BS NGUYỄN HY VỌNG

B�i to�n cỦa tiẾng ViỆt

sưu tầm & tản mạn

 

Nh� ngữ học Ferdinand de Saussure đ� n�i:� "Tư tưởng con người l� 'theo gi�ng' [lin�aire]"

[Chữ trinh kia cũng c� 5, 7 đường [kh�ng c� 7, 5 đường đ�u nh� !]� Huống chi l� c�i chữ "kh�ng trinh' � e l� c� cả 5,7 chục đường; mấy thằng chồng hay ghen chắc phải chạy đua� l�ng d�ng kh�ng theo kịp mấy c�i xa lộ mất trinh đ� !

���� M� thật thế : người ta ai cũng n�i 1, 2 � 2, 3� ...3, 4� ... 4, 5� �5, 6� � v..v.. hay l� hai ba, đ�i ba, chứ kh�ng bao giờ n�i hai, một hay l� ba hai, ngay cả khi kh�ng biết r� l� bao nhi�u, �ng b� ta cũng n�i l� 7, 8 c�i chi đ� / kh�ng ai d�m n�i 8, 7 c�i đ� chi !

���� Ủa, tư tưởng l� tự do n�i kia m� sao cả 85 triệu người chẳng ai d�m n�i 2, 1 thằng �3, 2 con� 4, 3 c�i,�� 5, 4 c� �6, 5 con ?� M� ngay cả khi nghĩ thầm trong bụng mấy ổng cũng chỉ d�m nghĩ l� �đi ngoại t�nh một đ�i lần�, chẳng d�m nghĩ l� đ�i một lần!

���� Lọa chưa !, lọa thật đ�, trong c�i ng�n ngữ m� cũng c� kỹ luật ri�ng tư, hay nhỉ, huống chi l� l�m ch�ng chị ch�ng em, nhưng rồi th� cũng c� ngoại lệ [năm ba c�i �kh�ng c� ba năm c�i bao giờ !]

���� C�c bạn biết kh�ng, đếm chi cho lắm, người Khmer xưa kh�ng ra khỏi c�i b�n tay năm ng�n� , họ đ�nh phải n�i

��������������������� prăm mu�i�� [5+1]����������� l� 6���������������������

������������ ���������prăm bi������� [5+2]����������� l� 7

��������������������� prăm b�y���� [5+3]������������ l� 8

��������������������� prăm bu�n�� [5+4]����������� l� 9

���� Nhưng m� anh ch�ng Giao chỉ th� tiến l�n một c�ch ngon l�nh từ 10 cho đến 999,999� cho d� b�n tay mấy ng�n cũng kệ n�, �ng b� ta kh�ng hề chịu b� buộc v�o mấy ng�n tay để m� tiến bước tr�n �con đường t�nh to�n�.

���� Kh�ng c� hệ thống gọi t�n mấy con số n�o độc đ�o cho bằng của tiếng Việt, một �tiếng n�i của to�n học�.

���� Tiếng Ph�p th� � ớ với mấy con số, một c�ch thảm hại [soixante dix, quatre vingt, quatre vingt dix, �] chao �i l� ch�n, l�m to�n m� đếm kiểu đ� h�n chi bị ph� thủ tướng văn ho� Nhật ch� l� : tiếng Ph�p kh�ng biết đếm !' ��Cũng đ�ng th�i.

���� Rời bỏ ba con số toi vật tật voi đ�, giờ m�nh n�i chuyện lắt l�o trong tiếng Việt�nghe chơi�

Ai đời chợt với bất chợt cũng vậy,

���������� th� với chẳng th� cũng thế th�i,

���������� th�nh l�nh với bất th�nh l�nh th� cũng th�nh l�nh như nhau !

���������� qu� lắm với bất qu� th� cũng kh�ng ai qu� chi hơn ai

���������� huống chi, huống hồ, huống những. huống lại, huống g�, huống nữa, th� cũng thế

���� Tại sao m� c�i tiếng Việt n� "l�i th�i" l�m vậy, xin xem lời giải th�ch trong "Từ điển nguồn gốc tiếng Việt" sẽ r�, c� cả giải th�ch "l�i l� g� m� th�i" l� g� lu�n!

���� Kh�ng c� c�i tiếng n�o m� "ba" với "c�" nhiều cho bằng tiếng Việt !

