Ngu Yên

Nháp: Costa Rican Pablo Saborio

tản mạn

- Bán bia tại Sacré Coeur. (*)

  - Đọc Durant. (**)

- Mường tượng cái chết bi thảm trong trạm tàu điện.

- Chửi nhân loại (thầm trong đầu).

- Rồi bắt tay với người

vì chẳng có gì đáng kể

dù ngạo nghể cũng tầm thường

- Mua áo thun " Những ý nghĩ trong đầu đàn ông-Sigmund Freud" (***)

- Say sưa - Trận banh bóng chày

- Viết bài thơ tân tiến

- gói

- đéo

- Cải lý và rượu vang

- Tung hê trò chơi trong hồn

số phận tình ái

- Ngủ

- .......

(Đọc To do (today) của Pablo Saborio).

(*) Quày rượu trong khách sạn nổi tiếng ở Paris.

(**) Tác giả bộ trường thiên về văn minh nhân loại.

(***) Tâm lý gia về tính dục.

Tôi bắt đầu Costa Rica với bài thơ To Do (today) của thi sĩ địa phương Pablo Saborio. Tôi bắt đầu với ông nằm dài dưới bức tranh lớn. Nắm sát đất dưới nghệ thuật.

Sở dĩ bức tranh làm cho tôi chú ý vì nghĩ đến nghệ thuật chữ của người Việt. Chữ là phương tiện quan trọng để diễn tả và sáng tác nhưng không phải là phương tiện duy nhất, cũng không phải là phương tiện hữu hiệu nhất.

Chữ thành lời là phương tiện thông dụng để sáng tác thơ. Những tín hiệu thông tin khác cũng là phương tiện diễn đạt thơ. Hình ảnh, biểu tượng, màu sắc, cử động cũng là ngôn ngữ để tạo thơ. Cuối cùng, không có chữ nào, khoảng trống trong bài thơ, lại là ngôn ngữ sâu nhất, sắc nhất, biến hóa nhất để mang thơ ra ngoài giới hạn của chính nó và của nhà thơ.

Khi tình cảm tuông trào, chữ nghĩa sẽ tràn kín bài thơ. Không kịp đào sâu vào ý tứ, không kịp chọn lựa những ẩn dụ, không kịp ghi nhận toàn diện. Ý, tứ, lời, chữ theo tình cảm chép xuống. Bài thơ thành hình trong nồng độ cảm tính. Thông thường những bài thơ này không có đời sống lâu dài. Thiếu suy tư, bài thơ khó tạo chiều sâu.

Khi suy tư quá khô, thơ mất đi phong thái thi vị mà xuất hiện như những bài văn xuôi cô đọng, xuống hàng ngắn gọn, thuyết phục như một diễn giả.

Khi lý luận quá chặc, thơ không có chỗ trống để thở. bài thơ có chữ, lời, hình, tượng, ý tứ ... nói toạc ra hết. Chẳng còn gì để nghiền ngẫm mà tìm ra "cái sáng tạo, sống lại của thơ".

Thi sĩ là người suy tư liên tục suốt cả một đời. Tư duy từ một triết lý, một nhân sinh quan, một giáo triết nào đó để khám phá những sự việc của đời sống qua những chi tiết bình thường. Mỗi "gì" xảy ra mang đến ngạc nhiên, mang đến thú vị, mang đến thách đố trí tuệ, mang đến thao thức tình cảm...... đều có thể là một bắt đầu của một bài thơ.

Do thói quen đào sâu vào sống, dừng ngắm sinh hoạt, khám phá khía cạnh khác của "gì" mà người xung quanh không quan tâm, thi sĩ đã nuôi trong lòng một khối lượng, sức mạnh của sáng tác. Khi cảm tình vì một cái cớ "gì" khơi động, sức mạnh của khối lượng "kiến thức, kinh nghiệm, sáng kiến...." trào ra trong lời, tín hiệu của lời.

