photto:http://www.nobelprize.org

 

Nguyễn Thị Hải H�

Phụ nữ - Chiến Tranh v� H�a B�nh

tản mạn

 

Năm 411 trước C�ng Nguy�n, Aristophanes, kịch t�c gia Hy Lạp, cho ra mắt vở h�i kịch Lysistrata; trong vở kịch n�y phụ nữ Athens từ chối �n �i với chồng hay người y�u của họ để đ�i hỏi h�a b�nh. Lysistrata, c� nghĩa l� giải t�n qu�n đội, l� một người phụ nữ phi thường. Ch�n ng�n cuộc chiến tranh Peloponnese, do Athens ỷ c� đo�n chiến thuyền h�ng hậu mang qu�n đi đ�nh Sparta; Lysistrata tụ tập nữ giới k�u gọi mọi người đặt �p lực l�n nam giới buộc họ phải chấm dứt chiến tranh. Một số phụ nữ lớn tuổi đảo ch�nh v� cướp ng�n khố quốc gia v� hễ kh�ng c� tiền th� kh�ng thể mua vũ kh�. Kế hoạch của Lysistrata g�y căng thẳng giữa hai ph�i nam v� nữ. Phụ nữ trong khi d�ng t�nh dục để khống chế chồng hay người y�u cũng nhận ra rằng họ đ� tự trừng phạt họ. Nhiều b� viện cớ phải về nh� để giặt giũ chỉ để trải khăn giường mới mời ch�ng. Lysistrata bắt được �ng thị trưởng khi �ng đi lấy tiền trong ng�n khố để mua ch�o cho chiến thuyền. N�ng giải th�ch n�ng chống chiến tranh v� kh�ng muốn trở th�nh g�i gi�. T�n cuộc chinh chiến c�c �ng dẫu gi� vẫn c� thể t�m được c� vợ trẻ, trong khi phụ nữ tuổi xu�n chỉ c� th�. V�i năm sau khi vở h�i kịch ra đời, chiến tranh Peloponnese chấm dứt v� hạm đội của Athens bị Sparta đ�nh tan t�nh.

 

Hơn hai ng�n bốn trăm năm sau, c� một người phụ nữ �p dụng phương ph�p �sex strike� của Lysistrata, cổ động phụ nữ từ chối �i �n với chồng hay người y�u để đ�i hỏi h�a b�nh. Người phụ nữ ấy l� Leymah Gbowee, một trong ba người phụ nữ được trao tặng giải Nobel H�a B�nh năm 2011. C�ng chia giải thưởng n�y với Gbowee l� b� Ellen Johnson Sirleaf, vị nữ Tổng thống đầu ti�n của Liberia v� Tawakkul Karman, k� giả ki�m nh� c�ch mạng của Yemen.

Leymah Gbowee sinh ng�y 1 th�ng Hai năm 1972 ở Liberia. Năm 1989 khi cuộc nội chiến thứ Nhất của Liberia bộc ph�t b� đang sống với mẹ v� hai người chị ở Monrovia, thủ đ� của Liberia. Người ta bảo rằng cuộc nội chiến n�y l� chiến tranh giai cấp giữa người gi�u v� người ngh�o. Người kh�c lại cho rằng đ�y l� cuộc chiến tranh của c�c chủng tộc. Lại c� người cho rằng đ�y l� cuộc tranh gi�nh t�i nguy�n. Liberia c� nhiều mỏ đ� qu� như hồng ngọc v� kim cương. Charles Taylor, Tổng thống của Liberia đ� d�ng cả trẻ em từ ch�n đến mười lăm tuổi l�m chiến sĩ. Cuộc chiến tranh đẫm m�u k�o d�i đến năm 1996, đưa đến hai trăm năm chục ng�n người chết v� một phần ba d�n số bị mất nơi cư ngụ. Họ chạy loạn, sống ở những trại tạm cư, trẻ em chết đ�i v� suy dinh dưỡng rất nhiều. Gbowee theo học chương tr�nh đ�o tạo nh�n vi�n x� hội do Unicef tổ chức. Năm 1998 Gbowee t�nh nguyện l�m việc cho tổ chức Trauma Healing and Reconciliation Program (THRP) đặt trụ sở tại nh� thờ St. Peter ở Monrovia. Tổ chức n�y rất c� danh tiếng đ� nhiều năm cố gắng vận động cho nền h�a b�nh ở Liberia. Đ�y l� bước đầu ti�n đ�nh dấu con đường chiến đấu đ�i h�a b�nh của Gbowee.

