photo: Nguyễn thị Hải H�




Nguyễn thị Hải H�

 

t�nh y�u trong tiu thuyết

tản mạn

 

 

M� t�i kh�ng được đi học v� �ng ngoại t�i bảo rằng, �con g�i biết chữ chỉ để đọc tiểu thuyết, viết thư cho trai, �i t�nh l�ng mạn cho lắm chỉ tới chỗ chửa hoang.� Nhận được l� thư t�nh đầu ti�n, m� t�i hối lộ trẻ em h�ng x�m đọc gi�m. Những l� thư t�nh tiếp theo l� động cơ th�c đẩy m� t�i tự học. B� mua cuốn vần, l�n học l�c nấu cơm. Sợ bị bắt gặp b� thường d�i cuốn vần v�o trong l� đốt ch�y. Kh�ng biết b� đốt ch�y bao nhi�u cuốn vần m� về sau b� c� thể viết th�nh c�u, chữ lớn như con g� đang bưới bếp, chữ nhỏ như c�i trứng c�t, g� chạy nhấp nh� kh�ng thẳng h�ng. Khi l�m giấy tờ cần phải k� t�n, b� viết nguy�n t�n chứ kh�ng phải đ�nh chữ thập như nhiều người kh�c. B� th�ch đọc nhưng đọc rất chậm v� c�n m�i đ�nh vần. T�i nghĩ b� c� thể đọc được thư t�nh người ta gửi cho b� ng�y xưa nhưng viết thư t�nh chắc l� kh�ng nổi.

 

V�o thập ni�n hai mươi, �ng ngoại t�i kết luận người đọc c� thể học hỏi (hay học đ�i) chuyện y�u đương trong tiểu thuyết. Thời đ� đ�u c� ai dạy dỗ về t�nh y�u, trai g�i c�n kh�ng được ph�p cầm tay nhau thế m� ai cũng biết y�u, kh�ng đổ thừa cho văn học g�y ra hậu quả tai hại (như chửa hoang) th� đổ thừa cho ai? Ng�y nay, qua những cuộc nghi�n cứu, người ta quan niệm đọc văn học c� thể l�m ch�ng ta kh�n ngoan hơn, hiểu biết hơn, v� dễ cảm th�ng v� biết y�u thương đồng loại hơn. Nhưng ch�ng ta c� thể học được g� về t�nh y�u trong văn chương? Bạn c� tự hỏi bằng c�ch n�o bạn nhận ra sự hiện diện của c�i gọi l� t�nh y�u, bạn học về t�nh y�u ở đ�u, ai dạy bạn y�u, l�m thế n�o để bạn nhận ra đ� l� t�nh y�u? Sau khi bạn trả lời những c�u hỏi n�y t�i chắc rằng bạn cũng đồng � với t�i, một phần n�o đ�, những hiểu biết ch�ng ta c� được về t�nh y�u được r�t ra từ truyện, thơ, nhạc, v� phim. �m nhạc v� phim ảnh nếu kh�ng xuất ph�t từ văn chương th� cũng bị ảnh hưởng đậm đ� bởi văn chương.

 

Trong b�i tản mạn n�y t�i chỉ muốn trả lời một c�u hỏi; T�i t�m thấy g� về t�nh y�u qua những quyển s�ch t�i đ� đọc?

 