Bề sâu của bài thơ mang vóc dáng của toàn khối suy tư của thi sĩ. Những ý, tứ, lời, lẽ, ảnh, tượng, sắc...là những lớp truyền thông bận bên mgoài của những chi tiết suy tư đã tồn tại lâu ngày trong tâm hồn.

Và trong cơn say sưa, liên man của thơ xuất hiện, trực giác nảy sinh những chỗ nhảy vọt ra ngoài lý lẽ, lý luận, hành văn, suy nghĩ... Những ý, tứ, ảnh, tượng, màu sắc....nói ngắn là những thông tin trực sinh này làm cụm từ, câu thơ, dòng thơ bị ngắt khoản nhưng không lạc lối, tạo ra những khoản trống trong bài thơ.

Những khoảng trống này xuất hiện bất ngờ, kể cả chủ nhân bài thơ cũng bị bất ngờ, để bài thơ hội đủ đặc tính của thi ca. Khoảng trống được cảm nhận. Khoảng trống được suy tư. Khoảng trống gây thú vị. Khoảng trống tạo mơ hồ. Khoảng trống nói lên vô vàn nét biến hoá của thơ.

Nghê thuật không thể nào chỉ nhìn xuôi. Cần phải ngắm nghiêng, lật ngữa, úp sấp và nhìn ngược. Ông Saborio nhìn từ dưới nhìn lên làm cho tôi chú ý.

Nghệ thuật là một nhận thức. Với ý nghĩa. Giá trị xuyên qua những nhàm chán vô vị của ngôn ngữ. Saborio đi tìm một lối sống thú vị hơn qua thi ca, hội họa và tạo hình. Ông không tốt nghiệp trường mỹ nghệ nào, không bằng cấp khoa bảng. Ông là kẻ lang thang qua nhiều quốc gia để ghi nhận: Một cái cây tự nó không có ý nghĩa, nó không giả cũng không thật, cây là cây. Sự thật sự giả chỉ do con người nhận xét. Không phải của vật. Ông cho rằng tiến trình của người là tiếp tục thao thức với sự hiện diện của mình, của mình đối với xung quanh, để tiếp tục truy kiếm cho đến lúc "tái sinh". Born again ở đây có ý nghĩa sự sống lại thần hồn. Đối tượng của nghệ thuật theo đuổi mục phiêu này. Nó nói chúng ta bằng hình và sắc. Nó soi sáng đối tượng đời sống và mối liên hệ với chúng ta.

(Tranh Nổi Loạn... của Saborio)

Đọc I Have The World

Tôi nắm địa cầu

như một nắm bột nhão

trong tay

Nước rịn ra

như đặc kẹo

của mơ

Hảy khoan!

Tôi không muốn kể nữa

Này địa cầu trong lòng tay

Ta từ chối nói về ngươi

những chuyện tầm thường

Ta đã trốn đi trong lặng lẽ

Này vật bé con

Kiến thức không phải là chữ mà là ý nghĩa bên sâu của những chữ này. Tôi thích câu nói của ông vì những bạn tôi, nhà văn nhà thơ nhà chữ, rất tôn kính kiến thức. Ý nghĩa họ thấy là ý nghĩa tự điển. Vì sao người phải tự giam mình trong bức tường chữ nghĩa do người tạo ra? Nếu mở tự điển ra để tìm một chữ có ý nghĩa trừu tượng, có phải sẽ thấy nhiều ý nghĩa khác nhau và nhiều trường hợp sử dụng đa dạng? Nói một cách khác, có những chữ mang nhiều ý nghĩa khác nhau, tùy vào mỗi trường hợp, tùy vào mỗi ẩn dụ, tùy vào mỗi giá trị của tư tưởng và có luôn cả những ý nghĩa chưa thấy trong tự điển. Chữ là chết. Nghĩa là sống. Sống là biến thêm nghĩa. Tâm trí hẹp, không phải cạn, thì thấy chữ. Tâm rộng thì cảm nghĩa. Trực giác mạnh thì bật nghĩa mới. Không phải tự nhiên mà hai từ "chữ nghĩa" đi đôi với nhau. Nếu từ "chữ" hội đủ nghĩa thì cần gì từ "nghĩa".