N�o l� ba bị, ba bột, ba de, ba hoa,

����������� ba kẹ, ba chớp ba nh�ng, ba l�p,

����������� ba lăng nhăng, ba lia, ba lếu, ba lơn,

����������� ba nhe, ba que xỏ l�, ba rọi, ba trợn,

����������� ba x�m ba l�p, ba xạo, ba x� ba t�,

����������� ��

����������� ba lơn, ba l�p, ba x�m,

Cũng kh�ng c� tiếng nuớc n�o m� c� cho nhiều bằng tiếng Việt

����������� c� lăm c� cặp, c� chớn, c� đột,

����������� c� đước, c� gật, c� huớc, c� giật,

����������� c� giựt, c� k�, c� kheo, c� kh�u,

����������� c� khệch, c� khịa, c� khiễng,

����������� c� lăm c� cặp

����������� c� lo, c� m�u, c� m�ng, c� na, c� n�,

����������� c� niễng, c� ninh, c� nhắc, c� nhong,

������ �����c� nh�t, c� nh�ng, c� nhổng, c� r�,

����������� c� r�, c� r�ng, c� rật, c� rịch c� tang,

����������� c� riềng, c� rỏn, c� rỡn, c� r�ng,

����������� c� sa, c� t�ng, c� teo, c� tong,

����������� c� tửng, c� thọt, c� vệt, c� x�c, c� xon

Tất cả đều c� l� do v� c� nguồn gốc đ�ng ho�ng, xin xem trong " Từ điển nguồn gốc tiếng Việt" kh�ng s�t một tiếng n�o tr�n đ�y m� kh�ng c� dẫn chứng về gốc g�c , �ủa ! m� "g�c" l� g� vậy ta?

� Tiếng Việt kỹ luật đến mức cho n�n n�i

to lớn�������� m� kh�ng d�m n�i�� lớn to

k�u gọi������������������������ ---�������������������� gọi k�u����������������������������� ---

năm mới, ng�y mới������������ ---�������������� th�ng mới

vui chơi���������������� "�������������������� chơi vui�������� ������������� kh�c � nghĩa

hơn thua���������� m� kh�ng n�i������������� thua hơn

uớc ao, ao uớc, uớc muốn� th� được �m� kh�ng n�i������������ muốn uớc !

l�m lấy������������������ kh�c với��������������� lấy l�m

l�m được��������������������� "�������������������� được l�m

l�m lu�n���������������������� "��������������������� lu�n l�m

l�m� đi������������������������� "��������������������� đi l�m

l�m mới����������������������� "��������������������� mới l�m

lớn con������������������������ "��������������������� con lớn

lớn tiếng���������������������� "��������������������� tiếng lớn

mau l�n����������������������� "��������������������� l�n mau

���� Như một b�n cờ tư tưởng của 85 triệu người người việt, c�i linh động của � nghĩ l�m ra c�i sắp đặt truớc sau của tiếng gh�p như l� một thứ "� sắp đặt cho lời" m� c�c tiếng n�i Anh Ph�p chạy theo kh�ng kịp, họ cũng c� fire wood v� wood fire nhưng m� �t hơn trong tiếng Việt rất nhiều.

���� Cả ng�n tiếng như vậy, c� truớc c� sau, kh�ng hề lộn xộn, v� đ� c� "s�ch trời định" rồi ![n�i theo kiểu "L� thuờng Kiệt".� Cũng như T�u n�i� l� vĩ đại, đ�u d�m n�i đại vĩ [Khổng tử cũng chịu thua, kh�ng d�m]

���� T�u cũng gh�p tiếng, Việt cũng gh�p tiếng nhưng m� kh�ng ai giống ai, xin đừng đ�nh lộn s�ng m� cho l� c�i tiếng T�u "n� sao" th� c�i tiếng Việt "n� vậy", như c�c cụ H�n Việt xưa đ� "b� c�i lầm".

���� Qua� > 2000 năm, tiếng Việt tiếng T�u đ� lặp đi lặp lại của nhau đến nh�m ch�n, giờ đ�y, người Việt đ� bắt đầu bỏ đi những từ ngữ T�u kh�ng cần x�i l�m g� nữa� c� cả ng�n tiếng T�u dư thừa m� xưa người ta d�ng, nay đ� lỡ thời, c� cho v�ng cũng kh�ng ai d�m n�i v� viết như vậy nữa!

 

d�ng thanh thủy,��� nay mọi người đều chỉ n�i lࠠ���� d�ng nuớc trong

thu phong, cổ độ,������������������� ��..������������������������������ gi� thu, bến cũ

cựu t�nh nh�n������������������������� ��..������������������������������ người t�nh cũ

vạn cổ sầu������������������������������ ��..������������������������������� buồn mu�n thuở

h�n mặc,��������������������������������� ��..������������������������������� b�t mực

chủng đức, chủng thực����������� ��..����������������������������� ở cho c� đức, trồng trọt

���� C�n cả h�ng ng�n tiếng� T�u hết thời như thế, ai thấy th� qu�t sạch gi�m cho, l�m sạch sẽ th�m cho tiếng Việt sau n�y !

