Nguyễn Thị Hải H�

đọc

Truyện Từ Văn

của

Trần Ho�i Thư

đọc s�ch

 

Truyện Từ Văn bao gồm 25 truyện ngắn của Trần Ho�i Thư đ� đăng tr�n tạp ch� Văn từ năm 1968 đến năm 1975. Chủ đề của tập truyện ngắn n�y, tương tự với tập truyện ngắn t�c giả đ� đăng tr�n B�ch Khoa, biểu lộ quan điểm của người l�nh trẻ Việt Nam Cộng H�a về t�nh y�u, t�nh người, v� x� hội miền Nam trong bối cảnh chiến tranh. Hai mươi lăm truyện ngắn n�y c� thể chia th�nh ba nh�m: truyện về chiến tranh, truyện về t�nh y�u, v� c�c thể loại kh�c. Ph�n loại truyện như thế thật ra c� phần n�o gượng �p v� ngay cả truyện về t�nh y�u cũng c� thấp tho�ng b�ng d�ng chiến tranh. 

Trần Ho�i Thư mi�u tả một t�nh trạng rất bi quan; t�nh y�u đầy bất hạnh, l�ng qu� đi�u t�n, người d�n quằn quại dưới sức �p của cả hai b�n Cộng H�a v� Cộng Sản, người ở th�nh phố xa hoa trụy lạc kh�ng nghĩ g� đến những người đang đổ m�u bảo vệ sự an to�n cho họ, những người trẻ tuổi đầy hoang mang, lo sợ, v� bất m�n. Tuy nhi�n, c�i dấu ấn của Trần Ho�i Thư l� �ng kh�ng ngại ph� b�y nhược điểm của những người chỉ huy, phơi trần x� hội hậu phương, v� d� ho�n cảnh c� th� thảm đến mức độ n�o, nh�n vật của �ng vẫn l� những người hiền l�nh, mơ ước h�a b�nh về với nước nh�.

Truyện ngắn Bệnh X� Cuối Năm được nh� văn Mai Thảo viết lời giới thiệu rất nồng nhiệt. �Ph�a t�i nh�n thấy cho Trần Ho�i Thư l� c�i ph�a của những người trẻ tuổi đặt sống th�nh suy nghĩ, tự th�nh trong c� đơn một đời, xu�i chảy thuận d�ng theo đồng h�nh v� thế hệ, nhưng vẫn bảo to�n nghi�m mật được c� nh�n m�nh. V� biết sống v� viết c�ch n�o cũng phải bắt nguồn tự đ�.� 

Bệnh X� M�a Xu�n, Bệnh X� Cuối Năm, Nhật K� H�nh Qu�n I v� II l� những truyện đặc sắc của Trần Ho�i Thư. Nh�n vật mang đậm n�t của t�c giả, một anh sĩ quan trẻ, cận thị nặng. Truyện được viết theo phương ph�p Stream of Consciousness, rất l�i cuốn v� t�c giả đ� biểu lộ những � nghĩ rất thật. Nh�n vật của Trần Ho�i Thư kh�ng hề l�n g�n cường điệu, kh�ng l�m ra vẻ anh h�ng xem c�i chết tựa l�ng hồng, tr�i lại anh ch�ng chỉ huy trẻ n�y rất yếu ớt v� c�ng nhận l� m�nh rất sợ chết. Truyện được viết v�o thời kỳ Việt Nam đang đặt hy vọng v�o hiệp định Ba L�, anh l�nh trẻ mong sẽ được sống s�t nhờ cuộc ngưng chiến.

�T�i kh�ng thể l�m một kẻ kh�ng may của giờ thứ 25. H�a b�nh sắp đến rồi. T�i c�n phải trở về cưới vợ đẻ con như mọi người.�

Bị thương, v�o bệnh viện lần thứ hai, anh l�nh tỏ vẻ vui mừng v� được nghỉ ngơi, tho�t lằn đạn trong một thời gian. 