Thập ni�n hai mươi, văn học Việt Nam c� g� gh� gớm m� �ng ngoại t�i sợ h�i đến độ kh�ng cho m� t�i đi học. Kim B�nh Mai, Hồng L�u Mộng dịch từ truyện T�u? Truyện Kiều, Lục V�n Ti�n gh� gớm lắm sao? C�n t�i, t�i bị m� t�i �đầu độc� bằng thơ t�nh ngay từ thuở ấu thơ khi bốn năm tuổi t�i nghe b� h�t ru ch�u ngoại bằng những b�i t�nh ca ngọt lịm. Đ� l� c�u ca dao ở thể lục b�t như Đưa tay m� ngắt ngọn ng�. Thương anh đứt ruột giả đ� ng� lơ. Ở thể song thất lục b�t như, Đ�n S�i G�n ngọn xanh ngọn đỏ. Đ�n Mỹ Tho ngọn tỏ ngọn lu. Anh về học lấy chữ nhu. Ch�n trăng em đợi mười thu em chờ. V� phụ mẫu đ�nh anh quằn quại treo tại g�c th�nh, đứt d�y rớt xuống dạ kh�ng đ�nh bỏ em. C�n nhiều nữa, t�i kh�ng thể kể hết ra đ�y. Khi t�i v�o trung học th� người ta chẳng những kh�ng sợ l� con g�i đi học biết chữ sẽ viết thư t�nh cho trai, m� ch�ng t�i c�n được cho học thơ t�nh, như Chinh phụ ng�m kh�c. Chốn H�m Dương ch�ng c�n ngoảnh lại. Bến Ti�u Tương thiếp h�y tr�ng sang. Kh�i Ti�u Tương c�ch H�m Dương. C�y H�m Dương c�ch Ti�u Tương mấy tr�ng. C�ng tr�ng lại m� c�ng chẳng thấy. Thấy xanh xanh những mấy h�ng d�u. H�ng d�u xanh ngắt một m�u. L�ng ch�ng � thiếp ai sầu hơn ai. �Rồi những mối t�nh hiền l�nh trong Hồn Bướm Mơ Ti�n của Kh�i Hưng v� Đoạn Tuyệt của Nhất Linh, s�ch của Tự Lực Văn Đo�n ch�ng t�i �bị bắt học� từ những năm đệ ngũ. Th�i thường, những g� bị bắt học th� kh�ng nhớ hay chỉ nhớ lo�ng tho�ng mập mờ, những mối t�nh t�i thật sự ch� � v� nhớ rất dai l� những mối t�nh trong những quyển s�ch dịch t�i đọc v�o thập ni�n bảy mươi.

 

C� thể n�i đ�y l� giai đoạn t�i đọc s�ch nhưng chỉ ch� � đến chuyện t�nh. Hai chuyện t�nh để ấn tượng s�u đậm trong t�i ở trong hai quyển Cuốn Theo Chiều Gi�[i] v� Anna Karenina[ii]. Ở tuổi mười t�m t�i đọc Cuốn Theo Chiều Gi� v� ngay lập tức t�i bị nh�n vật Scarlett O�Hara hớp hồn. Scarlett, l� mẫu phụ nữ T�y phương tr�i ngược với khu�n mẫu phụ nữ � đ�ng chung quanh t�i. T�i lớn l�n với quan niệm phụ nữ l� đ�a hoa chỉ c� thể ở một chỗ m� tỏa hương, rủ bướm nhưng kh�ng được bay theo. Để tho�t khỏi cảnh y�u thầm nhớ trộm n�ng chủ động tỏ t�nh với Ashley Wilkes. T�nh y�u l� như vậy đ�, nồng n�n, s�i nổi, bồng bột, hơi đi�n cuồng. T�i kh�m phục sự si�ng năng, t�nh thực tế, d�m nghĩ d�m l�m của Scarlett. Nếu Scarlett sinh ra v�o thời n�y c� lẽ n�ng sẽ l� Gi�m đốc điều h�nh của một c�ng ty lớn n�o đ�. Tuy nhi�n, Scarlett kh�ng biết y�u l� g�. N�ng say m� Ashley chỉ v� Ashley d�m từ chối n�ng, anh ch�ng t�c bạch kim tr� thức n�y trở n�n một đối tượng n�ng muốn chinh phục. Ba mươi năm sau đọc lại, t�i nh�n thấy sự nhẫn t�m của Scarlett khi n�ng chiếm người chồng tương lai của c� em g�i. Nhẫn t�m với rất nhiều người nhưng Scarlett y�u Ashley rất ch�n t�nh. Phải y�u lắm Scarlett mới vượt l�n sự ghen tu�ng v� nhường cả xưởng cưa để Ashley l�m phương tiện sinh sống nu�i vợ con. Trong t�i, c�i định nghĩa về t�nh y�u đ� thay đổi. Kh�ng phải sự s�i nổi nồng n�n của Scarlett, m� c�i quan hệ đầm ấm tương k�nh giữa vợ chồng Melanie-Ashley, l� định nghĩa của t�nh y�u. T�i vẫn tin Scarlett c�n y�u Ashley v� vẫn chưa chinh phục được ch�ng.

