Nguyễn Thị Hải H�

Chỉ L� Đồ Chơi

của

Trịnh Y Thư

 

đọc s�ch

 

 

 

T�i thường n�i với bạn b�, thời b�y giờ nhiều người viết nhưng �t người đọc. T�i th� th�ch đọc hơn th�ch viết. Điều th� vị l� t�i c�ng đọc c�ng được tặng s�ch để đọc. H�m nay t�i xin giới thiệu với c�c bạn quyển Chỉ L� Đồ Chơi của nh� văn Trịnh Y Thư.

 

T�i biết t�n dịch giả Trịnh Y Thư đ� l�u từ quyển Đời Nhẹ Kh�n Kham của Milan Kundera.� T�i th�ch sự s�ng tạo khi �ng Trịnh Y Thư� dịch tựa đề The Unbearable Lightness of Being th�nh Đời Nhẹ Kh�n Kham. �ng �g� một tựa đề th� qu� lắm nhưng nếu �ng g� nhiều lần như thế trong một quyển s�ch chắc sẽ mất th� giờ rất nhiều v� dịch phẩm sẽ kh�ng đến tay độc giả nhanh ch�ng. Kh�ng hề cố � so s�nh, nhưng t�i đọc bản tiếng Việt đăng tr�n Gi� O để xem �ng dịch chữ female sex organ như thế n�o. L� phụ nữ t�i thấy lấn cấn khi phải dịch những chữ n�i về bộ phận sinh dục. �ng dịch l� �phần thầm k�n nhất, phần tr�i cấm tr�n th�n thể đ�n b�,� C�n chữ �Fuck you� �ng dịch l� �Ti�n sư cha m�y.� C�ch dịch của Trịnh Y Thư rất l� nh� nhặn, ph� hợp với sở th�ch của độc giả Việt Nam.

 

Mượn � của V� Phiến trong t�c phẩm �Cuối C�ng� rằng văn chương nghệ thuật �Những c�i m�nh miệt m�i m�i bấy l�u, khi đầu bạc nh�n lại l� đồ chơi cả.� Trịnh Y Thư đặt t�n cho tập tản văn , �ng gọi l� tạp b�t, bao gồm những b�i nhận định ngắn về văn học, thơ, dịch thuật l� �Chỉ L� Đồ Chơi.�

 

Nh� văn Nguyễn thị Ho�ng Bắc nhận x�t được in ở b�a sau �ng l� người �đọc rộng, biết nhiều, suy nghĩ đa đoan,� v� �con người đa t�i, đa sự, đa đoan của nh� thơ, nh� văn, cầm thủ ghi-ta c� hạng, một độc giả uy�n b�c, một t�c giả thầm lặng t�i hoa.�� Chỉ một đoạn ngắn m� b� Ho�ng Bắc đ� khen rất đầy đủ t�i hoa của Trịnh Y Thư.

 

D� �ng đ� khi�m tốn bảo rằng đ�y chỉ l� những b�i �tạp b�t đầy chủ đoan đến cực đoan� t�i thấy quyển Chỉ L� Đồ Chơi bao gồm những b�i nhận định ngắn rất chững chạc v� đầy suy nghĩ về nền văn học ở hải ngoại, văn học của nh� văn nữ v� nữ quyền, về c�i kh� khăn v� tế nhị của dịch thuật.� �ng cũng viết những b�i b�nh luận ngắn về nhạc v� hội họa rất hấp dẫn.

 

Trong Văn chương thời quỷ �m �ng viết về t�nh trạng xuất bản s�ch b�o ở hải ngoại. �T�i chợt nghĩ đến sinh hoạt s�ch b�o văn học của người Việt ở hải ngoại ng�y nay. N� l� t�nh trạng ngưng đọng đến đ�ng sợ, nếu kh�ng muốn n�i l� ngắc ngoải sắp tắt thở đến nơi. Trong l�c di d�n Việt Nam sinh sống ở nước ngo�i c�ng l�c c�ng đ�ng, đời sống vật chất của họ cũng kh� l� b�nh ổn sung t�c, th� c�c nh� xuất bản, nh� s�ch thi nhau sập tiệm, s�ch in ra kh�ng người mua phải chở đi đổ th�ng b�n k� l�.� (Văn Chương Thời Quỷ �m trang 65)

 