�Đ�y l� lần thứ hai, t�i được sống những ng�y tuyệt vời nhất của tuổi trẻ.�

Anh say sưa mơ mộng một ng�y h�a b�nh về tr�n đất nước: 

��i nếu đ�m h�m nay, tiếng n�i ấy như một lời th�nh thần ban xuống c�i tối tăm của bệnh x� n�y. T�i đang lịm trong giấc mộng tuyệt vời ấy. T�i đang muốn chết đi trong giấc mơ đi�n cuồng ấy. Rồi t�i v� lũ bạn ở trong trại bịnh sẽ dắt d�u nhau, kẻ chống nạng, người băng b� đầy m�nh, kẻ t�c r�u như con d� th�, kẻ xanh xao, ốm yếu như một t�n nghiện thuốc phiện � Ch�ng t�i sẽ mở c�nh cửa sắt của bệnh x� n�y, trải con tim thật nhạy cảm c�ng nh�n loại, để l�m một cuộc duyệt binh thật vĩ đại c�ng những người đang l�m chiến. Họ ở Trường Sơn xuống. Hạ L�o qua. Cao Mi�n lại. Họ từ mu�n nơi tụ hội lại, c�ng bắt tay nhau, c�ng ch�c mừng nhau, c�ng nghẹn ng�o ch�o nhau. H� Nội gặp S�i G�n. Quảng B�nh gặp Quảng Trị. Huế gặp Vinh. Những th�nh phố miền Bắc sẽ phải thắp đền l�n, để ch�o mừng những ngọn đ�n miền Nam . Rồi t�i sẽ theo con t�u suốt đầu ti�n, thở kh�i thanh hầm, r�c hồi c�i lanh lảnh để về lại qu� nội t�i. Th�nh phố Quảng B�nh qu� hương ta ơi. Tiếng h�t ấy sẽ kh�ng c�n l� tiếng h�t của hận th�, của nước mắt, của bom đạn, nhưng l� tiếng h�t của một th�nh phố đang mở rộng c�nh cổng đ�n mừng những đứa con lưu lạc trở về thăm lại qu� cũ.�  

Anh thơ ng�y mong ước được l�m bạn với những người t� binh miền Bắc:  

�T�i đang tự hỏi, ph�n t�ch, suy luận về trường hợp hai người t� thương binh trong bệnh x� miền cao n�y. T� cố gắng t�m tr�n gương mặt ấy một c�i g� biểu lộ một mối th� địch �c �n. Nhưng t�i chỉ thấy một đ�i mắt thật buồn b�, tr�n gương mặt chất ph�c bị may v� chằng chịt. Đ�i mắt ấy, t�i đ� nhận thấy từ b�n trong � lưới sắt. �nh nắng le l�i của ho�ng h�n chiếu v�o khung lưới. Nắng đọng th�nh từng mảng nhỏ tr�n gương mặt của hắn. Hắn nh�n lại t�i. Tự nhi�n t�i muốn mời hắn một điếu thuốc. T�i muốn b�y tỏ sự th�n th�ch v� h�nh giữa t�i v� hắn. Giữa những người trẻ tuổi bất hạnh như nhau. Giữa những thanh ni�n tr�t sinh ra trong một thế kỷ đen tối.� 

Anh b�y tỏ sự bất m�n khi thấy m�nh hy sinh tuổi trẻ để phục vụ những người l�nh đạo kh�ng lương thiện, thiếu t�i năng.

�Trong khi bạn b� thầy bạn b� em cứ tiếp tục bị chết th� ở S�i G�n người ta vẫn ăn chơi ph� phỡn đ� la thuốc phiện v� tranh gi�nh quyền lực bằng những thủ đoạn ch�nh trị bẩn thỉu. Ngay tại nơi n�y, những đồn điền m�nh m�ng, những khu rừng cấm m� bọn m�nh đem xương m�u bảo vệ l� t�i sản của c�c tướng t� hay c�c l�nh tụ ở S�i G�n. Ch�ng ta cứ chết, mặc nước mắt của người mẹ, người em, để những mệnh phụ phu nh�n, những b� lớn nắm quyền mua quan b�n chức. Họ đục kho�t tiền viện trợ Mỹ, con c�i họ được chạy đi du học để trốn tr�nh tr�ch nhiệm.� 

