới các hiệp ước th́ trái đất này sẽ tuyệt vời tới nhường nào.

Ở trường học, ngay từ lớp mẫu giáo, người lớn vẫn dạy chúng tôi cách ứng xử đúng mực. Các vị dạy chúng tôi không được đánh nhau. Phải cố gắng t́m ra các giải pháp. Tôn trọng mọi người. Sửa chữa lỗi lầm ḿnh đă gây ra. Không làm hại các sinh vật khác. Phải biết chia sẻ chứ đừng tham lam… Vậy tại sao các vị lại làm những việc chính các vị dạy chúng tôi không nên làm?

Xin đừng quên lư do các vị dự hội nghị này. Các vị làm việc này v́ ai? Lớp trẻ chúng tôi là con cháu của các vị. Chính các vị là người quyết định con cháu ḿnh sẽ lớn lên trong một thế giới như thế nào. Lẽ ra bố mẹ sẽ an ủi con cái rằng, “mọi chuyện sẽ ổn thôi”, “đây không phải là ngày tận thế đâu”, và “bố mẹ sẽ làm những ǵ tốt nhất có thể”. Nhưng tôi không nghĩ giờ đây các vị  c̣n có thể nói vậy. Chúng tôi có c̣n nằm trong danh sách được ưu tiên của các vị nữa không?

Bố tôi thường nói, “Hành động sẽ tạo nên con người con, chứ không phải lời nói”. Vâng, nhưng những ǵ các vị làm khiến tôi khóc hàng đêm. Các vị luôn nói rằng các vị yêu chúng tôi, nhưng tôi xin thách thức các vị hăy hành động đúng như những ǵ đă nói.

Xin cám ơn!” (songtho.net)

C̣n nhớ Vụ tràn dầu tại Vịnh Mexico năm 2010 ảnh hưởng môi sinh hầu hết vùng vịnh, Tổng Thống Obama, từ pḥng bầu dục, đọc một diễn văn trong đó ông gọi nước Mỹ “nên bắt đầu (biết bao hậu quả tàn khốc do tàn phá môi trường, mà bây giờ vị nguyên thủ một cường quốc vẫn dùng chữ “nên bắt đầu”! cái ǵ bó tay người ta vậy?) cuộc hành tŕnh t́m các dạng năng lượng sạch…Chúng ta không thể chần chừ măi mà không thay đổi cách nước Mỹ sản xuất năng lượng…” (bbc.co.uk)

Những cảnh báo về băng tan ở Nam Bắc Cực, tôi h́nh dung cảnh trái địa cầu đang ngập trong nước chỉ c̣n nhô chút mũi lên để hớp không khí, sẽ chẳng có thuyền Noah nào để cứu vớt chúng ta, trừ phi ta ư thức được việc làm của ḿnh tác động thế nào đến môi trường. Nếu chúng ta đối xử với thiên nhiên một cách nhân hậu, không ích kỷ, và có văn hoá hơn là đă, đang làm, th́ hẳn hậu quả không tàn hại đến thế.

Gần đây nhất, tại Hội nghị Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 19 (COP 19) tại Warsau ngày 11.11.2013, ông Yeb Sano, Trưởng đoàn đàm phán Philiipines, đă có bài phát biểu trong phiên khai mạc hội nghị, tôi trích đoạn bài diễn văn của ông ở đây, để khẳng định thêm rằng tai hoạ đến với chúng ta không chỉ riêng là “thiên tai”, mà là chính chúng ta phải trách nhiệm lên những biến đổi của khí hậu.

“…Với sự xoay chuyển tàn nhẫn của số mệnh, đất nước tôi đang bị thử thách bởi cơn băo địa ngục tên là

 Siêu băo Haiyan mà các chuyên gia mô tả là cơn băo mạnh nhất từng được ghi nhận trong suốt lịch sử loài người. Nó mạnh đến nỗi nếu có cấp 6 th́ nó sẽ rơi trọn vào nhóm đó.

… Sức tàn phá thật khủng khiếp. Và như thể điều đó c̣n chưa đủ, một cơn băo khác đang h́nh thành trong vùng nước ấm ở bờ tây Thái D́nh Dương. Tôi rùng ḿnh khi nghĩ tới một cơn băo khác sẽ tấn công chính những nơi mà người dân thậm chí c̣n chưa thể gượng sức để đứng dậy nổi.

Với ai vẫn c̣n phủ nhận thực tế rằng đó là biến đổi khí hậu, tôi xin thách người đó bước ra khỏi tháp ngà của ḿnh, rời khỏi chiếc ghế bành êm ấm.

