BS NGUYỄN HY VỌNG

Hình Thái Của Tiếng Việt

sưu tầm & tản mạn

    Các nhà ngôn ngữ học thường cho là tiếng Việt không có hình thái [sic], còn các tiếng Pháp Anh v..v.. thì có. 

    Thí dụ: Pháp có  indéfinissable, Anh có paradoxically...

    Thật ra hình thái tiếng Việt có ... và có rất tinh vi và có rất nhiều, rất phức tạp, rất đa dạng, mặc dù là tiếng độc âm:

      chộp  [to catch]~ thộp

      trương ra...trăng ra [tiếng Huế] # giăng ra [tiếng Bắc]

      chận lại...chắn lại

      chơ hơ chững hửng... sững sờ

      chồm hổm... chòm hỏm, chỏm hỏm

      can ngăn / cản ngăn

    Vì tiếng Anh Pháp ... không có giọng, không có đổi phụ âm để thay ý nghĩa như tiếng Việt, như những thí dụ trên đây!

    Họ dựa vào affix, prefix, suffix, infix mà ghép thêm để tạo ra tiếng một còn ta lấy ngay các phụ âm mà thay đổi hình thái:

    bẹp, dẹp, chẹp, lép, mẹp, nép, rẹp, hẹp, xẹp, xép

    chết và giết [làm cho chết]

    hay là ta đổi dấu giọng: lim, lìm, lìm, lỉm, lịm [đều có nghĩa hơi khác nhau chút thôi]

    Ta cũng có infix chứ!  Xin hãy xét các thí dụ sau:

      chăm ~ chằm hăm

      ganh  < cành nanh, đành hanh

      xổm, chồm ~ chồm hổm

      trẽn  # bẽn lẽn

      chờ  # xớ rớ

      chơ hơ chững hửng  # sững sờ

    Họ cũng có tiếng ghép như ta:  grammaticalement, unconstitutionally là gì nếu không phải là ghép, dù có viết dính vào nhau hay không cũng thế thôi.  Còn ta thì chăm chú, chăm nom, chăm sóc, săn sóc, săn đón, to lớn, xa xôi  v..v..

    Cả mấy chục ngàn từ ghép đôi đó , dù ta viết rời ra, chỉ khác có thế thôi. 

    Ta thì ghép đôi ghép ba ghép bốn, họ ghép từ 2 đến 3, 4, 5 từ gốc lại với nhau.

    Họ cũng có queer funny  #  ghép đôi.

    Tiếng Pháp cũng có hàng ngàn tiếng ghép đôi như vậy [attrape-mouches, avant-propos, ...]

    Ta thay đổi dấu giọng chút đỉnh là ta thay đổi hình thái chút đỉnh và cũng là cách thay đổi ý nghĩa chút đỉnh luôn!

    Đo đỏ, chầm chậm, tim tím...cả ngàn cách thay đổi hình thái đó chứ!

    Khi ta đảo ngược hai tiếng, có thể làm cho ý nghĩa khác đi [tiếng Âu Mỹ không có đảo ngược, thế thôi].

   Xa cách là nghĩa bóng /cách xa là nghĩa đen, cũng là một cách thay đổi hình thái mà họ không có đó thôi!

    Khi ta ghép hai từ lại khác chức năng văn phạm thì ý nghĩa cũng thay đổi:

   rung chuông  [to ring the bell]

    khác với rung rinh [shaky / branlant]

    và khác với chuông rung  [thể thụ động]

    Khi thay đổi phụ âm cùng một nhóm, ý nghĩa cũng đổi:

    chuyện [story] khác với truyện [novel, history]

    Tiếng Anh cũng thế:  story khác với history  [a big story!] dù cùng một nguồn gốc!

Tiếng Pháp do La Tinh mà ra nhưng cũng đổi khác ý nghĩa một khi hình thái thay đổi:

     cheval / cavale

      chevalier / cavalier

      chevalerie / cavalerie

      chevauchée / cavalcade ...

    Thật ra, tiếng Việt dù là nhiều đơn âm hơn nhưng mọi tiếng đơn âm ấy cũng có hình thái của nó và thay đổi luôn qua chiều dài lịch sử của các ngôn ngữ đồng nguyên [cognatic languages].

    Thí dụ:  muối < mói  < boi  < amboi  < ambol  < ampơl  < ampil [chuyển biến qua tiếng Việt...Chàm...Khmer khác gì [salt/ sel ] chuyển biến đâu!