Nh�n vật của Trần Ho�i Thư thường xuy�n biểu lộ sự hoang mang tột c�ng của người l�nh, đang chiến đấu lại muốn kết th�n với kẻ địch, mong h�a b�nh nhưng kh�ng tin l� sẽ c� ng�y h�a b�nh, tin l� �phe m�nh� c� ch�nh nghĩa, nhưng kh�ng tin v�o l�nh đạo, muốn sống nhưng kh�ng c� hy vọng m�nh sẽ c�n sống cho đến khi hết chiến tranh. Họ khuy�n bảo nhau cố gắng giữ g�n mạng sống. Họ kh�ng tin l� giới l�nh đạo cố gắng chấm dứt chiến tranh. 

�- Thầy n�n nghe em. Thầy phải t�m mọi c�ch để sống s�t. L�c n�y sắp y�n giặc rồi. Đừng giống như thằng học tr� của thầy. Thầy chắc đ� đọc truyện Người Lữ H�nh C� Đơn của Gheorghiu?

- V�ng, thầy c� đọc.

- Thầy h�y chiến đấu như nh�n vật ch�nh trong truyện. L�c n�y, ai c�n sống l� kẻ đ� thắng. Với trận mạc, thầy đ� trả xong, b�y giờ thầy phải chiến đấu để được sống, để tiếp tục viết. Viết cho em, cho thầy, cho tất cả thế hệ ch�ng ta.

Minh nghe lời khuy�n của đứa học tr� m� muốn rưng nước mắt.

- Hu�n �, cuộc chiến n�y truyền từ đời cha đến đời con, đời thầy đến đời tr� m� em tin l� sắp y�n giặc sao. N� nằm trong tay của những kẻ đồ tể m� em lại tin h�a b�nh ngưng tiếng s�ng sao� 

v�:

�Chiến tranh d�nh cho những người nu�i dưỡng n�. Chiến tranh kh�ng d�nh cho một ch�ng nghệ sĩ.� (Những C�nh Chim Tuyệt Vời) 

Nhật K� H�nh Qu�n (2) c� những đoạn rất th� thảm như đoạn một ch� b� mười một tuổi bị bắn lầm, chết chậm chạp đau đớn trước mắt anh sĩ quan Việt Nam Cộng H�a v� người bố. Độc giả sẽ thấy �trong chiến tranh hiện đại, người ta chết như một con ch� m� kh�ng v� một l� do ch�nh đ�ng n�o cả (Ernest Hemingway). 

Khu Chiến l� truyện ngắn kh�c của Trần Ho�i Thư kh�ng k�m phần xuất sắc. Truyện n�i về một �ng l�o ch�o đ�. Đ�y l� một con s�ng cạn chỉ những khi mưa nhiều nước d�ng l�n l�m con s�ng rộng ra v� s�u hơn người ta mới cần �ng Tư đưa qua s�ng. Số tiền c�m ch�o đ� �ng Tư d�ng để nu�i b� vợ gi� bệnh hoạn. Những anh l�nh Việt Nam Cộng H�a đi h�nh qu�n b�n kia s�ng l�u ng�y trở n�n quen thuộc v� th�n thiện với �ng Tư. Rồi một đ�m �ng Tư nhận được lệnh của những người b�n kia cấm �ng kh�ng được ch�o đ� đưa l�nh nữa. Điều mỉa mai l� �ng Tư kh�ng theo b�n n�o cả, �ng chỉ muốn đưa đ� nu�i vợ m� th�i.