Trong Kẻ T� Đạo �ng viết về những nh� văn bị tấn c�ng v� kh�c ch�nh kiến, thậm ch� bị người đọc l�n �n t�c giả một c�ch sai lầm nhưng chưa đọc t�c phẩm (như trường hợp Salman Rushdie). Trong Phụ Nữ v� S�ng T�c Văn Học �ng đi từ Virgina Woolf� đến Alice Munroe đến Toni Morrison, rồi Herta Muller v� Hilary Mantel. �ng đưa ra nhiều nhận định về văn học nữ quyền trong b�i Hồ Xu�n Hương V� T�i Tr�n Hoang Đảo T�i xin tr�ch một đoạn nhận định của �ng để độc giả thưởng thức:

�Sức sống ấy truyền ra đến hải ngoại. Ng�y nay kh�ng ai chối c�i sự kiện văn học việt Nam hải ngoại sở dĩ c�n tồn tại v� c� bản sắc ri�ng l� nhờ một đội ngũ đ�ng đảo những ng�i b�t s�ng tạo của c�c nh� văn, nh� thơ ph�i nữ! Thế hệ n�o cũng c� những người viết nữ xuất sắc bước ra ở h�ng đầu. Phong c�ch s�ng tạo của họ kh�ng những khiến độc giả giật m�nh m� c�c nh� văn, nh� thơ ph�i nam phải nh�n nhau ngẩn ngơ. N� c� t�nh c�ng ph�, nhất l� ở những phạm vi vẫn bị �ta-bu� như phạm vi t�nh dục. V� nếu văn học hải ngoại c� tương lai sống c�n hay kh�ng th� tương lai ấy nằm trong tay c�c nh� văn, nh� thơ ph�i nữ chứ kh�ng phải c�c nh� thuộc giới �m�y r�u.� (Hồ Xu�n Hương v� T�i Tr�n Hoang Đảo) Trang 48 � 49 Một nhận định đầy ưu �i như thế nhưng rất tiếc �ng đ� kh�ng n�u một v�i t�n ti�u biểu của c�c nh� văn nữ đương thời từ hải ngoại đến trong nước. T�i kh�ng khỏi thắc mắc v� sao.


V� t�i quọt quẹt v�o dịch thuật một �t n�n h�m nay t�i xin ch� trọng đến phần �ng đ� viết về dịch thuật nhiều hơn. Trong Đ�i Điều Về Dịch Thuật �ng đưa ra nhiều � nghĩ rất th� vị về c�ng việc dịch thuật. Những � nghĩ n�y c� thể gi�p �ch cho những người muốn bước ch�n v�o ng�nh dịch thuật. Với những kỷ niệm c� nh�n rất thực tế v� đầy d� dỏm.

 

�Dịch c�n c� nghĩa l� sai khiến. Với t�i, n� đồng nghĩa với �dịch vật.� Từ� điển H�n � Việt của cụ Đ�o Duy Anh định nghĩa �dịch vật� l� �sai khiến mọi vật, như d�ng tr�u c�y d�ng ngựa cỡi.� Đ�i khi người dịch chẳng qua chỉ l� con tr�u k�o c�y, bảo g� l�m nấy, đổ mồ h�i, s�i nước mắt.� (Đ�i điều Về Dịch Thuật trang 107).

 

Sẽ c� người kh�ng đồng � với �ng v� �ng ch� trọng đến sự s�ng tạo qua bản dịch nhưng quan niệm về dịch thuật của �ng đ�ng được ch� �. �ng viết: �T�i kh�ng phủ nhận gi� trị những dịch phẩm nghi�m chỉnh tu�n thủ từng c�u, từng chữ, từng dấu chấm dấu phết trong nguy�n bản, nhưng t�nh Dionysian trong nghệ thuật bao giờ cũng hấp dẫn hơn, quyến rũ hơn v� t�i sẵn s�ng hi sinh c�i ch�n l� tuyệt đối (đ�i khi rất v� t�ch sự) để đổi lấy dăm ba n�t linh diệu ph� ảo của c�i bất to�n.� (Đ�i Điều Về Dịch thuật, trang 102)

 

Người đọc biết tiếng Trịnh Y Thư l� dịch giả, nếu đọc phần nhận định Thay Lời Tựa sẽ thấy �ng ph�t biểu tư tưởng của một nh� văn đang ph� b�nh văn học.

