Gi� O phỏng vấn Ngu Y�n

L� Thị Huệ thực hiện

 

 

Một số thơ Ngu Y�n c� ch�t gần gũi với Nguyễn C�ng Trứ ở tư c�ch ung dung thơ. Kh�ng gần ở mục ti�u đời sống, �kh�ng gần ở ng�n ngữ. Anh nghĩ thế n�o về nhận x�t n�y ?

 

N�i đến Nguyễn C�ng Trứ, t�i kho�i nh�n vật n�y. T�i năng của �ng kh�ng ki�u căng. Nhập thế, xuất thế tự nhi�n. �ng biết r� đ� v� sẽ h�nh xử như thế n�o trong đời sống. �ng biết quan trường thối n�t m� vẫn �Quyết ra t�i lương đống�. �ng hiểu th�n phận một quan văn kh�ng v�, chỉ đến Khổng Minh l� c�ng n�n mới �Ngo�i bi�n th�y rạch mũi Can Tương�.

 

�ng biết t�i năng phải chuy�n luyện �Kinh lu�n khởi t�m thượng�. Kh�ng chỉ biết văn chương kinh điển. C�n phải hiểu cơ cấu của x� hội, tập đo�n v� t�m tư của người �Binh gi�p t�ng hung trung�. �ng biết tự vui trong mọi trường hợp d� thất ch� �L�c vị ngộ hối t�ng nơi bồng tất. Hi�u hi�u nhi�n điếu Vị canh Sằn

 

Từ ng�y học đệ ngũ, đệ tứ, t�i đ� y�u Nguyễn C�ng Trứ. Khởi đầu l� y�u c�i h�o h�ng của �Kẻ Sĩ�. V�o đại học, t�i th�ch cảnh �Năm ba ch� tiểu đồng lếch thếch, ti�u dao nơi c�ng cốc th�m sơn. N�o thơ n�o rượu n�o địch n�o đ�n� T�i giờ n�y bước v�o tuổi 60 đ� thơ, rượu, địch, đ�n nhưng kh�ng c� tiểu đồng. Phải nhờ vợ con hầu hạ. Kh�ng c� �đồ th�ch ch� chất đầy trong một t�i�, chỉ c� đồ thất ch�. Th�i đ�nh �Xe bồ lu�n dầu chưa gặp Thang Văn� Mặc ai hỏi, mặc ai kh�ng hỏi tới..�

 

Thơ của Nguyễn C�ng Trứ b�nh d�n hơn thơ Cao B� Qu�t, thực dụng hơn thơ Nguyễn Bỉnh Khi�m, hữu �ch hơn thơ Nguyễn Khuyến v� tử tế hơn thơ T� Xương. Khuyết điểm của thơ �ng l� thiếu s�ng tạo. Tứ v� � thơ đều đ� diễn thi trong văn chương trước �ng.

 

Thơ t�i chịu ảnh hưởng bản chất b�nh d�n trong ng�n từ cuả �ng v� t�nh c�ch biến b�o trong từ ngữ của B�i Gi�ng. Sau khi� học đạo của hai �ng, t�i lập ph�i: Mỗi từ ngữ đều c� h�nh ảnh v� � nghĩ. Nhiều từ ngữ tạo ra tứ cảnh, tứ tượng (biểu tượng) v� tứ �. Nhiều tứ tạo th�nh cảnh � của b�i thơ, c� khả năng diễn đạt gi� trị của b�i thơ v� gi� trị của d�ng thơ của thi sĩ. Gi� trị ở đ�y kh�ng cần phải lớn lao, đ�i khi chỉ l� một nụ cười. H�y v� dụ cảnh � trong hai cặp� thơ của B�i Gi�ng m� nhiều người y�u mến;

 

S�ng mai thức dậy mơ m�ng

C� ph� b�n nọ ch�o l�ng b�n kia�.

 

Xin ch�o em giữa con đường

M�a xu�n ph�a trước mi�n trường ph�a sau�

 

Cả hai tứ đều hay. một nhẹ nh�ng tặng nụ cười đồng �. Một suy tư những m�u thuẩn kiếp người. Xin hỏi �Ph�a trước v� ph�a sau� l� đối với thi sĩ hay đối với giai nh�n? Tứ cảnh c� hai lớp. M�a xu�n trước mặt của thi sĩ v� m�a xu�n trước mặt của c� g�i. Mi�n trường của thi sĩ ch�nh l� m�a xu�n của thiếu nữ v� ngược lại.

 

Nh�n sinh quan đời sống của Nguyễn C�ng Trứ ảnh hưởng đến lối sống của t�i l�c trẻ. T�i th�ch sự thật th�, hữu �ch của H�n Nho Phong Vị Ph� hơn l� T�i Tử Đa C�ng Ph� của Cao B� Qu�t. Mặc d� văn chương của b�i sau lấp l�nh hơn. T�i nhiễm c�i kh� kh�i qu�n tử t�u thiệt th�n, thua lỗ m� vẫn cho l� hay lắm. Giờ n�y vẫn chưa quyết l� dở. �ng qu�n tử nửa t�u nửa t�y của t�i dần d� cũng bạc t�c. Gi� rồi, t�y t�u cũng như nhau.