Truyện chiến tranh của Trần Ho�i Thư thường c� những c�u văn rất đẹp, lu�n lu�n đượm nỗi buồn nhưng kh�ng phải l� kh�ng c� những cảnh h�i hước. �ng tả cảnh bệnh viện chạy trốn ph�o k�ch của b�n kia trong giờ hưu chiến, những người thương binh mất ch�n nhưng vẫn c�n cảm gi�c c�n ch�n, trong cơn bấn loạn đ� vụt chạy bằng c�i ch�n cụt của m�nh rồi ng� lăn ra mặt đất v� đau đớn. Đ�ng l� một c�i cười ra nước mắt. 

Truyện t�nh của Trần Ho�i Thư thường l� những mối t�nh tan vỡ. Qua những truyện ngắn viết về t�nh y�u độc giả nh�n thấy kh�a cạnh l�ng mạn của người l�nh. T�i kh�ng bị những chuyện t�nh n�y chinh phục nhiều tuy nhi�n c� v�i truyện nếu t�i đọc l�c c�n trẻ c� lẽ sẽ th�ch lắm. M�a Sứ l� một trong những truyện t�nh đ�ng ch� � n�y.

Trong M�a Sứ người con bị mẹ ngược đ�i đ�nh đập. B� mẹ lấy chồng kh�c, l�m vợ lẽ. Người con trai bỏ đi nhiều năm sau khi trở về y�u một người thiếu nữ để rồi cuối c�ng biết rằng c� g�i ấy l� em c�ng mẹ kh�c cha. Truyện n�y g�i gh�m nhiều chi tiết về tuổi thơ bất hạnh của t�c giả. T�i biết điều n�y qua một lần phỏng vấn �ng Trần Ho�i Thư.

Sau khi đọc hai tập truyện ngắn của Trần Ho�i Thư đăng tr�n B�ch Khoa v� Văn, t�i nhận thấy với số lượng t�c phẩm dồi d�o, xuất hiện thường xuy�n, c�ng với sự đam m� lấp l�nh thể hiện trong t�c phẩm, �ng l� một c�y b�t nghi�m t�c với chuyện viết, một nh� văn viết về cuộc đời người l�nh, chứ kh�ng phải l� một người l�nh viết văn nữa. Th�m v�o đ� l� nh�n vật của �ng đa dạng hơn; �ng bắt đầu viết về một số nh�n vật kh�c kh�ng c�n mang d�ng dấp tự truyện nữa v� truyện của �ng mang nhiều chi tiết lạ hơn. Ngo�i �ng Tư ch�o đ� trong Khu Chiến, Trần Ho�i Thư c�n c� nh�n vật Mới, anh l�n l�m thợ may trong truyện ngắn Trường Hợp Một Người. Trong truyện n�y Trần Ho�i Thư đ� khai th�c t�m l� nhấn mạnh kh�a cạnh t�nh dục trong cơ thể một người đ�n �ng đầy sức sống nhưng kh�ng được y�u thương chỉ v� chiều cao của anh ta.

Thay v� giới thiệu với độc giả tiểu sử của nh� văn Trần Ho�i Thư t�i xin đ�nh k�m theo đ�y v�i c�u hỏi t�i đ� đặt với t�c giả, hy vọng sẽ gi�p độc giả hiểu th�m về nh� văn n�y.

 

N�i chuyện với Trần Ho�i Thư.

Nguyễn thị Hải H�

phỏng vấn

 

1. Thời qu� khứ tuổi trẻ của anh (từ l�c ch�n mười cho đến l�c mười t�m đ�i mươi) như thế n�o? Điều g� đ� khiến anh muốn viết, muốn trở th�nh nh� văn?

