Ngu Y�n

Nh�p: Cm Viết Vt V

tản mạn

 

Thơ hay, thơ dở thường kh�ng phải l� nhận x�t ch�nh chắn. Thường chỉ l� những ph�t biểu từ cảm t�nh. Thơ dở mấy cũng c� người khen hay. Thơ hay mấy cũng c� người ch� dở. Những lời ph� ph�n n�y thường kh�ng mấy ch�nh x�c về thơ.

Cho d� l� lời khen ch� từ một nh� ph� b�nh đứng đắn cũng kh�ng hẳn l� đ�ng. Đ� l� nh� ph� b�nh, trước ti�n phải c� học thuật cao cấp, kh�ng cần phải l� bằng cấp. Thứ hai, trung thực v� thứ ba, c� l�ng tử tế với văn chương. Cho d� như vậy, họ cũng thi�n kiến theo sở th�ch, học ph�i, nhất l� c� t�nh.

Người nghi�m t�c, suy tư s�u m� kh�ng rộng. B�nh c� l� lẽ m� ph� cứng ngắt. Người h�o ph�ng, suy tư nhạy cảm m� nhẹ lập trường. B�nh th� vị m� ph� t�y hứng. Học thuật kh�ng ti�u thường hay dẫn chứng qu� nhiều. Tựu trung l� nhờ nhiều người kh�c n�i, kh�ng phải l� ch�nh m�nh. Thiếu nhạy b�n thường hay vay mượn lời ph� về �ng n�y, cắm qua b� kia. Ph� thơ Thanh T�m Tuyền bằng lời ph� thơ Jacques Pr�vert, th�m một ch�t Charles Baudelaire. Muốn được ch� �, thường hay cương lắm chuyện, g�n cho t�c giả đ� chết nhiều điều, để rồi tự phong m�nh th�m hoang tưởng.

Muốn biết nh� ph� b�nh c� bản l�nh hay kh�ng, xem những điều họ viết l� của họ hay của người kh�c. Mục đ�ch b�i viết l� g�. L� lẽ c� lu�n lưu, l� luận c� tự nhi�n. Nếu kh�ng, họ đang tự ngượng với ch�nh họ v� t�m c�ch lấp liếm. C� trung thục kh�ng?. Cuối c�ng c� tử tế với văn học, văn chương kh�ng?. Những nh� ph� b�nh d� t�i hoa c�ch mấy m� thiếu ưu �i với văn chương th� chỉ l� binh h�ng tướng mạnh của một thời. K�o theo một đ�n t�c giả xum xoe.

Văn chương, nghệ thuật vốn l� một l� tưởng đẹp, một c�ch sống văn vẻ. Thấp hơn l� một c�ch "c�n bằng" t�m hồn, thấp hơn nữa l� th� giải tr� tao nh�. Nhưng v� sao văn chương lại trở th�nh tr� chơi "vất vả"? �Lắm khi o�n hận v� th� gh�t nhau?

Một hiện tượng b�n lề, g�p phần ồn �o, nhiều chữ thiếu nghĩa. T�m bệnh sợ bị qu�n l�ng. Những người viết c� t�i, (kể cả những người tự tưởng m�nh c� t�i nhưng nếu đ� thiếu t�i năng, nhắc đến họ cũng thừa), kh�ng được người c�ng thời ngưỡng mộ, nhắc đến, họ thường bực bội, c�u kỉnh. Giận c� ch�m thớt. Giận văn đ� chương. Giận thi đạp ca. Họ thường ph� ph�n cay nghiệt. Như g� trống nghe tiếng g� kh�c g�y, nhảy lồng lộn trong chuồng. Đa số họ l� những người c� kiến thức, c� văn t�i nhưng qu�n s�ng t�c. Một nh� văn ch�n ch�nh nếu kh�ng viết văn th� l�m g�? Một nh� thơ trung thực nếu kh�ng l�m thơ, th� l�m g�? Một người đ� l�m văn chương, tạo nghệ thuật đều biết: Những chuyện kh�ng phải s�ng t�c, đều l� thừa.