 

Về l�m thơ, t�i cho, thơ nhất� l� tạo tứ. Cảnh của tứ, tượng của tứ, � của tứ mới l� then chốt� l�m cho b�i thơ c� gi� trị. Tứ � s�u, thơ trầm ng�m. Tứ cảnh nhiều lớp, thơ bao la. Tứ tượng linh hoạt, thơ dễ đi v�o l�ng.

 

Ng�n từ chỉ l� bề ngo�i của tứ. Qu� ch� trọng ng�n từ sẽ l�m tứ m� mờ. S�ng tạo ng�n từ chỉ ảnh hưởng c�u thơ. S�ng tạo tứ, ảnh hưởng to�n diện. T�i rời Nguyễn C�ng Trứ v� B�i Gi�ng để đi s�u v�o s�ng tạo tứ thơ.

 

Nh� thơ Octavio Paz c� viết. L�m thơ như m�c chữ l�n một khung cửi. Tr�nh b�y chữ nhưng thơ kh�ng ở chữ. Thơ ở trong những khoảng trống giữa c�c chữ.

 

 

Người đ�n b� n�o �m ảnh Ngu Y�n nhiều nhất? 

 

N�i về �m ảnh: Cả đời t�i y�u th�ch c�i đẹp. C�i đẹp m� t�i chọn kh�ng phải l� đẹp b�nh thường. T�i y�u c�i đẹp s�ng tạo. Người nữ n�o c� n�t đẹp s�ng tạo thường cho t�i l�ng ngưỡng mộ. Bất kể c� ấy xấu hay đẹp, đứng đắn hay kh�ch dục. Đầy đủ hay thiếu thốn �điện nước� theo nhận x�t của người kh�c.

 

Một người nữ s�ng tạo sẽ l�m cho đời sống xung quanh nở hoa cho d� ho�n cảnh đang sa mạc. Đ�n �ng bản lảnh vẫn ng� trước sắc đẹp th�n x�c. Rồi c� l�c họ sẽ đứng l�n nhưng họ kh�ng bao giờ đứng dậy trước người nữ s�ng tạo. Phải chăng sống ở đời, một phần lớn l� hưởng thụ c�i đẹp? C�i đẹp cố định n�o cũng t�n phai. Chỉ c� c�i đẹp thay đổi, biến chuyển mới tồn tại trong thời gian.

 

 

Ngu Y�n th�ch mặc đẹp, th�ch nhảy đầm, �t người biết Ngu Y�n một c�y ăn chơi nhảy đầm ở th�nh phố Qui Nhơn những ng�y c�n trung học

 

 N�i cho ch�nh x�c hơn l� Ngu Y�n c�n l�m nhiều chuyện m� �t ai biết. Từ chuyện hữu �ch đến v� �ch. Từ chuyện xấu đến chuyện kh�. B�y giờ chừng n�y tuổi vẫn miệt m�i l�m những chuyện �t ai muốn l�m v� �t ai muốn biết.

 

Bắt chước �ng Kim Th�nh Th�n n�i rằng: Đang đ�i m� ăn ngon, kh�ng sướng lắm sao? Đang xấu m� diện đồ đẹp, kh�ng sướng lắm sao? Đang buồn b� m� uống v�i ly, v�i chai cho l�ng l�ng l�ng, kh�ng sướng lắm sao? Đang nhạt nhẻo m� mở miệng h�t vai c�u ngh�u ngao, kh�ng sướng sao? Thấy người đẹp kh�ng biết l�m sao �m, nhờ nhạc, nhờ điệu m� �m v�o l�ng du dương, kh�ng sướng lắm sao? Đang khi tuổi trẻ, sung sức, được dịp ăn chơi, kh�ng sướng lắm sao? Biết� t�m những sướng nhỏ tự dưng sẽ hiểu sướng lớn.

 

Người ta khuy�n nhau, sống l� đi t�m hạnh ph�c. Đ�ng ra, hạnh ph�c kh�ng c� thật. Hạnh ph�c v� một số từ ngữ như C�ng b�nh, B�c �i, C�ng ch�nh, Ho� b�nh.. �.chỉ c� trong tự điển. Ph�t� xuất từ sự thất bại của người. Những danh từ n�y mọc l�n từ những giấc mơ của những người rao giảng tự cho m�nh l� vĩ đại.

 

T�i về gi� vẫn phung ph� thời giờ v� tiền bạc để l�m hai việc: Một kh�ng thực tế. Một kh�ng thể c�. Đ� l� chơi nghệ thuật v� t�m một c�ch l�m tiền dễ nhất, �t mất giờ nhất, kết quả cao. Cả hai đều kh�ng c� mức� cuối c�ng.

