Ngu Yn.

Nh�p:

Tomas Transtr�mer

T�m L� v� T�m Thiền

Giải Văn Chương Nobel 2011

 

Nh� thơ Tomas Transtromer đoạt giải văn chương Nobel 2011. Thật sự l� việc bất ngờ trong giới văn học.

Trước khi t�n �ng được tuy�n bố bởi hội đồng Nobel tại Thụy Điển, đa số người theo dỏi nghĩ rằng giải thưởng năm nay sẽ về tay nghệ sĩ Hoa Kỳ, �ng Bob Dylan.

Bob Dylan l� một nghệ sĩ t�i hoa, �ng vừa l� ca sĩ, nhạc sĩ, hoạ sĩ vừa l� thi sĩ. Tiếp theo l� những nh� văn nổi tiếng như Michael Ondaatje với t�c phẩm The English Patient, nh� văn Ian McEwan, t�c phẩm Atonement v� Saturday, nh� văn Umberto Eco với t�c phẩm The Name Of Rose....

Kh�ng phải chỉ người ngo�i kinh ngạc m� ch�nh �ng v� vợ �ng đang ngồi xem truyền h�nh để chờ đợi kết quả. �ng n�i, đ� l�u lắm kh�ng thấy giải Nobel văn chương trao cho thi sĩ. �ng mong muốn một thi sĩ n�o đ� sẽ được vinh dự n�y. Người thi sĩ nhận được vinh dự n�y ch�nh l� �ng, v�o l�c 1pm ng�y 6 Th�ng 10 (giờ Thụy Điển), với gi� trị 942,000 (tiền địa phương). �ng l� người �u Ch�u thứ 8 được trao giải n�y trong 10 năm qua.

Giải thưởng văn chương Nobel 2011 trao cho �ng với một l� do t�m gọn: V� những h�nh tượng c� đọng, � tứ đa nghĩa, �ng đ� cho ch�ng ta một con đường mới đi v�o sự thật.

Tomas Transtromer n�i về thơ của �ng như một nơi hẹn h� của b�ng tối v� �nh s�ng. Nội t�m v� ngoại cảnh giao h�a để bất ngờ bắt nối v�o đời sống, lịch sử v� ch�ng ta. "Ng�n ngữ đang đi v�o nơi tử tội. Cần phải c� một ng�n ngữ mới". Neil Astley, chủ cơ sở ấn h�nh thơ của Tomas Trastromer, nhận định, ở Thụy Điển thơ của Tomas được coi l� tinh tế, c� chiều s�u nhiều tầng lớp....Thơ �ng thể hiện bản chất si�u h�nh, c� khi hư ảo nhưng đầy c� t�nh.

Transtromer l�m việc như t�m l� gia gần suốt một đời ở th�nh phố Stockholm. T�m l� c� nh�n, t�m l� tập thể, t�m l� sử liệu ..l� tinh t�y trong thơ của �ng. Thơ �ng trải giữa bi�n th�y của ngủ mơ v� th�c tỉnh, giữa v� thức v� � thức...... Hai thập ni�n trước đ�y, �ng đ� bị tai nạn nhồi cơ mạch m�u. T� liệt b�n tr�i đ� l�m cho �ng tr� chuyện rất kh� khăn nhưng vẫn tiếp tục viết.

Chuyến t�u ngừng miền nam. Tuyết rơi bắc New York.

Đi đ�m kho�t �o mỏng.

Kh�ng thấy ai ra đường. Chỉ thấy xe

Chiếu đ�n lo�ng vội v�

���������������������� (Oklahoma, Bản kể John Freeman)

Sinh ng�y 15 th�ng 4 năm 1931, tại Stockholm, Thụy Điển. Viết văn, l�m thơ, dịch s�ch c�ng l�c h�nh nghề t�m l� gia. Mẹ l� gi�o vi�n dạy trung học. Cha l� ph�ng vi�n b�o ch�. �ng s�ng t�c nhiều nhưng những t�c phẩm được chuyển sanh Anh Ngữ gồm c�:

-� The Sorrow Gondola (xuất bản bởi� Green Integer, 2010). - The Great Enigma: New Collected Poems (New Directions, 2003). - The Half-Finished Heaven: The Best Poems of Tomas Transtr�mer (Graywolf, 2001). -� New Collected Poems (1997). -� For the Living and the Dead (1995). -� Baltics (1974). -� Paths (1973). -� Windows and Stones (1972). -� The Half-Finished Sky (1962); and Seventeen Poems (1954).