���� Cũng bởi v� người Việt nghĩ xu�i m� người T�u nghĩ ngược : đại ốc v� nh� lớn kh�ng c�ch g� chung sống với nhau được, chẳng qua l� bị �p buộc m� th�i, nhưng, thấy chưa ! ở đời kh�ng ai �p buộc ai m�i được !

���� Cũng bởi v� người T�u họ chỉ c� mỗi một c�ch n�i đ� th�i, kh�ng n�i th� lấy g� m� n�i, c�n người Việt th� đ� c� tiếng Việt m� n�i, lại đeo b�ng th�m tiếng T�u, như một người m� c�ng một người qu�. C�ng riết rồi tưởng đ�u c�i thằng ngồi tr�n lưng m�nh l� cha m�nh lu�n � n�n mới tưởng l� hi sinh v� tổ quốc l� tiếng của m�nh, t� ra m�nh đ� n�i chết cho đất nuớc lại b�y đặt n�i lặp th�m một lần nữa, m� cũng vậy th�i,� cũng kiểu như nửa đ�m giờ t� canh ba , vợ t�i con g�i đ�n b� nữ nhi [sic] học l�m được chữ n�o đem ra khoe hết. cũng kiểu như : bởi thế cho n�n rằng th� l� m�..Ai n�i như vậy?� Hỏi tức l� trả lời!

���� Mấy �ng văn khoa b�n nh� chỉ biết học ba c�i chữ T�u v� ba c�i chữ N�m m� kh�ng hiểu rằng như thế kh�ng phải l� học tiếng Việt , muốn được l� văn khoa Việt th� phải t�m hiểu v� biết c�i ri�ng của n�, n� kh�ng hề l� một c�i rập khu�n của tiếng T�u bao giờ cả, n� vẫn kh�ng chịu �p m�nh v�o c�i �khu�n khổ� của tiếng T�u bao giờ, d� qua 2 ng�n năm bị lấn luớt.

���� C� một em sinh vi�n b�n n�y n�i rằng: "tiếng H�n Việt tuy kh� hiểu nhưng nghe n� văn chương hơn" [sic] [t�i nghiệp cho c�i � nghĩ tầm thường đ�, chưa hiểu, kh� hiểu th� l�m sao m� biết l� văn chương hay kh�ng ?]

���� C�i � nghĩ đ� cũng đ� đ� bẹp đầu �c của nhiều nh� tho nh� văn hiện nay kh�ng ra khỏi được c�i chuồng văn H�n Việt v� quen ngửi c�i m�i ấy mất rồi.

���� C�i th�m thuồng l�m đầy tớ chữ nghĩa cho người ta thật xứng với c�u thơ diễu:

���� "ai xui Trung "cuốc" gọi v�o h�"

���� "c�i n�ng nung người, n�ng�n�ng gh� !

Thấy m� buồn 5 ph�t� cho c�i đầu �c n� lệ bất cứ c�i g� của T�u!

��� D�m th�ch ai l�m tho cho hay bằng� 200 năm truớc đ�y :

��� "ruợu l� com bữa, g�i l� bướm đ�m !" @ Thi�n nam ngữ lục để biết c�i ngang ngửa của tiếng Việt

����������������

����������� Tưởng vậy m� kh�ng phải vậy !

��� N�n biết rằng tiếng T�u cũng mượn c�c tiếng kh�c kh� nhiều nhưng m� lờ đi c�i chuyện vay mượn đ�

Di�m [trong Di�m vương, Di�m ch�a, Di�m la, Di�m phủ c� nghĩa l� sự chết c�i chết chứ chẳng phải l� "địa ngục" đ�u nh�. N� l� <gốc Sanskrit > chứ kh�ng phải l� tiếng T�u, T�u n� mượn của tiếng Ấn độ đ�, h�a ra Di�m vuơng l� Thần chết, Tử thần chứ kh�ng phải l� "vua địa ngục" đ�u như c�c cụ H�n Việt đ� lầm tưởng

Sa- mạc l� tập trung tư tưởng, định thần , từ chữ� "samadhi" / meditative incantation <gốc Pali>

� tế � l� bắt chước đọc theo "Asia" tiếng Hy lạp !

y�n si phi l� thuần l� nhại theo "inspiration"

c�u lạc bộ l� học đ�i n�i theo "club" tiếng Anh

Ả ph� dung, a phiến, nha phiến, � phiện l� do "aphyon" # opium<gốc Turkey>

C�n cả ng�n tiếng T�u như vậy, đều l� bắt chước n�i theo người ta, đ�u phải gốc T�u hồi n�o đ�u m� khoe ?