T�i c� một tuổi thơ c� thể n�i l� thật bi thảm. Nơi chốn sinh ra t�i kh�ng hề biết ở đ�u. Lớn l�n trong chiến tranh, cha mẹ t�i chia tay v� mẹ t�i mang t�i theo. Mẹ t�i t�i gi� l�m vợ lẽ một người đ� hai đời vợ. V� ở chung với vợ ch�nh, những bất m�n ấm ức mẹ t�i thường đổ l�n t�i. Giận mẹ t�i trốn nh� đi hoang. T�i c� hai năm học ở C� nhi viện H�n Chồng Nha Trang. Ch�nh nước mắt tủi cực, hẩm hiu,  ch�nh những vỗ về hoang tưởng bằng những gi�ng nước mắt, ch�nh những ng�y th�ng hoang đ�ng, l�u lỏng, đ� thấm s�u v�o m�u huyết, rồi đến một ng�y tự ph�t th�nh những b�i thơ, b�i văn, sau n�y. L�c t�i được 14 tuổi,  th�n phụ li�n lạc được với t�i, v� t�i ra Huế sống với th�n phụ. Ba t�i g� trống nu�i con, hết l�ng dạy dỗ t�i. T�i được nhận v�o trường Quốc Học. Học ban B tức l� ban To�n. Điều n�y chứng tỏ t�i kh�ng ưa g� về văn chương.  M�i đến năm 18 tuổi, trong một buổi ho�ng h�n tại thư viện Xavier ở Huế, t�i bị x�c động trước một tấm h�nh chụp em b� chống gậy  kh�c l�c tr�n nền nh� đổ n�t. Tấm h�nh khiến t�i nhớ lại h�nh ảnh của những người bạn nhỏ ở c� nhi viện. V� tự nhi�n t�i viết một mạch mấy chục trang giấy học tr�. Viết xong, chẳng cần lưu lại bản thảo, t�i thử gởi về t�a soạn B�ch Khoa. Kh�ng thể tưởng tượng l� b�i được đăng ngay với v�i trang bị kiểm duyệt. Kể như vậy để chứng tỏ rằng, văn chương đến với t�i  rất t�nh cờ, v� may mắn. Nếu B�ch Khoa kh�ng đăng b�i Nước Mắt Tuổi Thơ th� c� lẽ t�i sẽ kh�ng bao giờ trở th�nh một người viết văn như b�y giờ.  Cũng như nếu kh�ng c� một �ng L� Ng� Ch�u của B�ch Khoa th� chắc g� b�i của t�i được chọn đăng, bởi v� chữ viết của t�i rất xấu, lại cẩu thả, nếu kh�ng c� l�ng ki�n nhẫn chắc kh�ng muốn đọc. �ng L� Ng� Ch�u của B�ch Khoa kể với t�i sau n�y, l� mỗi lần đọc bản thảo của t�i �ng phải d�ng k�nh l�p. Điều n�y c� lẽ kh�ng thể c� ở những vị chủ b�t kh�c. 

 

2. Anh viết cho ai? Độc giả của anh l� ai? 

D� t�i l� c� nh�n, nhưng đời t�i h�a nhập v�o trong một tập thể, một thế hệ. Thế hệ chiến tranh. C�i t�i của t�i phản �nh cả một đ�m đ�ng. C� điều m�nh phải biết viết như thế n�o, viết l�m sao, chọn chất liệu n�o, để phản �nh c�i mẫu số chung ấy. V� dụ viết về một trận đ�nh m� t�i tham dự, kh�ng phải viết như một ph�ng sự, m� t�m qua trận đ�nh ấy, những  nỗi thống khổ của người d�n giữa hai lằn đạn, cảnh một người l�nh th�o chiếc đồng hồ trao lại cho bạn nhờ mang về cho vợ con trước khi chết. Hay những tra vấn của người trung đội trưởng trước một cuộc chiến tương t�n. T�i viết nhiều rất nhiều về l�nh, kh�ng phải l� t�i y�u đời l�nh. Rất �t người vừa viết văn vừa đ�nh giặc như t�i. Những người như t�i đa số đều tử trận. Bởi v� tai t�i nghe mắt t�i thấy những phận đời thấp h�n, họ kh�ng c� v� kh�ng c�n tiếng n�i, th� t�i phải viết. 

 

3. Lần đầu ti�n quen với tủ s�ch của anh l� nhờ cuốn thơ của Vũ Hữu Định. Anh bảo ai th�ch anh sẽ tặng. Tại sao anh l�m c�ng việc hiện nay, như in Thư Qu�n Bản Thảo để tặng, in lại s�ch b�o tạp ch� trước năm 1975? 