Giới văn chương ở Thụy Sĩ gọi �ng l� nh� thơ �. V� �ng l�m thơ bằng những c�ch nh�n từ tr�n cao nh�n xuống đời sống như lo�i � Buzzard. �ng đ� từng lảnh nhiều giải thưởng cao qu� về thi ca như: Bonnier Award về Thi ca, the Neustadt International Prize về văn chương, the Oevralids Prize, the Petrarca-Preis ở Đức quốc, the Golden Wreath của Struga Poetry Evenings v� giải thưởng Swedish Award từ International Poetry Forum. Năm 2007, Tomas nhận giải thưởng đặc biệt Lifetime Recognition Award �do hội Griffin Trust trao tặng.

Năm nay khi giải thưởng văn chương Nobel trao cho Tomas Transtromer đ� chuyển hướng việc đ�nh gi� văn chương của hội đồng Nobel. Thơ của Tomas Transtromer kh�ng li�n quan đến ch�nh trị, chiến tranh, thời cuộc nặng nề. Thơ �ng l� c�u hỏi t�m l� nh�n sinh đối diện với sống chết.

Tomas Transtromer lảnh giải Nobel đ� chấm dứt t�nh trạng thi ca thế giới đang chết đuối. Lần cuối c�ng một nh� thơ lảnh giải Nobel văn chương ch�nh l� Wislawa Szymborka năm 1996.

David Orr, bi�n tập tờ New York Time trong tiết mục giới thiệu v� b�nh luận s�ch, đ� nhận x�t về thơ Toma Transtromer như những ứng dụng triết l� bằng ng�n ngữ s�u thẳm v�o sự sống b�nh thường. Trong b�i "Morning Bird", Con Chim Buổi Sớm, Tomas mở đầu bằng c�u thơ:

T�i đ�nh thức chiếc xe

Quạt gi� đầy hoa phấn.

Đeo l�n k�nh m�t r�m.

Tiếng chim h�t đen đậm.

�ng Tomas đ� tạo ra những li�n hệ từ b�n trong, quạt gi� v� phấn hoa thay v� quạt gi� v� bụi bặm. H�nh ảnh mang k�nh m�t buổi sớm x�y dựng một tri gi�c kh� hiểu để rồi �ng chuyển qua tiếng h�t của lo�i chim "nh�n thấy" đậm đen qua k�nh đeo. "Thấy" được tiếng chim l� tứ thơ của Thiền. M�u đậm của thanh sắc l�m c�u thơ ẩn t�ng dấu hỏi. Tứ thơ l�m cho ta kh�ng khỏi nghĩ đến nh� thơ Nhật Bản Ba S� với c�u thơ, tiếng chu�ng ch�a vang ra từ b�ng hoa.

Trong b�i "Kyrie", Tomas viết:

Đ�i khi đời mở mắt trong đen

Cảm gi�c thấy� đ�m đ�ng l�n đường

Đui m�, buồn đi t�m ph�p lạ

Một m�nh t�i v� h�nh đứng im

�ng c� hai t�c phẩm mang nhiều bản chất thơ H�i C� l� The Sad Gondola (1966) v� The Great Enigma (2004). Nh�n từ kh�a cạnh t�m l�, những h�nh vi, � tưởng của con người đều chứa đựng những "b� mật" � thức hoặc v� thức. Nếu chỉ diễn tả bề mặt, thơ sẽ hời hợt v� b�ng bẩy đầy t�nh cảm dể hiểu. Nếu ch�m s�u v�o, lột từng lớp �-h�nh, thơ s�u sẽ l�m thỏa mản tri thức v� mỹ cảm t�m l�.