��� Tiếng T�u xưa đ� vay mượn nhiều t�n gọi c�c c�y tr�i thổ sản miền Nam, xứ n�ng của c�c sắc d�n ph�a nam s�ng Dương tử m� n�i theo, mượn m� d�ng rồi l�u ng�y ch�ng n� tưởng đ�u l� ti�ng của ch�ng n� n�n lờ đi c�i nguồn gốc bản xứ lu�n.

��� Cũng như cả 90 % tiếng Ph�p l� bắt chước n�i theo Latinh v� Hy lạp, c� g� lạ đ�u, c�n ta th� bắt chước n�i theo T�u một đống từ H�n Việt, g� đ�u m� phải mặc cảm.

��� Mượn qua mượn lại l� chuyện thuờng thấy giữa những thứ tiếng tr�n thế giới, c� lợi cho cả hai b�n, tiếng Anh Mỹ đ� vay mượn như đi�n n�n b�y giờ mới xứng đ�ng l� thứ tiếng mạnh nhất thế giới, l�m cho tiếng Ph�p phải ganh tị, v� c� một thời, tiếng Ph�p đ� l�m le kh�ng đ�ng c�ch, kh�ng chịu vay mượn th�m từ ngữ mới v� cứ khư khư cho l� phải bảo vệ c�i 'quan niệm giả tạo "puret� de la langue francaise" cho n�n b�y giờ bị tụt hậu v� phải vay mượn th�m rất nhiều tiếng Anh Mỹ của khoa học thời nay m� n�i, l�m th�nh một thứ franglais chẳng đặng đừng, khạc chẳng ra cho nuốt chẳng v�o.

��� Ri�ng về tiếng Việt, ta cần t�m hiểu th�m c�c tiếng n�i của� d�n B�ch Việt đ� cho ta mượn rất nhiều từ ngữ, khi ta thấy một �m lạ một nghĩa lạ th� đừng vội n�i theo đu�i cụ Trần trọng Kim m� cho rằng n� l� tiếng "đệm" một c�ch v� tội vạ, th� dụ như lỡ l�ng th� thật ra đ� l� gốc N�ng v� trong tiếng N�ng, l�ng l� lở dịp kh�ng c� dịp để kịp l�m một việc g� �v� vậy khi bị lở t�u, lở chuyến xe th� người N�ng họ gọi l� l�ng t�u, l�ng xe [sic]

��� Cũng như khi ta n�i c�i thằng đ� m� h�t hỏng g� th� hỏng l� h�t, tiếng Th�i, chứ đ�u c� phải l� tiếng đệm v� nghĩa như sự tin tưởng của cụ Kim đ�u !

C� cả thảy 42% tiếng Việt l� gốc L�o Th�i, n�i r� cho ta biết c�i � nghĩa gốc của ch�ng n� thay v� phải �p bụng m� cho rằng c�i chi cũng đệm l�n đệm xuống theo c�ch giải th�ch so s�i v� k� cục kiểu Trần trọng Kim

��� Trong tiếng Anh tiếng Ph�p th� cold, colder, less cold v� froid, plus froid, moins froid nhưng m� tiếng Việt nhấn khi mạnh khi nhẹ v�o c�i t�nh chất của sự vật m�u sắc một c�ch dồi d�o kh�ng ngờ được : đo đỏ, tim t�m, mằn mặn, nong n�ng, l�nh lạnh, cả ng�n c�ch như vậy, cho n�n ta phải t�m th�m cho đầy đủ để m� �vui học tiếng Việt�, những giờ dạy tiếng Việt phải dạy cho vui như thế để g�y ch� � v� th�ch th� n�i tiếng Việt với nhau cho c�c em nhỏ, chứ kh�ng phải l� nghi�m trang viết cho đ�ng "hỏi ng�" hay cho đ�ng t, c cuối chữ , hoặc như người Bắc, lo l�m sao đừng c� lầm lẫn� s / x /� c�ng l� gi / d, những c�i đ� kh�ng quan trọng, c�i cần thiết l� phải n�i tiếng Việt cho tr�i chảy.