 

 

Cảm nhận của Ngu Y�n về c�i giả v� c�i thật trong nghệ thuật. Anh l� một người thật-thật, sống thật v� s�ng t�c với tất cả t�m hồn ch�n thật của m�nh. Trong khi đ� c� những kẻ giả-giả, họ sống giả v� s�ng t�c cũng giả, nhưng c�ng ch�ng lại th�ch nghe những lời giả dối. Anh nghĩ sao?

 

Người ta hay n�i về thật v� giả trong thơ như thật giả trong � nghĩa b�nh thường. Nh�n vật nữ trong b�i thơ n�y c� thật kh�ng? H�nh vi trong b�i kia c� đ�ng kh�ng? Sao anh nằm ngủ ở nh� m� viết b�i thơ du lịch? N�i đ�ng ra, đa số những h�nh ảnh, � tứ trong thơ,� kh�ng thật, ngoại trừ thơ tả cảnh.

 

Thật giả trong thơ kh�ng thuộc về đ�ng sai (Ch�n), tốt xấu (Thiện) m� thuộc về Mỹ. C�i đẹp c�i hay l�m n�n c�i sướng.

 

Trước hết khi l�m thơ, người l�m thơ cảm thấy sướng kho�i v� l�m thơ. D� buồn, d� mất vẫn cảm thấy sung sướng khi viết ra những c�u thơ từ t�nh cảm v� tr� tuệ l�c đ�. Thơ ấy thật. L�m thơ m� để chinh phục người đọc, l�m thơ m� nghĩ rằng những c�u thơ n�y bất tử, gh� gớm, mai mốt người đọc phục lăn�.thường thơ ấy giả.

 

Viết một c�u thơ, một đoạn thơ, một b�i thơ m� thi sĩ kh�ng sung sướng. b�i thơ ấy bỏ. N�i gọn: Thật v� giả trong thơ kh�ng quan trọng. Tiến tr�nh l�m thơ thật hay giả mới đ�ng quan t�m. Người đọc kh�ng cần thơ thật hay giả. Họ chỉ cần hai điều kiện: Hiểu được v� giống họ.

 

Muốn dễ hiểu th� phải quen thuộc. C�i gi mới kh� hiểu. Muốn dễ được khen hay, l�m theo những c�i hay m� người đọc đ� biết. Người đọc th�ch t�m thấy h�nh b�ng, kinh nghiệm của họ trong thơ. Do đ� m� cả một thời học sinh, sinh vi�n, đa số th�ch thơ ��o n�ng v�ng anh về y�u hoa c�c.. �o n�ng xanh anh mến l� s�n trường�.� Người thất ch� kho�i rống Hồ Trường: Học chả th�nh m� th�n chả lập. Tuổi trẻ bao l�u m� đầu bạc. Trăm năm th�n thế b�ng t� dương�� Người y�u thơ thật, thất th�n thất thế đọc Hồ Trường, đi�n đảo t�m cang. Người y�u thơ giả, gi�u sang ph� qu�, cũng �Vỗ gươm m� h�t, nghi�ng bầu m� hỏi. Trời đất mang mang ai đ�u người tri kỷ�� Người đọc đến với thơ trước hết v� vui, sau v� t�m sự. Vượt qua những r�o cảng n�y mới n�i chuyện nghệ thuật.

 

Kh�ng phải chỉ người đọc, những nh� ph� b�nh giả cũng nhiều. Thường khi họ rắp t�m l�m thật. Cố gắng truy cứu, viện dẩn nhưng thiếu sự sung sướng. Ở điểm nầy, anh họa sĩ V� Đ�nh n�i đ�ng: Nghệ thuật kh�ng n�n vất vả qu�.

 

Thật v� giả của thơ v� thật v� giả của thi sĩ c� chỗ kh�c nhau. Một thi sĩ ch�n ch�nh giống như một người thường. Một thi sĩ giả thường rất giống thi sĩ.

 

Thi sĩ giả m� kh�ng biết m�nh giả, rất nhiều. Thời n�o cũng c� h�ng trăm ng�n thi sĩ như vậy. Nhưng như B�i Gi�ng n�i qua: Vui th�i m�. Ch� l�.

.

 

Ngu Y�n hiểu hai chữ qu� hương như thế n�o ?  Anh c� nhớ Việt Nam kh�ng ? Anh c� dự định về đ� sống ? 

 

Qu� hương của t�i l� d�n tộc Việt Nam. Nếu sắp thứ tự, sẽ l� D�n tộc, Đất nước, Ch�nh thể. Nếu c�n d�n tộc, sẽ c�n Việt Nam. Nếu mất d�n tộc, c� nước, c� thể chế�v� �ch.