 

Năm 2001, gi�p chữa trị trẻ em t�n phế v� chiến tranh, nh�n thấy thảm cảnh trẻ con đi giết người v� bị người giết, Gbowee bản th�n b� l� mẹ của bốn đứa con, nhận ra rằng những b� mẹ c� thể v� cần phải t�ch cực thay đổi thảm kịch n�y.

 

Trang bị bằng kiến thức s�ch vở từ phương ph�p tranh đấu bất bạo động của Martin Luther King, Gandhi v� c�c nh� triết gia ch�nh trị học trong v� ngo�i nước, xin được ng�n quỷ t�i trợ của West Africa Network for Peacebuilding (WANEP), được sự hướng dẫn của Thelma Ekiyor, vị luật sư người Nigeria, chuy�n về h�a giải thương lượng, Gbowee tham dự cuộc họp đầu ti�n của Tổ chức Phụ nữ X�y dựng H�a b�nh đến từ ch�u Phi như Sierra Leone, Guinea, Nigeria, Senegal, Burkina Faso, v� Togo.

 

Gbowee v� c�c bạn, k�u gọi sự hỗ trợ của phụ nữ kh�c biệt chủng tộc v� t�n gi�o, đến nh� thờ Hồi gi�o chiều thứ S�u k�u gọi phụ nữ họp nhau ở chợ c� s�ng thứ Bảy v� đến nh� thờ C�ng gi�o s�ng Chủ Nhật. Truyền đơn họ ph�t ra c� những c�u như: �Ch�ng t�i đ� ch�n lắm rồi, ch�ng t�i ch�n cảnh con c�i của ch�ng t�i bị giết! Ch�ng t�i ch�n cảnh ch�ng t�i bị h�m hiếp. C�c b� c�c c�, h�y thức tỉnh. Ch�ng ta c� tiếng n�i trong cuộc vận động đ�i hỏi h�a b�nh.� Đối với những người phụ nữ kh�ng biết đọc họ ph�t ra những h�nh vẽ đơn giản để gi�o dục những người phụ nữ n�y. Trong cuốn phim Pray the Devil Back to Hell, n�i về cuộc tranh đấu đ�i h�a b�nh của Leymah Gbowee do Agigail Disney t�i trợ, nhiều phụ nữ đ� kể lại cảnh họ bị h�m hiếp trước mắt chồng v� sau đ� chồng họ bị giết ngay trước mắt họ rất l� th� thảm.

 

M�a h� năm 2002, Gbowee trở th�nh ph�t ng�n vi�n v� l� l�nh đạo của phong tr�o Women of Liberia Mass Action for Peace tạm dịch l� Phụ Nữ Liberia Vận Động H�a B�nh. Tổ chức n�y kết hợp nhiều chủng tộc nhiều t�n gi�o gặp nhau trong chợ c�, họ ca h�t, nhảy m�a, v� cầu nguyện. Kh�ng phải lời ca n�o cũng vui, b�i m�a n�o cũng nhộn nhịp, họ c� những b�i ca họ h�t với hai h�ng nước mắt v� những bước ch�n run rẩy hai tay ngửa l�n trời để van xin. Kh�ng phải lời cầu nguyện n�o cũng ru ngủ; họ cầu nguyện cho Quỷ Dữ Quay Về Địa Ngục (Pray the Devil Back to Hell). Họ biểu t�nh bất bạo động để chống vị Tổng thống độc t�i Charles Taylor. Họ đe dọa sẽ d�ng lời nguyền v� k�u gọi th�nh vi�n từ chối chuyện chăn gối để g�y tiếng vang. Cuộc đ�nh c�ng chăn gối khi c� khi kh�ng trong nhiều th�ng tuy kh�ng hiệu quả nhưng được giới truyền th�ng ch� � v� gợi nhớ đến vở h�i kịch Lysistrata.