    Thái:  kluk  klăk  ~

    Việt: lúc lắc [!]

    Cũng thế  thôi, ai dám bảo là hình thái không hề thay đổi?

    Tiếng Việt là một sinh ngữ 100% và hình thái thay đổi hoài mãi vì vậy mà có đến ba miền tiếng Việt nói khác nhau dù nó sờ sờ ra đó!

    Khuynh hướng thay đổi hình thái còn nhiều và mạnh hơn là trong các tiếng Pháp Anh, họ phải mất mấy trăm năm colour  mới đổi ra color .

    Trong khi đó thì hiện nay cả mấy chục triệu người Bắc nói là:

     zung zing, tìng hìng chíng chị mà mấy chục triệu người Trung và Nam dù có muốn bắt chước nói theo cũng không được.  Cái lưỡi và các cái genes ăn nói của ba miền khác nhau nhiều quá, cứ chuyển mình hoài, và sẽ không bao giờ chuẩn hóa được vì tính chất năng động của một tiếng nói  rất là sinh ngữ / sống động  như là tiếng Việt của chúng ta!

     Từ khi có hai miền, đàng trong và đàng ngoài, từ 1556, gần năm thế kỷ rồi thì tiếng Việt ba miền thay đổi hình thái và ý nghĩa rất nhiều, ông Maspéro đã nghiên cứu nhiều về hiện tượng này  cả 100 năm về trước.

      So sánh với các ngôn ngữ Lào, Thái, Chàm, Khmer, Malay ta cũng thấy hình thái tiếng Việt thay đổi nhiều, khi ta so sánh những tổ hợp đồng nguyên của chúng nó.

      chặp ...chụp...thộp

      đay < tay

      chân < chơng

      chuột / trâu / cọp / mèo / rồng / rắn / ngựa , dê, khỉ, gà / chó .., heo / lợn.

      Ta gọi là inter linguistic morpheme change.

      Thí dụ: research  [English] và recherche [Pháp]  

     Có cả hàng ngàn trường hợp như thế trong tiếng Anh-Pháp, cũng như hàng chục ngàn cặp tiếng [word pairs] như thế giữa các ngôn ngữ anh em như:  Khmer-Việt-Thái-Lào-Chàm-Malay.

      Các nhà ngôn ngữ Anh Pháp vẫn chưa ý thức được quan trọng của classifiers [tiếng phân loại] trong tiếng Việt vì họ không có hình thái đó, nên họ lúng túng trong khi nghiên cứu và tìm hiểu hình thái tiếng Việt [mùi thơm, mùi thối ...chó nhà, chó sói ...] nên họ vẫn hiểu lầm là tiếng Việt không có hình thái thay đổi nhưng mà ông Terrien de Lacouperie , cách đây 100 năm, đã bác bỏ quan niệm sai lầm của họ.

      Ông ấy bảo rằng:  "Không có tiếng nói nào là đơn âm từ lúc khởi đầu cả, chẳng qua là đã bị đơn âm hóa lần lần qua thời gian, không gian và nhân gian, qua sự nhầm lẫn giữa cái chữ viết và cái âm phát ra không bao giờ đồng dạng được." @ La Chine avant les Chinois

      Và cái chữ viết đã đánh lừa và làm thất vọng cái âm / cái từ / cái tiếng, như một cái áo quần không bao giờ vừa vặn cho thân hình lớn nhanh của một sinh vật dậy thì!

      Lại nữa, một tiếng Việt có thể vừa là động từ, vừa là danh từ, vừa là tĩnh từ / trạng từ nên làm cho họ tưởng lầm là thiếu hình thái đa dạng như tiếng nói của họ.  Thật ra, trong tiếng Anh Pháp thiếu gì những trường hợp tương tự:

     [to kick và kick] [baiser, un baiser]

     Cả ngàn tiếng như vậy, hình thái có thay đổi gì đâu?

     Điều bất ngờ nhất là hiện nay theo The Cambridge Encyclopedia  of Language, ông David Crystal xác nhận là tiếng Anh là một tiếng đơn âm phần nhiều  51% chứ không phải là đa âm như ta tưởng, nói chi đến tiếng Việt!

     Nói chi đến những quan niệm sai lầm và lỗi thời về sự thiếu  hình thái [sic] của tiếng Việt! 

BS Nguyễn Hy Vọng

http://www.gio-o.com/NguyenHyVong.html

© gio-o.com 2012