Tôi thách người đó dám đến các đảo ở Thái B́nh Dương, ở Ấn Độ Dương và nh́n mực nước biển đang dâng lên; đến những vùng đồi núi ở Himalayas và Andes để nh́n các cộng đồng người đang đương đầu với lũ lụt do băng tan; đến vùng Bắc Cực, nơi các cộng đồng cố bấu víu vào các đỉnh băng đang bị thu hẹp nhanh chóng; đến các vùng đồng bằng rộng lớn, vùng sông Hằng, Amazon, sông Nile, nơi sinh kế và sinh mạng con người đang bị nhấn ch́m, tới đồi núi vùng Trung Mỹ, nơi đang phải đối mặt với những cơn băo hung dự tương tự; tới những đồng cỏ khô châu Phi, nơi biến đổi khí hậu cũng đang trở thành vấn đề sống c̣n khi thực phẩm và nước trở nên khan hiếm. Cũng xin đừng quên những trận băo lớn ở Vịnh Mexico và Duyên hải miền đông Bắc Mỹ.

Khoa học đă cho chúng ta thấy một bức tranh đang trở nên rơ ràng hơn nhiều. Báo cáo của Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu IPCC về vấn đề này và các sự kiện tàn khốc đă nhấn mạnh những rủi ro đi liền với thay đổi về cấu trúc và tần suất của các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt. Khoa học cho chúng ta biết rằng thật đơn giản, biến đổi khí hậu sẽ đồng nghĩa với việc có nhiều những cơn băo nhiệt đới mạnh hơn. Khi Trái đất ấm lên, và các đại dương cũng vậy. Năng lượng trữ trong các vùng biển ngoài khơi Philippines sẽ tăng cường độ của các cơn băo và xu hướng băo trở nên mạnh hơn - điều mà chúng ta thấy bây giờ - sẽ trở thành chuẩn mới.

Điều đó sẽ có tác động sâu sắc tới nhiều cộng đồng của chúng ta, nhất là những người phải vật lộn với thách thức kép từ khủng hoảng phát triển và khủng hoảng biến đổi khí hậu. Các cơn băo như Yolanda (Haiyan) và tác động của nó là lời cảnh tỉnh cho cộng đồng quốc tế rằng chúng ta không thể tŕ hoăn hành động về khí hậu. Warsaw phải mang đến tham vọng mạnh mẽ và cần phải tập hợp ư chí chính trị để giải quyết biến đổi khí hậu.

…Những ǵ đất nước tôi đang trải qua, kết quả của hiện tượng thời tiết khắc nghiệt sự kiện, thật điên rồ. Khủng hoảng khí hậu là sự điên rồ.

Chúng ta có thể chấm dứt sự điên rồ ấy. Ngay tại đây, ở Warsaw.

Đây là Hội nghị các bên lần thứ 19 nhưng chúng ta có lẽ không nên đếm nữa, bởi v́ đất nước tôi không chấp nhận việc chúng ta cần đến COP30 hay COP40 mới giải quyết biến đổi khí hậu. Và bởi v́ mặc dù đă có những thành tựu đáng kể từ khi ra đời Công ước khung của LHQ về Biến đổi khí hậu, nhưng 20 năm nay chúng ta vẫn không thực hiện mục tiêu cao nhất của công ước.

Bây giờ chúng ta đang ở trong t́nh thế phải tự vấn bản thân: liệu chúng có thể đạt được mục tiêu đặt ra ở Điều 2, tức là ngăn chặn được sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu, hay không? Khi không hoàn thành được mục tiêu của Công ước, chúng ta có lẽ đă phê chuẩn cho sự diệt vong của những nước dễ bị tổn thương.

Bây giờ đă là quá muộn, quá muộn khi nói tới việc thế giới có thể trông chờ Điều 1 để giải quyết khủng hoảng khí hậu. Chúng ta đă bước vào giai đoạn mới đ̣i hỏi sự đoàn kết toàn cầu nhằm chiến đấu với biến đổi khí hậu và bảo đảm rằng việc theo đuổi sự phát triển con người bền vững được xếp hàng đầu trong các nỗ lực của cộng đồng quốc tế. Đó là lư do tại sao các phương thức thực thi điều này ở các nước đang phát triển trở nên quan trọng hơn nhiều.

Chính Maurice Strong - Tổng thư kư của Hội nghị LHQ về Môi trường và Phát triển, Hội nghị thượng đỉnh Trái Đất tại Rio de Janeiro 1992 – đă nói rằng “Lịch sử nhắc chúng ta nhớ rằng điều không thể diễn ra hôm nay có thể sẽ trở thành điều tất yếu vào ngày mai”.

Chúng ta không thể ngồi và nh́n một cách vô vọng vào sự bế tắc về khí hậu quốc tế này. Giờ là lúc hành động. Chúng ta cần có lộ tŕnh khẩn cấp về khí hậu.

… Chúng ta có thể hành động quyết liệt bây giờ để đảm bảo rằng có thể ngăn chặn được một tương lai, khi mà siêu băo trở thành chuyện thường. Bởi v́ với tư cách là một quốc gia, chúng tôi không chấp nhận một tương lai, khi mà siêu băo kiểu Haiyan trở thành thực tiễn cuộc sống. Chúng tôi không chấp nhận việc chạy khỏi băo tố, sơ tán gia đ́nh, chịu đựng sự tàn phá và đau khổ, đếm người chết trở thành đời thường. Đơn giản là chúng tôi không chấp nhận.