 

Qu� hương của t�i trong c�i nh�n tiếp cận l� những g� đ� y�u thương gần gủi v� lắng niệm trong l�ng. Qu� hương t�i l� m� l� ba l� anh chị em l� bạn b� l� căn nh� đầu n�i, l� �ng ngoại nhổ răng bằng c�ch cột răng v�o gi�n nho cao. Đứng tr�n ghế, nhảy xuống đi v�o nh�. Đong đưa chiếc răng giữa những ch�m nho xanh. Qu� hương của t�i l� Qui Nhơn, Mộ H�n Mặc Tử l� Nha Trang l� biển l� phố Độc Lập l� L� Qu� Đ�n l� Tuyết l� Nguyệt l� Sơn l� S�i G�n l� Trường Luật l� Thủ Đức l� giả g�i m�a tr�n s�n khấu ng�y mang Alpha�.l� h�m rời S�ig�n nhớ m� đứng kh�c l� Vũng T�u bơi ra giữa đạn bom l� Phụng l� Liễu l� Huy l� T�i l� Thảo�..Nhiều lắm. Qu� hương t�i l� triệu triệu h�nh ảnh, nh�n vật�.để nhớ một c�ch tự nhi�n hoặc đ�i khi moi ra để nhớ.

 

T�i sẽ về Việt Nam để t�m hiểu v� s�ng t�c một v�i � định trước khi kh�ng c�n viết l�ch nữa nhưng chắc l� kh�ng ở lại. Phần lớn l� v� vợ v� con. T�i muốn ng�y cuối của cuộc đời m�nh sẽ được tr�ng thấy, gần gủi những người th�n y�u nhất.

 

 

Ngu Y�n  c� y�u nước Mỹ kh�ng ?

 

 C�. Qu� hương của t�i sau n�y tiếp tục từ� Little Rock,Arkansas� tuyết trắng đẹp qu� chừng, l�i xe đi dạo bị tai nạn, em t�i g�y hai c�i răng. Ba đứa con g�i sinh ra ở đ�y, rồi những th�nh phố đi qua , New York, Cali , Montreal, New Orleans� Mỹ l� một phần lớn trong đời t�i. B�y giờ, mỗi khi nghe quốc ca Hoa kỳ trổi l�n, l�ng t�i cũng phơi phới như nghe quốc ca Việt Nam.

 

N�i cho r� hơn. T�i y�u d�n tộc Việt. T�i y�u đất nước Việt Nam v� Hoa Kỳ. T�i chưa kịp y�u d�n tộc Hoa Kỳ th� c� lẽ đ� đi thế giới kh�c.

 

 

Ngu Y�n  l� nh� thơ Việt Nam s�ng t�c ngo�i nước, cảm x�c của anh đến với thơ hay nhạc l� do yếu tố n�o ? Anh nhớ c�i g� khi anh s�ng t�c thơ v� anh muốn điều g� khi anh s�ng t�c nhạc ?

 

 L�m thơ cũng như l�m nhạc, t�i chỉ l�m khi n�o thấy th�ch m� th�i. Tự dưng thấy th� vị, tự dưng thấy sung sướng để viết ra mặc d� c� thể rất đau đớn, đa phần l� buồn b�.

T�i thẩm thấu c�i buồn của đời sống. Kh�ng phải v� sầu đau nh�n sinh, uất ức giao tranh với đời�.C�i buồn ở đời sống ở chỗ người đ� qu� sợ c�i buồn n�n phải tận lực t�m tất cả những g� c� thể vui, d� biết vui ngắn ngủi, giả tạo, đ�nh đổi�. Nỗi buồn lớn nhất của người l� MẤT. Biết đ� mất sẽ kh� c� lại. Biết sẽ mất đ�nh chờ để mất. Mất cuối c�ng l� mất lu�n. T�n gi�o n�i sao đi nữa, tận trong th�m t�m của người vẫn biết, mất l� như vậy. Một người biết sắp chết tuy buồn nhưng kh�ng buồn bằng kẻ đang sống biết người th�n sắp chết. L�m người l� h�nh tr�nh từ kh�ng c� g� để bắt đầu c� v� mất. Mất li�n tục c�i c� lớn nhỏ. Mỗi lần mất mỗi lần buồn, mỗi lần sợ, mỗi lần kinh nghiệm. Mất nhiều đến đổi d� đang c� đầy tay vẫn biết trống trải. Chưa c� đ� biết mất.

 

T�i l� người kh�ng biết buồn theo nghĩa sống gặp những tai kiếp hoạn nạn m� buồn. Những nỗi buồn đ� ai cũng c� nhưng rồi sẽ mất theo thời gian v� c� buồn cũng l� c�. Đ� c� th� sẽ mất.

 

T�i thường c� cảm gi�c kh�i h�i khi quan t�m đời sống. C� nhiều khi l� chuyện thương t�m m� t�i vẫn thấy diễu. C�i kh�i h�i nhất của người l� nghĩ m�nh sẽ c� m�i d� biết r� l� sẽ mất, c� khi đ� mất. L�m người sao c� qu� nhiều điều quan trọng? Chẳng c� g� quan trọng cả. Quan cũng mất m� trọng cũng mất.