Chữ nghĩa tự nó không phải là thơ. Ráp hàng hàng, tự nó cũng không là thơ. Làm thơ là một hành trình dài. Trước khi làm một bài thơ, đã có hàng hàng giờ người làm việc với thơ. Thơ đột xuất ra đời nhưng không có nghĩa là người làm thơ không cưu mang ý tứ tâm tình đó. Có khi cưu mang rất lâu.

John Zerzan, Elements of Refusal, cho rằng, sử dụng ngôn ngữ là tự giới hạn trong những ý niệm đã sẳn có trong ngôn ngữ đó. William Faulkner, As I lay Dying, cho rằng, chúng ta đã đến một nơi mà sự sinh hoạt của chữ nghĩa rác rưỡi đang gia tốc trước khi đụng vào vách đá. Vì vậy làm thơ là tự giải thoát, phá vở những giới hạn trong ngôn ngữ phải sử dụng.

Mười ngàn chim hạc chết

Dưới cổ xưa này

Tre già năm mươi năm

(Đọc, Haiku of a nomad in the orient của Niccolo)

(Trước Khi Tôi Ngã Gục. Tranh Pablo Saborio).

(Niềm An Ủi của Chẳng Ra Cái Gì. Ảnh chụp của Saborio).

Đọc From The Journey của Saborio:

Tôi lạc mất

như sắc màu rơi rụng

tự phù du

như  than van thừa thải

không nên lời

Đọc,  I  Imagine A Day:

Tưởng tượng một ngày

khi hoa hồng mới nở nguyên âm

thoát ra môi miệng

tràn ngập hương thơm từ tiếng cười

Tôi vui mừng biết bao

dù vẫn đầy lầm tưởng

Nhưng choàng  lên kẻ lạ

sự thật bí mật của tuổi đời

Chúng ta ngồi hát

như mạch nước mõi mệt

trong hồ bơi

mệnh hệ không đáng

nhưng cũng không hiểu được

khi ngày cuối cùng đến

Viết tôi lăn cạnh mé bàn

Tẩu thuốc khói hình mũi tên

Thật ra tôi đang nhìn mây

không suy nghĩ

Đọc, Bamboo:

Cho dù  ý nghĩ có vô hạn

Giam tù tôi là da bọc người

Nhưng nhận thức rộng xa  vào lặng lẽ

Cho dù có lúc không hiểu

Lòng đớn đau

Nhưng ngọn núi lạnh như tro bụi

Từ khi ta biết mỗi một điều

Nhiều giọt máu trở thành đổ máu

Nhưng ly tán mong manh như trẻ mồ côi

Tuy vậy ta yêu sa mạc cô đơn

Đếm những tường cao che lầm lỗi

Nhưng nuốt trôi lời kinh thánh rêu rao

Như thế ẩn dụ nói một mình

Mây dâng nghĩ ngợi như mẹ

Nhưng vô động như tre lặng yên.

(Pablo Saborio. Ảnh, họa, thơ và ý, trích trong Nihilism Poetry).

To Do (Tomorrow) của Ngu Yên

- Thưa ông Saborio, Tôi không dịch

sẽ đọc rồi kể lại (1)

những lỗ tai còn màn nhỉ

- Không chuyển ngữ lời ông

sẽ  không tự điển

chữ cho mắt mù

- Bản lảnh: văn sâu

Trung thực: văn chính

Tài hoa: văn hay

Lý lẽ hời hợt: sẽ quên sáng tác

- Thưa ông

cho tôi mượn cây viết

nghỉ một chút đi

ông có tài

sẽ hát những lời tử tế

(1) Mời đọc bài Nháp: Đọc Thơ của Ngu Yên  trên www.sangtao.org

http://www.gio-o.com/NguYen.html

© gio-o.com 2011