 

Ban đầu khi đọc Anna Karenina t�i th�ch mối t�nh của Anna với Alexei Vronsky. Một t�nh y�u đầy đam m�, vượt lu�n l�, bất chấp dư luận, thiếu một người l� mặt trời th�i mọc, chim th�i h�t, m�y ngừng bay, v� những v� sao th�i lấp l�nh. T�i gh�t Karenine, xấu trai v� kh� khan, v� �ng đ� n�i dối với cậu b� con của hai người l� mẹ cậu đ� chết v� ngăn cấm Anna kh�ng được gặp mặt con. T�i gh�t x� hội qu� tộc Nga thời bấy giờ dung dưỡng tội lỗi của đ�n �ng nhưng khắc nghiệt với đ�n b�. Nh�n lại t�i thấy Karenine l� một người đ�ng thương. Khi biết vợ ngoại t�nh �ng ta vẫn giữ thể diện cho vợ. Chỉ cần n�ng trở về l� �ng bỏ qua tất cả. C�i đam m� ch�y bỏng giữa Alexei v� Anna kh�ng phải l� t�nh y�u. T�nh y�u được Tolstoy k�n đ�o diễn tả qua mối t�nh bền bĩ của Levine d�nh cho Kitty. Nếu ở Cuốn Theo Chiều Gi� t�i y�u nh�n vật phụ Melanie hơn nh�n vật ch�nh Scarlett th� ở Anna Karenina t�i y�u nh�n vật phụ Levine hơn nh�n vật ch�nh Vronsky. Đọc lại, Anna l� một người phụ nữ đẹp nhưng xa hoa ph� phiếm m� nheo. Gi� m� Anna đừng xi�u l�ng, th� chắc Vronsky sẽ c�n y�u n�ng l�u d�i hơn. Vronsky cũng như Scarlett, sau khi chinh phục được đối tượng l� xong một cuộc t�nh.

 

Quan s�t v�i t�c phẩm, cổ điển cũng như hiện đại, của t�c giả nam cũng như nữ, t�i thấy nh� văn rất thực tế khi viết về t�nh y�u. D� họ c� biến h�a g�n gh�p bao nhi�u chi tiết l�ng mạn v�o truyện họ vẫn d�n xếp cho cốt truyện diễn tiến tr�n căn bản, chữ t�nh đi đ�i với chữ tiền. Kh�ng c� tiền th� kh�ng c� t�nh y�u.

 

Lấy Ki�u H�nh v� Th�nh Kiến[iii] l�m th� dụ. Nếu Mr. Darcy kh�ng c� tiền để trả nợ cho gia đ�nh của Elizabeth Bennet, chưa chắc c� g�i th�ng minh v� ki�u h�nh n�y đ� tha thứ cho Darcy c�i tội coi thường nhan sắc của n�ng l�c ban đầu. Nếu Vronsky kh�ng l� con nh� gi�u th� cho d� c� t�n tỉnh dẽo đến đ�u chưa chắc đ� quyến rũ Anna ra khỏi tổ ấm của �ng chồng khắc khổ Karenine. Độc giả hẳn vẫn c�n nhớ l� khi y�u Vronsky, Anna vẫn phải sống nhờ v�o tiền của chồng, c�n Vronsky tuy gi�u c� nhưng đ� l� nhờ sự chu cấp của b� mẹ. Nếu Anna kh�ng tự tử n�ng sẽ l�m g� để tự nu�i bản th�n n�ng c�ng với hai đứa con, một với Karenine v� một với Vronsky, khi một ng�y n�o đ� Vronsky ch�n c�i t�nh ghen b�ng gi� của n�ng v� nhan sắc của n�ng kh�ng c�n nữa? Nếu Heathcliff trong Đỉnh Gi� H�[iv] kh�ng bị gia đ�nh Linton khinh rẻ v� ngh�o v� mất Catherine v�o tay Edgar Linton th� chắc đ� kh�ng biến t�nh y�u th�nh o�n hận v� l�m cho cả hai gia đ�nh Earnshaw v� Linton t�n gia bại sản. C�n Ch�ng Gatsby Cao Thượng[v], đ�y mới ch�nh l� một quyển tiểu thuyết m� gi� trị của tiền l� động cơ chủ yếu để đạt t�nh y�u. Daisy đ� từ chối bỏ trốn với Gatsby để kết h�n với người chồng gi�u c�. Gatsby cố gắng đủ c�ch, kể cả b�n rượu lậu, để trở th�nh một người gi�u c� với mục đ�ch chiếm lại Daisy. Gatsby xem Daisy l� biểu tượng của sự gi�u sang m� ch�ng kh�ng thể v�i tới trong qu� khứ v� ngh�o. �C�n T�nh Y�u Trong Thời Dịch Tả[vi] th� khỏi n�i Florentino chỉ chinh phục được Fermina khi �ng trở n�n �ng chủ của một c�ng ty t�u du lịch gi�u c�. Scarlett đ� chẳng lấy Rhett Butler l�m chồng nếu anh ta kh�ng gi�u c� nhờ bu�n lậu trong l�c chiến tranh.