 

Từ cội nguồn n�y t�i l�m thơ, viết nhạc. Phần c�n lại chỉ l� tạo tứ. Tứ cảnh, tứ tượng, tứ � tuy biến h�a v� v�n m� giềng mối chỉ c� một.�

 

 

 Thơ Ngu Y�n đi trước người kh�c , đi c�ng, hay đi kh�c đường người kh�c?

 

 L�c c�n trẻ t�i cũng hay suy nghĩ như c�u hỏi n�y. B�y giờ, t�i kh�ng nghĩ m� đi. Đ� đi rồi d� tự chọn hay số mạng chọn gi�m n�n đi cho đến cuối. Ngần ngừ, lẩn quẩn chỉ mất th�m t�m t�nh v� thời gian.

 

Đi. Kh�ng cần phải đi với ai. Đi c�ng đường hay kh�c. Chỉ cần đi c� đến hay kh�ng? Trong l�c đi c� sướng hay kh�ng? Đi c� đ�ng � m�nh hay kh�ng? Những chuyện kh�c kh�ng li�n can đến người s�ng t�c.

 

Thậm ch�, t�i cũng kh�ng tr�ng mong v�o độc giả. Ai khen t�i mừng. Ai ch� t�i buồn. Ai đọc t�i kho�i. Ai kh�ng đọc, chẳng sao. Văn chương vốn dĩ kh�ng phải cho mọi người.

 

Nh� văn John Home c� viết một đoạn về Vận Động Trường. �ng v� nghệ sĩ như những người v�o chạy đua. Khởi đầu nhiều người tham gia. Người chạy tranh nhau l�n đầu. Kh�n giả vổ tay reo h�. C� người th�ch nghe vổ tay, qu�n chạy. C� người tham dẫn đầu, chạy mau, hết sức, dừng ch�n thở dốc. Lần lần nh�m n�y qua mặt nh�m kia. Người n�y qua mặt người kia. Đa số dần dần bỏ cuộc. Chỉ c�n một số �t nghệ sĩ đang chạy. Họ kh�ng quan t�m đến kh�n giả hoan h�. Họ kh�ng quan trọng chuyện dẫn đầu. Họ chạy theo khả năng v� � th�ch ri�ng. Họ chạy với họ. Kh�c với c�c lực sĩ. Nghệ sĩ chạy kh�ng thấy mức để tới.

 

 

 Ngu Y�n th�ch s�ng t�c nhạc hay thơ hơn?

 

Nhạc ph�t ra từ t�m t�nh v� đi đến t�m t�nh. Từ tr�i tim đến tr�i tim. Nếu c� phần suy tư, thường chỉ đạt đến nh�n sinh quan, phảng phất th�n phận, kiếp người như nhạc Trịnh C�ng Sơn.� Thơ cưu mang nhiều hơn. Thơ l� nghệ thuật diễn đạt ng�n ngữ trong khi nhạc l� nghệ thuật diễn đạt �m thanh. D� l� ca kh�c, nghệ thuật ng�n ngữ bị giới hạn bởi �m thanh. Thơ chẳng những mang được t�m t�nh c�n mang được tr� tuệ. Thơ diễn tả được những triết l� c� đọng v� những nh�n sinh quan s�u sắc.

 

Thơ c� ưu điểm n�i v� kh�ng n�i. Đa phần thơ s�u, thơ gi� trị nằm ở chỗ kh�ng n�i. Trong khi nhạc m� kh�ng tấu, kh�ng h�t l� kh�ng được. 

 

Thơ c� ưu điểm l� hay dở một m�nh. Trong khi nhạc phải c� phụ họa h�a �m, h�t b�.C� nhiều khi ch�nh h�a �m đ� l�i ca kh�c xuống nước�.C� lắm khi ca sĩ l�i ca kh�c xuống b�n.,. C�n thơ nếu xuống nước l� tự m�nh muốn tắm m� th�i.

 

Thơ đến người thưởng ngoạn tuy �t m� dễ. Ai biết đọc l� được. C� t�m sự, t�m hồn l� c� thể thưởng thức. C�n nhạc cần phải c� giọng h�t đ�ng v� hay. C� lắm nhạc sĩ đ�nh th�c thủ v� kh�ng c� giọng h�t, kh�ng c� ca sĩ�

 

Ri�ng về s�ng t�c, c� l�c thơ đến c� l�c nhạc đến. Khi c� điều muốn b�y tỏ, thơ đến trước, th�nh thơ. Nhạc đến trước, th�nh nhạc. Sướng nhất l� l�c thơ v� nhạc c�ng h�a điệu. Đ� đời kh�ng thể n�i. C� tứ l�m thơ trơn hơn. C� tứ l�m nhạc kho�i hơn. N�i c�ng, thơ hay nhạc cũng l� nghệ thuật diễn đạt. C� người hỏi anh đầu bếp: - �ng nấu thịt ngon hơn hay đồ biển ngon hơn? C�u trả lời: - Thứ g� t�i cũng nấu. T�y bữa thịt tươi hay t�m c� tươi. Ngon dở t�y kh�ch h�ng. Rồi anh n�i nhỏ v�o tai người hỏi: - tất cả m�n ăn t�i đều nếm trước.