 

�Theo t�i, người nghệ sĩ s�ng t�c � kh�c với ch�nh trị gia vốn kh�o l�o luồn l�ch, l�c ngả b�n n�y l�c nghi�ng b�n kia, lấy sự hư ngụy l�m sự thật � phải l� kẻ c� quan điểm nhất qu�n, chặt chẽ v� x�c t�n về nghệ thuật của hắn. Hắn chỉ biết lắng nghe tiếng n�i trong t�m hồn m�nh chứ kh�ng tiếng n�i n�o kh�c. Đi trệch ra khỏi đường lối n�y, kẻ s�ng tạo chỉ c� thể sản xuất ra những t�c phẩm kh� coi, một thứ đồ d�ng cho c�c y�u cầu phi văn nghệ.� (Thay Lời Tựa, trang 9 � 10)

 

�ng nhận định về nh� văn chống chế độ độc t�i của Nga.

 

�Cuốn tiểu thuyết Một Ng�y Trong Đời của Ivan Denisovich của nh� văn Nga Aleksandr Solzhenitsyn, b�n cạnh sự kiện hiển nhi�n l� bản c�o trạng về tội �c của chế độ độc t�i to�n trị Stalin như nhiều người nhận định, c�n l� một kiệt t�c văn học. Ch�nh nhờ t�nh văn học của t�c phẩm, cuốn tiểu thuyết c� t�nh thuyết phục hơn c�c văn bản l�n �n tội �c chủ nghĩa Stalin ra đời trước đ�. Kh�ng những thế n� c�n ở lại với ch�ng ta trong thời gian thật l�u d�i, nếu kh�ng muốn n�i l� m�i m�i, như một chứng nh�n lịch sử.� (Thay Lời Tựa, trang 12)

 

Về một t�c phẩm ngoại lệ:

 

�Thuật một c�u chuyện v� lu�n� nhưng t�c phẩm được đ�nh gi� l� kiệt t�c , ngo�i Vladimir Nabokov t�i nghĩ �t ai l�m nổi. Ch�nh c�i phong c�ch văn học trong t�c phẩm tiểu thuyết Lolita, hiển thị bởi t�i năng tuyệt lu�n trong c�ch sử dụng ng�n ngữ -phải n�i linh diệu � đ� đưa cuốn s�ch của Nabokov l�n đỉnh cao của nghệ thuật tiểu thuyết. Đi v�o văn chương sa-đ�ch c� lẽ giống như l�i xe đua, chẳng mấy ai c� khả năng b�nh tĩnh điều khiển nổi chiếc xe ph�ng với tốc độ bốn trăm k�-l�-m�t một giờ.�

 

D� �ng V� Phiến v� Trịnh Y Thư tự chế nhạo c�ng tr�nh của c�c �ng chỉ l� đồ chơi, nhưng nh�n chung quanh th� thấy đồ chơi nhiều khi mang đến vinh quang v� ph� qu�. J. K. Rowling l� tỉ ph�. Toni Morrison ẳm giải Nobel bạc triệu chứ bộ chơi sao. C�n thể thao th� sao? Cũng l� đồ chơi (game) nhưng l� đồ chơi bạc triệu. Ng�y xưa c�c gladiators giết nhau trong đấu trường cũng chỉ l� tr� mua vui cho bậc đế vương. To�n l� tr� chơi đồ chơi nếu kh�ng đổ m�u th� cũng đổ mồ h�i v� nước mắt. Nh� văn bị t� đ�y cũng chỉ v� đồ chơi đ� th�i.

 

Trịnh Y Thư cũng như nhiều nh� văn kh�c viết văn v� ki�m c�ng việc dịch thuật, trong đ� c� Haruki Murakami, Paul Auster, v� Lydia Davis (người mới vừa được trao giải Booker quốc tế). Xem chừng dịch thuật bắt đầu được qu� trọng chứ kh�ng c�n l� đồ dịch vật nữa. T�i cho l� sự nghiệp của Trịnh Y Thư chỉ mới bắt đầu v� ch�ng ta sẽ được thưởng thức rất nhiều m�n đồ chơi của �ng trong tương lai.

 

Nguyễn thị Hải H�

 

http://www.gio-o.com/NguyenThiHaiHa.html

 

 

� gio-o.com 2013