Nhiều người cũng đ� hỏi t�i một c�u hỏi như thế. Lấy tiền đ�u để ra một tạp ch� d�y 250 trang, kh�ng b�n, kh�ng quảng c�o m� sống đến năm thứ 12? Lấy tiền đ�u để tặng biếu những tập văn, thơ m� t�i sưu tầm, t�i bản trong Tủ s�ch di sản văn chương miền Nam ?  Lấy tiền đ�u để mua giấy, mực, v� gởi tặng  bạn b� th�n hữu khắp nơi ?

T�i xin trả lời, l� nhờ t�i biết đ�nh giặc theo lối nh� ngh�o. Mua lại những m�y in với gi� rất rẻ từ c�c h�ng  bị đ�ng cửa, biết c�ch tiết kiệm giấy mực qua những program tự viết, c� s�ng kiến v� tự s�ng chế, chẳng hạn lấy c�i chảo điện l�m binding machine, mỗi ng�y l�n trang Craigslist.org chờ rao chỗ n�o b�n giấy mực rẽ, l� t�m đến. C� khi trời tuyết ngập  đường, vợ chồng t�i l�i xe t�m đến một chỗ b�n giấy rất rẻ. Cả kho giấy chất dưới basement. Người chủ bảo hắn đau lưng, kh�ng thể tiếp sức g� v� vợ chồng t�i phải b� b�m lội tuyết chuyền cả trăm ram giấy từ dưới hầm nh� ra ngo�i đường. Nhờ vầy m� t�i c� thể in những tập thơ to�n l� giấy qu� hiếm. L�c n�y l� l�c Internet khống chế, �t ai c�n thiết tha g� đến b�o giấy, đến di sản văn chương miền Nam . T�i rao tặng kh�ng những tập thơ của Nguyễn Bắc Sơn, Linh Phương, Vũ Hữu Định, Phan Như Thức, L�m Vị Thủy, Ho�i Khanh, nhưng rất �t người hỏi. V� vậy c� người hỏi l� t�i mừng lắm. T�i vẫn thường trả lời, bạn đ� cho t�i một c�i job m� t�i rất y�u th�ch. C�i job được ch�nh tay m�nh l�m b�a, layout, rồi tự tay m�nh xếp trang, in, cắt đ�ng, sau đ� thấy c�i b�a lộng lẫy rực rỡ như l�ng m�nh rực rỡ niềm vui.

 

4. Mức độ s�ng t�c của anh b�y giờ c� nhiều hơn. phong ph� hơn thời c�n đi l�nh?

Kh�ng c�n như ng�y trước nữa.

 

5. Anh c� bao giờ bị ngăn cản khuynh hướng đến với văn chương kh�ng? Từ gia đ�nh (l�c ni�n thiếu đến trưởng th�nh), từ x� hội (trong qu�n đội)? 

V�ng. C� chứ. Ba t�i kh�ng muốn cho t�i trở th�nh nh� văn. V� vậy, từ những b�i đầu ti�n tr�n B�ch Khoa dưới t�n thật l� Trần Qu� S�ch, t�i phải đổi sang b�t hiệu Trần Ho�i Thư để dấu �ng. Tuy nhi�n, về mặt tư tưởng, t�i viết thả d�n. T�i l� người l�nh m� c�n l� loại l�nh dữ  Tận c�ng rồi.  C�n chỗ n�o hơn l� B�nh Định. C�n chỗ n�o hơn l� đơn vị chuy�n đi đầu v� chết đầu như l� đơn vị th�m k�ch ? Đ� l� l� do tại sao t�i viết rất nhiều v� b�i văn của t�i cũng bị Bộ Th�ng Tin ở SG kiểm duyệt rất nhiều. Nh� văn t�c chiến sướng l� ở chỗ đ�.

 

Nguyễn Thị Hải H�

http://www.gio-o.com/NguyenThiHaiHa.html

 

� gio-o.com 2012