 

 

Quan niệm của Ngu Y�n về �m nhạc?

 

Thật ra, mới v� cũ l� những m� niệm so s�nh để sắp xếp, c� khi để hơn thua. Nếu d�ng mới cũ để đ�nh gi� th� lại c�ng sai lầm. Nhạc thời đại v� nhạc gi� trị l� hai kh�a cạnh cần phải nh�n ngắm.

 

Nhạc hợp thời đại thường được hiểu l� hợp với số đ�ng quần ch�ng. Sai. Nhạc hợp thời đại l� nhạc được sinh ra từ cuộc sống hiện tại, c� nhịp điệu của sống, c� �m hưởng của sống, c� gi� trị của gi� trị đang sống. Nhạc sến hợp với số đ�ng b�nh d�n nhưng được xem l� nhạc c� gi� trị, dỉ nhi�n l� phải loại bỏ những ca kh�c t�o lao. Nhạc Sến cưu mang nhịp điệu của d�n tộc Việt. Nhạc Sến l� con đẻ của t�n nhạc v� nhạc Cải Lương. Lại mang cả kh�ng kh� bi ai của chiến tranh, rền rỉ những chờ đợi, đau buồn, mất m�t. C� rất nhiều b�i nhạc Sến gi� trị. Ch�ng sẽ tồn tại m�i với kho t�ng �m nhạc Việt. Lại c� những b�i nhạc sang. Nghe rất bắt mắt nhưng �m hưởng cả một phương trời xa c�ch. Nghe hay nhưng kh� thấm v�o l�ng chung. C� lẽ phải n�i, nhiều nhạc sĩ t�i ba cuả nền �m nhạc Việt đ� cho ch�ng ta rất nhiều ca kh�c gi� trị. Ca kh�c c� gi� trị khi n� đứng vững với thời gian v� dỉ nhi�n hội đủ những s�ng tạo. Bắt chước th� kh�ng thể tồn tại trong gi� trị v� n� chưa bao giờ c� gi� trị.

 

Nhạc Blue c� hơi, c� nhịp, c� văn, c� t�m t�nh của da đen từ thời n� lệ bước ra. Bước ra xong, thời thế đổi thay, chuyển sang nhạc Jazz. Trắng đen h�a hợp, h�a tấu, ho� đồng. Nhạc Rock cũng c� hơi ri�ng, nhịp ri�ng. V� sao n� tồn tại? V� n� cưu mang được thời đại m� n� diễn tả. Trong nền �m nhạc Hoa Kỳ c� nhiều loại nhạc kh�c, thịnh một thời, rồi th�i. Kh�ng cưu mang nỗi thời đại của n�. Tại sao nhạc tiền chiến vẫn tồn tại? V� mỗi lần nghe l� mỗi lần cảm được nhịp tim, lối sống của thời Tiền Chiến v� h�a nhập được nhịp tim hiện tại. C�n con ch�u ch�ng ta? Nhạc g� m� rền rỉ buồn rầu qu� vậy? V� nhịp sống, nhịp tim của ch�ng đ� kh�c.

 

Nhạc Việt Nam hiện nay, trong nước, ngo�i nước, kh�ng phải kh�ng c� nhạc sĩ t�i hoa. Chỉ kh�ng c� nhạc cưu mang được thời đại. Một v�i ca kh�c th� chưa được. Phải th�nh d�ng mới tạo ra chỗ đứng. Ch�ng ta chưa c� d�ng.

 

Tại người s�ng t�c hay tại người nghe?

 

Cả hai.

 

 

 


 

"Y�u em l� y�u thế n�o l� y�u l�m sao", c�u h�t của Ngu Y�n d�nh cho Ngọc Phụng. Một người đ�n �ng ng�ai 50 viết một c�u h�t cho vợ như thế, c�ch mạng đấy.

 

Khi viết c�u h�t n�y, t�i kết tinh một điều, suy nghĩ đ� l�u. Y�u như thế n�o mới gọi l� y�u.

 

Y�u như Lan Điệp? Y�u như Romeo Juliette? Y�u như ba m� t�i?� Y�u như t�i v� em?� Y�u như ly dị. Y�u như đ�nh nhau. Y�u như c�i cọ. Y�u như ngoại t�nh. T�i quan s�t những người y�u nhau: Kh�ng ai y�u thỏa mản. Người cho kẻ nhận đều c� chỗ kh�ng vừa.