 

Đọc văn học l� để t�m hiểu ch�nh m�nh. Đọc t�nh y�u trong văn học l� để giải th�ch những chọn lựa của ch�nh m�nh v� d�ng những đau khổ hay hạnh ph�c của c�c nh�n vật trong truyện để r�t kinh nghiệm cho m�nh. T�i đọc truyện t�nh để thấy sự thay đổi trong t�i quan niệm về t�nh y�u. L�c c�n trẻ t�i thấy t�nh y�u l� sự thu h�t của Romeo v� Juliet[vii], chui xuống gầm b�n run rẩy nắm tay nhau v� trao đổi c�i h�n. Về gi� t�i nhận ra Romeo l�c ấy đ� mười t�m c�n Juliet chỉ mới mười ba, c�i gọi l� t�nh y�u đ� c� thể vi phạm ph�p luật. Lo�i người đ� tốn nhiều b�t mực để định nghĩa t�nh y�u nhưng kh�ng thể đồng � với nhau bởi v� mỗi người định nghĩa t�nh y�u mỗi kh�c. Nếu lo�i người kh�ng thể đồng � với nhau về định nghĩa t�nh y�u, liệu người ta c� thể đồng � với nhau về định nghĩa của chung t�nh v� ngoại t�nh? Gabriel Garcia Marquez đ� n�u ra một lập luận về sự chung t�nh v� ngoại t�nh kh�c với kh�i niệm chung t�nh m� t�i biết. Trong quyển T�nh Y�u Thời Dịch Tả, Florentino v� Fermina trao đổi thư t�nh khi c�n b�. Lớn l�n Fermina nhận ra Florentino ngh�o v� xấu trai, n�ng nhận lời kết h�n với Urbino một b�c sĩ gi�u c� v� l� nh� chuy�n m�n chữa trị bệnh dịch tả. Khi Urbino chết rồi, v� l�c Florentino cố gắng chinh phục lại, Fermina kh�m ph� chồng b� đ� ngoại t�nh với một người đ�n b� kh�c. Florentino suốt cuộc đời d�nh trọn tr�i tim cho Fermina. Nỗi đau v� mất người t�nh l�m �ng đau đớn v� t�m qu�n bằng c�ch quan hệ t�nh dục với 622 người đ�n b� kh�c. Florentina quan hệ t�nh dục với 622 người đ�n b� nhưng vẫn được Marquez xem l� chung t�nh với Fermina. Trong khi Urbino chỉ ngoại t�nh với một người đ�n b� th� bị xem l� ngoại t�nh. Trớ tr�u kh�ng?

 

Dag Hammarskj�ld, một t�c giả danh tiếng người Thụy Điển, bảo rằng �C� lẽ mối t�nh lớn nhất l� mối t�nh kh�ng được đ�p lại.� Nếu đồng � với �ng, t�i sẽ n�i mối t�nh của Humbert d�nh cho Lolita[viii] l� t�nh y�u lớn.� V� mối t�nh của Hanna với Michael trong Người Đọc[ix] cũng l� t�nh y�u lớn v� cả hai, người n�y y�u người kia, nhưng kh�ng được đ�p lại, c�ng một l�c. Rồi c� một b�i h�t n�i ngược lại, rằng: �The greatest thing, you�ll ever learn. Is to love and be loved in return.�[x] Nghĩa l� b�i học lớn nhất bạn sẽ học trong cuộc đời, l� y�u v� được y�u trở lại. Thật l� chẳng ai c� thể đồng � với ai về t�nh y�u.

 

 

Nguyễn Thị Hải H�

 

http://www.gio-o.com/NguyenThiHaiHa.html

 

 

I. Gone With The Wind của Margaret Mitchell (1936)

II. Anna Karenina của Leo Tolstoi (xuất bản từng phần từ 1873 đến1877).

III. Pride and Prejudice của Jane Austen (1813).

IV.Wuthering Heights của Emily Bront� (1846).

V. The Great Gatsby của F. Scott Fitzgerald (1925).

VI. Love in the time of cholera của Gabriel Garcia Marquez (1985).

VII. Romeo and Juliet của William Shakespeare (1597).

VIII. Lolita của Vladimir Nabokov (1958).

IX. The Reader của Bernhard Schlink (1997).

X. Nature Boy của Eden Ahbez, Nat King Cole h�t.

 

 

 

� gio-o.com 2014