�ng Tomas cho biết �ng thường theo dỏi những b�i thơ của �ng lớn l�n trong khi �ng nhỏ dần lại. Hảy tự trả lời c�u hỏi, thơ lớn hơn hay người l�m thơ lớn hơn?

 

 

Thơ Tomas Trastromer.

Excerpt: Great Enigma

AUTUMNAL ARCHIPELAGO

B�o.

Bộ h�nh gặp thần gi�

C�y Sồi sửng sốt như con nai

nhốt trong biển th�ng Ch�n

tối tăm bao quanh.

 

Bắc phong. M�a Thanh hương tr�

đơm hoa quả. Căng phồng. Đ�nh thức b�ng tối. Lắng nghe:

Ch�m sao ghi dấu v�o rạng l�

Tr�n đỉnh c�y cao

 

Buổi Chiều - Buổi S�ng

Mặt trăng c�nh bườm t�n tạ tr�i về chốn h�o hon

Hải �u say bay v�t

�Cầu t�u khối đen đặc. Đen d�y

tạo ra b�ng đ�m.

 

Ngo�i s�n. Buối s�ng g� cửa, g� l�n

cổng biển ngọc ng� mặt trời lấp l�nh

nửa gần địa cầu. Nửa m� mờ, rơi v�o

sương biển hạ..

 

Kh�c Nhạc Ostinato

Dưới c�nh � bay v�ng điểm lặng y�n

S�ng biển vang rền s�ng trong �nh ng�y

Lan l�n cỏ dại rồi tr�o ra

bọt trắng tr�n tr�n b�i

 

Tr�i đất �p mở th�m u cho dơi biết đường

bay. C�nh � dừng im h�a th�nh ng�i sao nhỏ

S�ng vẫn th�t g�o v� tr�o ra

Bọt trắng tr�n tr�n b�i

�(Đọc từ Dial-A-Book Inc. Mạng� http://www.npr.org/2010/01/01/141112683/excerpt-great-enigma).

Thơ Tomas Transtromer đa phần sử dụng h�nh tượng phong cảnh quen thuộc để đột xuất ẩn dụ một tứ thơ kh�c thường. Những lớp thơ mở ra trong chiều s�u, th�ng thường l� những vấn đề t�m tư v � si�u h�nh. B�ng tối, �nh s�ng. Sống, chết. C� đơn v� bất lực nhưng thơ của �ng c�n d�n trải những t�m l� con người trong chi tiết sinh hoạt h�ng ng�y. Nhất l� từ khi bị nhồi m�u mạch m�u, �ng đ� viết những b�i thơ s�u thẳm trong trước t�c For the Living and the Dead.

 

Ph�c Hoạ từ 1844

Khu�n mặt William Turner sơn thời tiết m�u n�u

D�n gi� �vẽ ngo�i tầm tay ph� hoại

Ch�ng ta leo d�y c�p xuống miền� s�u

 

�ng lặn lội v�o ra c�i chết

Chuyến t�u gần đến. Gần hơn.

Mưa, mưa� ướt ch�ng ta

 

Từ Th�ng Ba 1979

Hảy đề ph�ng những kẻ n�i, chữ, chữ kh�ng ng�n ngữ

T�i t�m v�o đảo tuyết hoang

Băng trinh chưa lấm chữ

Những trang giấy trắng mở rộng khắp nơi

Lần theo dấu �hươu chạy

Ng�n ngữ mới kh�ng chữ

 

(Đọc Bloodaxe Blogs. http://bloodaxeblogs.blogspot.com/2011/07/tomas-transtromer-at-80.html).

C� thể n�i qua b�i thơ Th�ng Ba 1979, người đọc sẽ nhận ra sự chối bỏ ng�n ngữ hữu dụng h�ng ng�y của �ng. Nhưng quan trọng, kh�ng phải l� khai trừ m� sinh tạo ng�n ngữ mới. Một ng�n ngữ kh�ng c� chữ đang hiểu một c�ch b�nh thường. Điều n�y l� biểu � của thơ Toma Transtromer.