 

Y�u l� cho tất cả, phải kh�ng? Y�u l� hy sinh cho người được hạnh ph�c, phải kh�ng? Y�u l� c�ng nh�n về một hướng, phải kh�ng? Y�u l� giữ c�n bằng giữa cho v� nhận, phải kh�ng?

 

Ai y�u đ�ng? Ai y�u sai? Ai y�u ai hơn ai? Ai tưởng ai y�u ai? Ai lầm ai y�u?

 

Chịu. T�i kh�ng c� c�u trả lời.

 

 

Anh nghĩ thế n�o về sự hổ tương giữa nhạc v� thơ trong tiếng Việt ?

 

Thơ v� nhạc l� hai bạn đường th�n thiết từ xưa. Mối li�n hệ n�y kh�ng xa lạ với người s�ng t�c lẫn thưởng ngoạn. C�u n�i chỉ nam vẫn l� trong thơ c� nhạc, trong nhạc c� thơ.

 

Đ� đến l�c cần phải trả lại c� t�nh cho nhạc v� thơ. �Trong thơ kh�ng cần nhạc. Trong nhạc kh�ng cần thơ�.

 

Khuyết điểm của thơ t�i l� c� qu� nhiều nhạc. Khuyết điểm của nhạc t�i l� c� qu� nhiều thơ.

Thơ l�m cho nhạc mất c� t�nh. V� thơ c� nhịp 3,5,7. Nhịp ngắt 2/5 hoặc �. N�n nhạc dễ bị lồng v�o nhịp tạo ra sự điều đặn. C�n phương l� h�nh thức nhạc căn bản. Ở nhạc ngoại quốc, ch�ng ta thấy rất nhiều sự bất c�n phương. N�i cho đ�ng, nghệ thuật cần sự thoải m�i v� bay biến. Qui luật l� do người đi trước tạo ra. Người đi sau n�n tạo th�m c�i kh�c. Ngo�i ra, thơ nhiều l�m cho ng�n ngữ trong ca kh�c �m dịu, phủ mờ những g�c cạnh cần gay gắt, hung hổ, ch�i �m.

 

Nhạc l�m cho thơ dễ dải. Nhạc Việt l�m cho thơ tự dưng khu�n ph�p. T�i đọc nhiều nh� thơ hải ngoại l�m thơ kh�ng cần nhạc, c� người rất th�nh c�ng: Thường Qu�n, Ch�n Phương v� c�c nh� thơ trẻ sau n�y�Về điểm n�y, thơ t�i kh�ng bằng.

 

 

Ngu Y�n rời Việt Nam từ năm 75. Hơn 30 năm qua anh sống với tiếng  Anh nhiều hơn tiếng Việt. Anh c� nghĩ sự chung đụng  l�m tr� trệ tiếng Việt trong anh , hay n� l�m phong ph� c�ch diễn tả của một người s�ng t�c, anh nh�n thấy điểm nổi bật n�o trong tư c�ch l� một người nh�o nặn tiếng Việt ở ng�ai Việt Nam?

 

 T�i r�nh tiếng Việt hơn tiếng Mỹ. Nếu c� những người r�nh hai ba ngoại ngữ, c� lẽ sẽ nh�n suốt hơn.

 

T�i nhờ biết tiếng Mỹ m� hiểu được vị tr� những con chữ tiếng Việt. T�i nhờ đối chiếu chữ Mỹ Việt khi dịch thuật m� học được c�ch đặt c�u, xoay c�u trong tiếng Việt cho thuận với thơ m� kh�ng nghịch với �. T�i nhờ tiếng Mỹ v� tiếng H�n để nghiền ngẫm những từ, cụm từ chưa c� trong t�m thức của t�i. T�m lại l� c� lợi �ch.

 

Ng�n ngữ n�o cũng theo qui luật đ�o thải v� sinh sản. Tiếng Việt m� kh�ng c� tiếng H�n l�m sao phong ph�. Tiếng N�m m� kh�ng c� Quốc Ngữ l�m sao s�ng sủa, b�nh d�n. Tiếng Việt hải ngoại sau ba muơi ba năm đ� nhiều chữ kh�c, chữ chết so với tiếng Việt trong nước. Nhưng lại được đất dụng v�. Tiếng Anh l� tiếng quốc tế, cập nhật thời đại, cập nhật khoa học, kỷ thuật, y khoa. Mỗi năm đều c� nhiều chữ mới. T�m những chữ Việt tương đồng, tương đương hoặc s�ng tạo chữ mới l� một điều th� vị cho người s�ng t�c.

 

Chưa hết, điều n�y mới lắm th� chơi vui. T�m l�, t�m t�nh, t�m tư của đời sống hải ngoại, đa dạng v� phức tạp. C�ng hiểu thấu những khoảng đường đời mới n�y c�ng trưởng th�nh t�m linh. Sự trưởng th�nh n�y tạo cho t�nh v� � những gi� trị kh�c hơn những chữ nghĩa đ� biết trong tiếng Việt. Do đ� nhiều khi phải d�ng một chữ quen m� mới để diễn đạt c�i phức tạp hoặc chiều s�u của điều muốn n�i.