Chúng ta phải thôi gọi những sự kiện như vậy là tai họa tự nhiên. Chẳng tự nhiên chút nào khi người dân phải tiếp tục vật lộn để xóa nghèo và phát triển để rồi bị quật ngă bởi sự tấn công dữ dội của một cơn băo mà giờ đây được coi là cơn băo mạnh nhất từng ập vào đất liền. Không tự nhiên chút nào khi khoa học đă cho chúng ta biết sự ấm lên toàn cầu sẽ gây ra nhiều cơn băo mạnh hơn. Không tự nhiên chút nào khi loài người đă thay đổi khí hậu một cách sâu sắc.

Tai họa chẳng bao giờ là tự nhiên. Chúng là sự kết hợp của các yếu tố chứ không chỉ đơn thuần mang tính tự nhiên. Chúng là sự tích tụ của việc liên tiếp vượt qua các ngưỡng kinh tế, xă hội và môi trường. Hầu hết các tai họa đều là kết quả của bất b́nh đẳng và những người nghèo nhất thế giới phải chịu rủi ro nhiều nhất v́ họ dễ bị tổn thương và v́ qua nhiều thập niên phát triển không b́nh thường mà tôi phải nhấn mạnh rằng nó có liên quan tới kiểu theo đuổi tăng trưởng kinh tế đang thống trị thế giới; đây cũng là kiểu theo đuổi cái gọi là tăng trưởng kinh tế và tiêu dùng không bền vững đă làm biến đổi hệ thống khí hậu.

Chúng tôi kêu gọi COP hăy theo đuổi việc này cho đến khi có kết quả ư nghĩa nhất. Cho đến khi đạt được những cam kết vững chắc nhằm đảm bảo việc huy động các nguồn lực cho Quỹ Khí hậu Xanh. Cho đến khi hoàn thành lời hứa thành lập một cơ chế về tổn thất và thiệt hại; cho đến khi đảm bảo có tài chính cho việc áp dụng cơ chế đó; cho đến khi có các lộ tŕnh cụ thể nhằm đạt được con số 100 tỷ đô la đă cam kết từ trước; cho đến khi chúng ta nh́n thấy tham vọng thực sự với việc b́nh ổn khí nhà kính…” (soha.vn)

 

Tôi đang nghĩ đến quê nhà, những khu dân cư nghèo cực, phải dùng nước từ những con kênh, ḍng sông đen ng̣m đầy rác và khí thải của các nhà máy sát cạnh. Tôi đang nghĩ đến những vùng đất đỏ đang ngày đêm bị cày xới khai thác bauxite bỏ ngoài tai những ư kiến của các nhà khoa học môi trường, hậu quả là những vùng đất đó rồi sẽ không c̣n trồng trọt được nữa, và những chỗ trũng, xói lở do khai thác sẽ không ngăn được mưa từ vùng cao đổ xuống đồng bằng gây ra lũ lụt. Tôi nghĩ đến một tài nguyên đang được khai thác tự do đến khó hiểu là cát,  được lấy lên từ sông, biển, gây ra t́nh trạng sụt lở băi bờ và “Cát tặc” là từ mà ngư dân Nghĩa An đă dùng để chỉ cho những kẻ phá hoại môi trường: cát tặc đang bức tử hàng dương bảo vệ làng chài và những thuyền đánh cá không lưu thông ra vào Cửa Đại được nữa (tin 247.com),

Vậy, có ai c̣n cho rằng biến đổi khí hậu, tai hoạ của thời tiết không phải do chính con người tác động? C̣n vô số vô số những miểng thuỷ tinh như thế đang từng giờ từng ngày băm vằm cơ thể trái đất, nỗi đau đớn khiến khuôn mặt tự nhiên của nó đă một ngày một dị dạng. Và khi nó phản ứng, ôi, bạn hăy nh́n những h́nh ảnh về thảm hoạ Haiyan đi, những miểng thuỷ tinh ấy cứa qua cứa lại một vết thương chưa lành trên tâm hồn nhân loại.

Và tuổi thọ của hành tinh này, tuỳ vào,

 “Nếu không phải chúng ta th́ là ai? Nếu không phải bây giờ th́ là bao giờ? Nếu không phải ở đây th́ ở đâu?”- Nếu không phải ở Warsau th́ ở đâu.*(soha.vn)

Hy vọng là sau hội nghị Warsau về biến đổi khí hậu lần thứ 19 này, sẽ có một tín hiệu xanh để cứu nguy cho hành tinh của chúng ta, hy vọng và tin như ông Sano, “liệu nhân loại có tận dụng được cơ hội này? Tôi vẫn tin chúng ta có thể.”

 

Nguyễn thị Khánh Minh

Santa Ana, 15.11.2013

*Ông Sano đă mượn lời này của lănh đạo sinh viên Phi Luật Tân Ditto Sarmiento- đă chết trong tù dưới thời chống chế độ Marco-, trong bài diễn văn của ông tại COP 19 tại Warsaw.

 

http://www.gio-o.com/NguyenThiKhanhMinh.html

 

© gio-o.com 2013