Điều n�y c�ng chứng minh sự c� đơn của người l�m thơ ch�n ch�nh. Đi giữa cuộc đời m� lạc mất người đời. Tomas Transtromer l�m thơ rất l�u. D� giới văn chương ở Thụy Sĩ n�i rằng �ng đ� được đ�n nhận nhưng c� lẽ trong một v�ng tr�n kh� giới hạn.� Tr�n thế giới kh�ng mấy ai biết đến Tomas.

Guy Raz� của NPR (National Public Radio) phỏng vấn Alexander Nazaryan (ban bi�n tập v� kiểm chế b�i của The New York Time) về giải văn chương Nobel 2011..

Raz: Anh c� thứ� lỗi cho t�i nếu t�i n�i rằng t�i chưa bao giờ nghe đến t�n nh� thơ Tomas Transtromer?

Nazaryan: Dỉ nhi�n. Anh kh�ng biết �ng cũng như đại đa số độc giả Hoa Kỳ v� những người đọc kh�c sinh sống ngo�i Thụy Điển.

Raz: Anh muốn n�i l� độc giả tr�n thế giới?

Nararyan: V�ng. Mọi người c� lẽ đều l�n mạng t�m �ng ở Wikipedia v�o s�ng nay...(khi nghe tin �ng đoạt giải Nobel văn chương)

..........(c�ng cười)......................V� học c�ch đ�nh vần t�n �ng. Đừng n�i đến ph� b�nh thơ của �ng. Rỏ r�ng nhiều người kh�ng hề biết đến.

 

Th�ng Tư v� Nỗi Lặng

M�a� xu�n nằm hoang vắng

Con lạch m�u xanh đậm

chảy v�ng b�n t�i

kh�ng phản chiếu

 

Chỉ những hoa v�ng

long lanh

 

T�i mang b�ng m�nh

như mang đ�n vỹ cầm

trong hộp đựng h�m đen

 

Chỉ một điều đ�ng n�i

lấp l�nh ngo�i giới hạn

m�u bạc x�m

tr�n tay chủ cầm đồ

 

(Đọc The Sad Gondola, 1996, Bloodaxe Blogs)

Nh� thơ Hoa Kỳ Robert Bly l� một người bạn th�n của �ng. Đ� chuyển dịch nhiều b�i thơ của Tomas sang Anh Ngữ. B�i thơ được ch� � nhất trong đợt chuyển dịch l� b�i The Couple.

Họ tắt đ�n tắt lu�n b�ng s�ng

Tho�ng chập chờn tan nhanh

như vi�n thuốc tan trong ly đen đặc. Uống.

Tường ph�ng ngủ vươn l�n trời đen

Động đậy� t�nh �i xong, họ ngủ

Nhưng những � nghĩ b� mật t�m nhau

Hai sắc m�u trộn lẩn th�nh một

c�n ướt tr�n tranh vẽ học sinh

Đen tối v� im lặng. Phố b�n nhau kề cận

Với cửa mở thơ. Nh� nh� tiến lại gần

x�m x�t chờ đợi

Như� đ�m đ�ng khu�n mặt lạnh l�ng

�������������������������� (Đọc The Couple. Bản dịch Robert Bly).

From The Winged Energy of Delight: Selected Translations by Robert Bly, published by Harper Collins. Copyright � 2004 by Robert Bly. Reprinted by permission . All rights reserved

Đ�i BBC loan tin về �ng ngay trong ng�y 6 th�ng 10, "Những b�i thơ b� ẩn, uy�n b�c v� buồn b�". Được dịch ra tr�n 50 ng�n ngữ thế giới. Hai dịch giả nổi tiếng ở Hoa Kỳ đ� dịch thơ Tomas l� nh� thơ Robert Bly v� nh� thơ Robin Fulton. �ng Fulton n�i rằng, Thơ của Tomas Transtromer sẽ được ghi nhận v� những h�nh tượng sắc xảo chuyển v�o thơ dể d�ng, n�u l�n những ẩn dụ v� tạo ra những cảm s�c bất ngờ.