��� Dạy tiếng Việt phải l� dạy n�i 90% nhiều hơn l� dạy viết cho ngay cho đ�ng, đ� phải l� nguy�n tắc su phạm đầu n�o cho tương lai c�c lớp dạy tiếng Việt để c� kết quả tốt đẹp, b�n n�y cũng như b�n nh�

��� Nhưng m� nếu c� đầu �c l�m đầy tớ kh�ng c�ng cho T�u th� cứ lải nhải l� tiếng T�u l� "số d�ch" trong khi nhắm mắt m� bắt chước� kh�ng cần nghĩ lại nghĩ đi l�m g�!

�� C�i tiếng của người ta c� g� hay, tiện, lợi cho m�nh th� n�i theo, c�i g� rảm, rởm, k� cục kh�ng cần đến th� bỏ đi, đừng c� nhắm mắt m� n�i lặp theo, mượn t�m lum m� n�i tiếng người ta như những� con k�t con vẹt, trong khi đ� th� lại l�m biếng nh�c nhớm kh�ng th�m t�m hiểu tiếng Việt cho thấu đ�o :

��� Một nh� ngoại giao h�ng đầu của VN cọng h�a đ� n�i� khi được phỏng vấn :

"như t�i đ� với anh ! [hết sẩy]

C�n bọn văn n� th� nổi tiếng với mấy chữ "giặc c�i" giặc l�i", xuởng đẻ xuởng đ�i, phản �nh, phản s�ng g� g� đ� nữa, thật xấu hổ cho c�i tiếng Việt của ch�ng.

Vậy mới thấy c�i sức sống mạnh mẽ, vươn l�n của tiếng Việt, kh�ng dễ g� bắt n� đi v�o khu�n v�o ph�p của những mẫu mực giả tạo của c�i loại văn phạm ngữ ph�p ngoại lai����

Huống chi , ta n�i tiếng Việt một c�ch kh�n ngoan m� kh�ng bao giờ nhắm mắt bắt chước tiếng T�u,

Ta chỉ n�i si�u năng lực������������ m� kh�ng chịu n�i� uu lực mẫn

D�ng nuớc trong� m� kh�ng th�m n�i thanh thủy

Bến cũ �thay cho cổ độ���������������

Người t�nh cũ� thay v� cựu t�nh nh�n

Người xưa, người cũ� m� kh�ng c�n n�i l� cố nh�n nữa

Ta c� dư thừa tiếng để m� n�i chứ kh�ng phải tiếng Việt l� một bản rập khu�n, một c�i clone của tiếng T�u bao giờ cả

��� Tiếng Việt ta quả thật l� một luồng hơi sống tự do cho một triệu người Giao chỉ hồi xưa v� cũng l� c�i nếp sống cho � nghĩ của 85 triệu người Việt ng�y nay tr�n khắp quả đất n�y, tự do như m�y như gi� m� c�i văn phạm của T�u chỉ biết lẽo đẽo đi theo c�i c�ch ăn n�i của ch�ng n� từ ng�n xưa m� kh�ng bao giờ bắt kịp.

���� Nh� trống đ�i ba gian, một thầy một c� một ch� c�i.

���� Học tr� năm bảy đứa, nửa người nửa ngợm nửa đười ươi.

����� trong căn nh� ấy, sống một gia đinh

Nay ta đ� sống trong một thế giới "n�i cao, biển rộng, s�ng d�i, � lại được ho�n to�n sống cuộc sống tự do m� 83 triệu đồng b�o ta b�n nh� vẫn hằng mong uớc.

�� Ta n�n sống sao cho xứng đ�ng một đời tự do, v� n�n cố gắng đ�ng g�p, mỗi người t�y theo khả năng v� c�ng sức của m�nh v�o sự sống c�n của tiếng Việt����

��� Bạn h�y vui miệng t�m th�m những đường n�t n�i ph� rất lạ v� ri�ng rẽ của tiếng Việt ta để thấy rằng tiếng Việt kh�ng hề ngh�o như ta tưởng m� tr�i lại rất dồi d�o, chỉ v� ch�ng ta đang "ngh�o" tiếng Việt lắm đ� th�i , theo lời �ng Gustave Hue, một người Ph�p rất k�nh nể tiếng Việt, trong quyển từ điển Việt Ph�p Hoa của ổng ! Năm 1937

������

      ( tr�ch Từ Điển Nguồn Gốc Tiếng Việt, t�c giả BS Nguyễn Hy Vọng  sẽ ph�t h�nh tại Paris, m�a H� năm 2012)

BS Nguyễn Hy Vọng

http://www.gio-o.com/NguyenHyVong.html

 

� gio-o.com 2011

��������������������������������������������

������������������������������������������������������