 

Đo�n biểu t�nh bất bạo động chiếm s�n b�ng đ� b�n cạnh Đại lộ Tubman, nơi Tổng thống Charles Taylor đi ngang mỗi ng�y hai lần để đến thủ phủ. C�c th�nh vi�n mặc �o trắng, đội khăn trắng, n�n trắng c� in chữ WIPNET, cơ quan t�i trợ phong tr�o đ�i hỏi h�a b�nh. Charles Taylor nghe Gbowee đọc thỉnh nguyện thư v� đồng � đ�m ph�n h�a b�nh ở Ghana với c�c nh�m Liberians United for Reconciliation and Democracy (Liberia Thống Nhất cho H�a Giải v� D�n chủ) v� MODEL.

 

Năm 2003, Gbowee dẫn ph�i đo�n phụ nữ đến biểu t�nh bất bạo động trước kh�ch sạn nơi cuộc đ�m ph�n h�a b�nh diễn ra. Khi cuộc đ�m ph�n k�o d�i từ th�ng S�u đến th�ng Bảy kh�ng c� tiến triển cụ thể, Gbowee dẫn hơn hai trăm phụ nữ sảnh đường của kh�ch sạn. Họ n�u cao biểu ngữ n�i rằng: �Những t�n đồ tể v� s�t nh�n d�n tộc Liberia �Phải ngưng lại.� Gbowee trao th�ng điệp cho Đại tướng Abukabar (cựu Tổng thống Nigeria ) cho biết c�c th�nh vi�n phụ nữ sẽ nối v�ng tay l�m bức tường người v� sẽ giam giữ Đại tướng cho đến khi cuộc đ�m ph�n c� kết quả. Đại tướng Abukabar vốn c� cảm t�nh với phong tr�o phụ nữ đ�i h�a b�nh đ� kh�i h�i: �Sảnh đường h�a b�nh đ� bị Đại tướng Leymah v� đo�n nữ qu�n của b� chiếm đ�ng.�

 

Khi một l�nh tụ của l�nh du k�ch tham gia cuộc đ�m ph�n t�m c�ch ra khỏi sảnh đường bằng c�ch x� ng� hay nhảy qua khỏi bức tường người, Leymah v� tổ chức của b� dọa sẽ cởi quần �o để chống đối. Ở Phi ch�u, một người phụ nữ c� tuổi tự � phơi trần th�n x�c l� một lời nguyền rất xấu. Đại tướng Abukabar đ� khiển tr�ch hắn ta.

 

Những người phụ nữ trong vở kịch Lysistrata v� những người phụ nữ Liberia c� một điểm tương đồng; họ cho rằng đ�n �ng l� những người g�y ra chiến tranh một c�ch v� tr�ch nhiệm l�m ảnh hưởng đến cuộc sống của mọi người v� kh�ng nghe lời đ�n b�. Lysistrata v� giới phụ nữ ở th�nh phố Athens d�nh quyền quyết định về chiến tranh. Gbowee v� c�c th�nh vi�n muốn chiến tranh chấm dứt để kh�ng c�n cảnh trẻ em cầm s�ng giết người v� trẻ em chết đ�i trong c�c trại tị nạn.