 

Người mặc m�u đất đứng l�n từ r�nh nước

Nơi giao lưu, bế tắt, bi�n giới phố qu�

Cần trục đưa cao muốn x�c trời một m�ng

Đ� bị kh�a giựt l�i

Ống xi măn r�i rời trong nắng lạnh

Tiệm sửa xe cho�ng cả chuồng� b�

B�ng đ� ng� xuống như h�nh th� trăng đất

C�ng trường x�y lớn dần

Như đất mua bởi tiền Du-Gi� bội phản

����������� (Đọc Outskirts bản dịch Robert Bly)

 

Một đ�m th�ng Năm lang thang tr�n biển

theo �nh trăng trong

Cỏ v� hoa nhuốm m�u x�m

nhưng hương m�u xanh

 

Ch�n dạo l�n đồi

trong đ�m v� sắc

Những tản đ� trắng

nhắn nhủ vầng trăng

 

Trong khoảnh khắc ngắn

m� 58 năm d�i

 

Sau lưng

Xa hơn d�i nước lunh linh

Một cồn biển kh�c

ai đ� vẽ vời

 

Người sống với t�m mai

thay v� sĩ diện

(Đọc A Page from the Nightbook bản dịch Michael McGriff)

 

Tr�ch trong The Sorrow Gondola.

..........................................................................

Về 1990.

Trong giấc mơ t�i l�i xe hơn trăm dặm ngẩn ngơ

Xung quanh mọi vật to lớn. Chim sẻ bằng g� con

h�t t�i nghe trong c�m điếc

 

Trong giấc mơ t�i quăng ph�m đ�n dương cầm

l�n b�n ăn. Dạo nhạc kh�ng �m thanh

H�ng x�m qua thưởng thức

...................................

VIII

Trong giấc mơ, t�i đến trể ng�y khai trường

Mọi người trong lớp đeo mặt nạ trắng

Kh�ng biết ai l� thầy

(Bản dịch Michael McGriff v� Mikaela Grassl)

Trong khi đa số thơ thời đại tỏa rộng, thấm s�u v�o thời sự, ch�nh trị, chiến tranh, x� hội v� một số nh� thơ ng� sang những triết l� hậu hiện sinh, x� nh�n sinh... thơ của Tomas Transtromer ri�ng rẽ đi s�u v�o t�m l�.

�ng chọn một th�i độ truyền thồng, thể thơ v� h�nh văn th�ng dụng. Sử dụng nhiều h�nh ảnh thi�n nhi�n trong thơ đ� c� một thời v�ng son cổ điển. �ng trở lại con đường n�y d� nhiều nh� thơ trong thế kỷ đ� bỏ đi. Những g�i gh�m trong h�nh tượng, ảnh m�u, tứ thơ của �ng lại mang ẩn dụ hoặc chuyển tiếp t�m l� của người đang sống. N�i một c�ch kh�c, mới nh�n từ b�n ngo�i, thơ �ng b�nh thường nhưng đọc đi đọc lại mới nhận ra � tứ của t�m sinh l� hiện đại.

Thơ �ng dể hiểu m� kh� thẩm thấu. Ngo�i sức nặng của t�m l� chung của d�ng thơ v� t�m l� ri�ng của mỗi b�i thơ, Tomas c�n nhạy cảm bằng trực gi�c của thiền. Những khoảng trống giữa chữ, giữa c�u để ngộ t�nh cảm nhận v� những đột biến của tứ thơ thường thấy trong thơ của Tomas, đ� từng thấy trong thơ H�i C�. Nghệ thuật thơ của Tomas gồm sự h�a nhập của T�y v� Đ�ng, t�m l� v� t�m thiền.

 

Ngu Yn

 

http://www.gio-o.com/NguYen.html

 

� gio-o.com 2011

 

If you are interested in adidas ACE 16.2 Primemesh FG/AG - White/Core Black/Gold Metallic,find more.