 

T�i l�m thơ th�ch sử dụng vị tr� của chữ nằm trong to�n c�u, vị tr� của chữ l�m cho c�u c� nhiều gi� trị kh�c nhau. Gi� trị d�i hơi hơn. V� dụ: Thơ T�c Bạc v� Thơ Bạc T�c.

 

T�i cho rằng một c�u quan trọng hơn một chữ hoặc cụm chữ. D� chữ v� cụm chữ c� đắt địa, c� nặng k�, c� lấp l�nh, th� tốt. Một c�u l� đơn vị diễn đạt căn bản để người viết diễn đạt cho người đọc. Vị tr� của chữ trong c�u, c�ch h�nh xử c�u văn, c�ch tạo cảnh v� tượng trong c�u, mới đ�ng quan t�m. Ỡ chỗ n�y, tiếng Việt, tiếng Mỹ, tiếng H�n c� nhiều điểm kh�c nhau. Nhất l� c�ch h�nh văn trong thơ của ba ng�n ngữ.

 

 

Điều g� l�m cho thơ Ngu Y�n y�u đời. Ngay cả những c�u thơ tuyệt vọng nhất của Ngu Y�n vẫn lấp l�nh chất sinh động, l�c lắc ch�t hưng phấn.

 

Để trả lời c�u hỏi n�y, t�i xin tr�ch một b�i thơ trong tập thơ Bạc T�c. T�i đ� suy nghĩ việc n�y đ� l�u:

 

TIM M�

 

T�i n�i tầm thường bằng ng�n ngữ ri�ng

Cho tr�i tim c� tai im lặng

Cho tr� �c sơ vắng

Cho linh hồn đ� phế bỏ đời sau

 

T�i n�i qua mắt người m�

Chẳng ai đọc thơ như Kinh Th�nh

Ng�y xưa thi sĩ l�m từ thiện

B�y giờ lưu manh

T�i n�i người tim m� kh�ng mở mắt

Họ ngủ trong chi�m bao

 

T�i gh�t đời

Y�u sống

Như gh�t người

Y�u em

 

Trống rỗng r�p th�nh hạnh ph�c

Nh�m ch�n s�ng tạo tiếng cười

Khi nh�m ch�n lớn hơn đau khổ

Thượng Đế đ� cứu lầm nh�n sinh

 

Mỗi ng�y đi xuống cầu thang

Từng xuống cấp b�nh thường

Đưa t�i hoa tận c�ng giun dế

Ch�i đầu kh�ng tuyệt vọng

V� tưởng lầm đ� mơ

Con ch� nằm cuối cầu thang bỏ chạy

Con người xuống cuối cầu thang đứng lại

Biết ai thở d�i

 

Đ�m đ�m kh�ng muốn ngủ

Thức trả lời tim

Thức hỏi luật ngộ nghĩnh

Thi�n nhi�n từ xưa đ� kh�i h�i

Thượng Dế chẳng bao giờ kh�c

 

T�i gh�t đời

Đời gh�t t�i

Xưa nay lươn lẹo dễ gi�u c�

H�n thường sống l�u

Đạu đức giả mau danh vọng

Kh�o nịnh được tiếng hiền

T�i gh�t đời �t

Đời gh�t t�i nhiều

 

T�i y�u những người nữ t�n Tuyết, Hoa, V�n, Huệ, Thanh

Rồi lấy vợ t�n Phụng

T�i y�u sự ngạc nhi�n khi s�ng

Chất ly kỳ của sống

Kết quả đi�n rồ đang sống

Niềm tin ngu dốt khi hết sống

T�i y�u sống nhiều

Sống y�u t�i �t

 

Mỗi ng�y nh�n l�n cầu thang

Tr�n đỉnh c� g�?

Biết hỏi ai khi ai cũng hỏi

Mở đ�n pin soi s�ng mặt trời

T�m bước đi

 

Nhức đầu l�m thơ

Thơ nhức đầu

Nghĩ chi nhiều

 

Xin được cảm ơn mạng lưới Gio-o.com v� nh� văn L� thị Huệ đ� thực hiện cuộc phỏng vấn n�y. Xin cảm ơn qu� độc giả đ� theo d�i. Thưa qui vị v� c�c bạn, b�i phỏng vấn như một khung cửi, t�i đ� m�c l�n nhiều chữ nhiều c�u nhưng kh�ng đủ. Xin gửi th�m � nghĩa ở những chỗ trống v� xin lượng thứ.

 

 

Ngu Y�n

 

Houston, Texas

2009

 

 

http://www.gio-o.com/NguYen.html

 

 

� gio-o.com 2010

 

 

 

 

 

If you are interested in adidas ACE 16.2 Primemesh FG/AG - White/Core Black/Gold Metallic,find more.