 

Dĩ nhi�n kh�ng ai ng�y thơ đến độ tin rằng b� Gbowee v� những th�nh vi�n c� thể một c�ch đơn giản chấm dứt cuộc chiến tranh chỉ bằng ca h�t nhảy m�a v� cầu nguyện. Hậu thuẫn vững chắc của Gbowee l� b� Ellen Johnson Sirleaf, Thelma Ekiyor, v� c�n biết bao nhi�u người (cả nam lẫn nữ) tranh đấu trong thầm lặng, hy sinh xương m�u, chịu đựng t� tội. Họ, những người tranh đấu v� danh, l� c�i b�nh. Gbowee v� ngay cả b� Ellen Johnson Sirleaf l� lớp kem hoa đẹp phần nổi bật nhất tr�n c�i b�nh h�a b�nh.


Nh�n chuyện b�y giờ nhớ chuyện ng�y xưa về những người phụ nữ tr�n thế giới qua chủ để chiến tranh v� h�a b�nh xin mời bạn đọc giải tr� bằng một đoạn kịch Lysistrata của Aristophanes.

LYSISTRATA: Lampito: tất cả c�c b� c�c mẹ c�c chị: h�y đến đ�y, đặt tay l�n  b�t (chứa rượu), v� lập lại theo t�i: t�i sẽ kh�ng sờ đến chồng t�i, hay người y�u t�i.

KALONIKE: t�i sẽ kh�ng sờ đến chồng t�i, hay người y�u t�i.

LYSISTRATA: d� rằng anh ấy đến với t�i trong t�nh trạng rất đ�ng tội nghiệp.

KALONIKE: d� rằng anh ấy đến với t�i trong t�nh trạng rất đ�ng tội nghiệp. (Ồ, Lysistrata! Điều n�y quả thật l� giết chết t�i!)

LYSISTRATA: T�i sẽ ở trong nh� t�i kh�ng ai c� thể đụng đến t�i.

KALONIKE: T�i sẽ ở trong nh� t�i kh�ng ai c� thể đụng đến t�i.

LYSISTRATA: Trong bộ �o bằng tơ v�ng mỏng nhất.

KALONIKE: Trong bộ �o bằng tơ v�ng mỏng nhất.

LYSISTRATA: V� sẽ l�m cho anh th�m muốn t�i.

KALONIKE: V� sẽ l�m cho anh th�m muốn t�i.

LYSISTRATA: T�i sẽ kh�ng d�ng hiến m�nh.

KALONIKE: T�i sẽ kh�ng d�ng hiến m�nh.

LYSISTRATA: V� nếu anh ấy kềm giữ bắt buộc t�i.

KALONIKE: V� nếu anh ấy kềm giữ bắt buộc t�i.

LYSISTRATA: T�i sẽ lạnh nhạt như nước đ� v� im như gỗ.

KALONIKE: T�i sẽ lạnh như nước đ� v� im như gỗ.

LYSISTRATA: T�i sẽ kh�ng để mũi gi�y ngủ hướng l�n trần nh�.

KALONIKE: T�i sẽ kh�ng để mũi gi�y ngủ hướng l�n trần nh�.

LYSISTRATA: Hay b� bốn ch�n như con sư tử c�i trong tranh.

KALONIKE: Hay b� bốn ch�n như con sư tử c�i trong tranh.

LYSISTRATA: V� nếu t�i giữ lời thề n�y xin r�t rượu v�o b�t.

KALONIKE: V� nếu t�i giữ được lời thề n�y xin r�t rượu v�o b�t.

LYSISTRATA: Nếu kh�ng h�y cho nước l�.

KALONIKE: Nếu kh�ng h�y cho nước l�.

LYSISTRATA: Tất cả ch�ng ta đều đ� thề rồi chứ?

MYRRHINE: Ch�ng t�i đ� thề.

 

Nguyễn Thị Hải H�

http://www.gio-o.com/NguyenThiHaiHaTranHoaiThuBachKhoa.htm

 

� gio-o.com 2012