Nếu thấy người kh�c viết sai, cứ viết lại cho đ�ng. Cho rằng người kh�c viết dở, cứ viết cho hay. Họ viết kh�ng gi� trị, xin viết cho đồ sộ, cho th�m th�y, cho văn học sử liệt k�. Nếu đi nhiều th� ngồi �t. Ăn nhiều th� n�i �t. Chửi nhiều th� l�m văn thơ �t. Một t�c phẩm c� gi� trị, mất biết bao thời giờ. Nhiều t�c phẩm c� gi� trị, mất cả đời người. Kh�ng c� t�c phẩm n�o gi� trị, mất một đời cho vui. �t nhất l� được c�i vui.

Gi� trị văn chương kh�ng t�nh người viết trước viết sau, kh�ng t�nh viết d�i viết ngắn, kh�ng t�nh viết về ai viết cho ai. Lại c�ng kh�ng t�nh nh� văn n�o được ch� �, ca tụng hơn nh� văn n�o. Gi� trị văn chương được t�nh tr�n hai diện ch�nh:

- C� s�ng tạo được g� kh�c hơn l� c�i đ� c�? Đẹp hơn?� S�u hơn?� Cao hơn?� Rộng hơn?� Độc đ�o hơn?� C� t�nh hơn?

- C� g�p phần x�y dựng một d�ng văn học, văn chương của một thời đại hoặc của một sắc d�n?

Cứ v� d�ng văn học, văn chương như một d�ng s�ng. Thiếu nước, s�ng cạn. �t nước, �o uột. Nhiều nước, d�ng sẽ chảy mạnh qua những kh�c quanh co, kh� khăn v� băng qua cảnh ngộ hay đẹp. Một h�m n�o, đến biển. Một d�ng s�ng d�i, lớn, mạnh đ� tạo ra biết bao nhi�u đời sống ở xung quanh. Cớ sao lại chận đập, t�t nước?

D�ng văn học Việt Nam trong v� ngo�i nước, cả hai đang thiếu nước. Ủ �. Hao t�i năng, thiếu s�ng t�c. Cho mượn c�y viết. Nghỉ ch�t đi. �ng c� t�i. Rồi sẽ n�i lời tử tế.

Đ�m ma vốn thật buồn m� kh�c mướn l�m cho kh�i h�i. Ca sĩ h�t thật hay, m� kh�n giả nịnh, khiến cho người h�t mất tư c�ch. Vả lại, ở nh� th� kh�ng cần sửa soạn nhưng l�n s�n khấu th� phải đ�nh phấn thoa son. Được v tay tất phải n�i đ�i lời cảm tạ. Thường �t c� nh� ph� b�nh n�y khen nh� ph� b�nh kia hay m� chỉ c� l�u la hoan ngh�nh ca tụng.

Nh� thơ Octavio Paz kể rằng, t�m đến thơ như lột củ h�nh. Lột vỏ. Rồi lột lớp nầy qua lớp kh�c. Khi v�o đến c�i lỏi, kh�ng thấy g� hết, kh�ng c� g� hết. Chỉ cay mắt, sổ mũi. Nh� ph� b�nh cũng kh�ng ngoại lệ, cũng như người đọc y�u thơ, kh�ng thấy g� hết, kh�ng c� g� hết. Chỉ cay mắt, sổ mũi.

D� ra sao, những khen ch� cũng c� thể g�y hư vong cho những t�c giả non k�m. G�y thương t�ch hoặc h�o quang cho t�c giả b�nh b�nh. Cho d� l� những người viết ch�n ch�nh cũng bị lung lay. Ph� gh�t người, ph�n hằn học, b�nh mạt s�t chỉ c� hại cho văn chương v� hại cho văn t�i của ch�nh người l�m nghệ thuật vất vả.

T�i d�ng chữ "vất vả" n�y từ họa sĩ V� Đ�nh. Trong một lần ở đ�m, n�i chuyện thăng trầm. Anh n�i, nghệ thuật cần c� c�ng phu v� tự nhi�n nhưng b�y giờ c� nhiều người l�m nghệ thuật "vất vả" qu�. T�i rất th�ch chữ vất vả h�m � phong th�i l�m nghệ thuật trong c�i c�i x� bồ, tranh gi�nh tư danh v� t�i lợi.

 

Ngu Y�n

http://www.gio-o.com/NguYen.html

 

� gio-o.com 2011


 

If you are interested in adidas ACE 16.2 Primemesh FG/AG - White/Core Black/Gold Metallic,find more.