�������������

������������� Hồ Đ�nh Nghi�m

Montr�al, c�n nhớ hay đ� qu�n ?

tản mạn

 

1978

Hồ Đ�nh Nghi�m

 

T�i lập gia đ�nh. Đ� l� năm t�i tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật. Căn nh� số 14 Đinh C�ng Tr�ng, nơi anh chị t�i thu�, cũng l� chốn d�ng l�m dịa điểm sum vầy cho một buổi tiệc nhỏ, hạn chế người dự.

Gia chủ, �ng anh rể họa sĩ Đinh Cường dựng một khung bố trắng l�n gi� vẽ. Những ống m�u nặn ra tr�n palette. Mọi thứ được chuẩn bị. V� chờ đợi. Cũng giống như chị t�i, từ sau bếp đ� một m�nh ho�n tất những m�n ăn, củi lửa th�i x�ng kh�i.

Một tiệc cưới hơi kh�c thường? Kh�ng, n� chỉ được xem như lời từ gi� đ� chẳng thể n�i ra. Ch�ng t�i sẽ l�n đường sau đ�. Con đường c� s�ng cao, c� biển rộng. V� tất cả những bất trắc chờ đ�n.

Kh�ch lần lượt đến, những người m� anh chị t�i xem như th�n th�ch trong suốt thời gian thăng trầm của Huế nhiều biến động. Bửu �, Định Giang, T�n Thất Văn, Bửu Chỉ, Trịnh C�ng Sơn v� sau rốt, Dương Đ�nh Sang, một hoạ sĩ trẻ. Tất cả ngồi quanh chiếc b�n gỗ. Vai s�t vai, rượu r�t ra ly v� mọi người ch�c t�i những lời tốt l�nh về một ng� rẽ giữa cuộc đời m� t�i vừa t�m thấy. Theo y�u cầu của Đinh Cường, tất cả những ai c� mặt h�y thay phi�n l�n vẽ bất kỳ thứ g� v�o tấm bố trắng. N� sẽ l� m�n qu� mọn nhằm trao gửi cho đ�i vợ chồng rụt r� ngồi kia. V� n�t cọ khởi đầu của Đinh Cường l� h�ng chữ "M�a hạ Nghi�m xu�i d�ng Ngọc B�ch". Một vạt m�u xanh vắt ngang, tựa đường ch�n trời rộng mở. Trịnh C�ng Sơn ghi ch� tiếp: "Hạnh ph�c l� điều kh�ng ai c� thể hiểu được, nhưng Nghi�m+B�ch phải hiểu". C�y cọ nh�ng sơn hai ba bận cho thứ th�ng điệp đ� đi tới tận c�ng dấu chấm. Anh ta vẫn thế. Chữ viết đẹp, �o quần rất c� gu. (Thời điểm đ� chưa c� chữ xịn) Giọng n�i nhỏ nhẹ, ưa d�ng chữ "Thiệt �?" khi g�p tiếng, như một kẻ đi giữa cuộc đời m� l�ng lu�n mang nỗi ho�i nghi. Anh kh�c với Bửu Chỉ. Bửu Chỉ to tiếng hơn. Sẵn s�ng tranh luận bất cứ đề t�i g� với giọng điệu rất Mệ v� lu�n gi�nh phần thắng. Tự th�n Bửu Chỉ l�c ấy cũng to�t ra d�ng dấp của một nghệ sĩ. Quần Jean xanh, chemise đen, n�n b�ret made in France v� b�n dưới, những lọn t�c quăn lu�n che phủ v�nh tai. Bửu Chỉ l� người động thủ sau ch�t, anh đứng trước gi� vẽ, thao t�c c� hơi l�u v� khi trở về chỗ ngồi, mọi người đều hiểu bức tranh kia đ� ho�n chỉnh tới độ chẳng ai được quyền l�n th�m thắt. Cuộc rượu tr�n tiếng cười, c�i n�ng của m�a h� Huế phải chịu dừng ch�n ngo�i thềm tối, hay đ�ng ra, sự oi ả thường hằng của n� khi tr�n v�o đ� kh�ng l�m cho ch�ng t�i mỏi mệt. V� cuối c�ng t�i l�n đường dong duổi m� l�ng vẫn ắp đầy h�nh ảnh buổi tiệc t�nh th�n kia. Ở chốn dung th�n mới, nhớ về cố quận l� nhớ c�i đ�m chếnh cho�ng men say nọ. Say v� t�nh y�u tinh kh�i với người bạn đời - đ� đ�nh - say lu�n với những t�n tuổi đ�n anh đến chung vui m� trong tr� bấy giờ biết chắc một điều: Kh� c�n cơ hội nh�n thấy mặt mũi họ một lần n�o kh�c. Như thể "đ�i ch�n ta đi s�ng c�n ở lại".

 

1992

Hồ Đ�nh Nghi�m

 

T�i đ� gặp lại anh. Montr�al kh�ng c� đường phượng bay, nhưng chiều t� thảng hoặc cũng dấy l�n đ�i lần bức rức hệt cơn gi� Huế "lăng lo�n" thuở nọ. Trời n�ng v� một người vừa đến từ xứ nhiệt đới. Anh vẫn thế, ốm yếu, từ tốn, nhỏ nhẹ. Nhưng ở sự hao gầy kia, c� thể đ� cưu mang một thứ kh� hậu kh�c thường khi đến đ�y. Những lời anh n�i ra lu�n ngầm chứa sự quyến rũ v� người nghe sẽ đ�n nhận sau đ� một kết luận l� th�. Hấp lực ấy l� th�nh tựu của một người đi nhiều hiểu rộng, v� sau hết, người ấy phải c� một tr�i tim gi�u l�ng nh�n. Ch�ng t�i nhắc lại những g� c�n nhớ. Một tối n�o qu�y quần ngo�i trời, giữa đ�m cỏ mọc cao ở s�n trường Mỹ thuật, đ�m m� L� Th�nh Nhơn vừa ho�n th�nh bức tượng Phan Bội Ch�u đồ sộ. Lan man hồi ức, "nghe những t�n phai", cuối c�ng l� t�i đ� buồn thật l�ng v� số phận của bức tranh si�u thực do nhiều b�n tay tạo n�n năm xưa ở tiệc cưới. Chẳng r� n� phi�u dạt nơi n�o sau ng�y t�i �m thầm bỏ đi với đ�i b�n tay trắng? T�i kh�ng lạ khi biết anh từng c� những lần trưng b�y tranh th�nh c�ng. C�n anh, anh ngạc nhi�n khi hay ra t�i đ� xuất bản một hai tập truyện ngắn. Anh hỏi:

-Toa bỏ cọ rồi sao ?
-Bỏ. T�i n�i kh�ng suy nghĩ.
-Viết l�ch c� kh� kh�ng?

T�i kh�ng hiểu chữ kh�. T�i đ�a: "Đường chạy v�ng quanh, một v�ng tiều tụy!" Anh cười, so vai khi kể cho t�i nghe một c�u chuyện, như thể biểu t�i h�y viết lại n�. Chuyện về một bức tượng, về một b� Việt kiều, về một nh�n vật nữ anh h�ng du k�ch. T�m gọm diễn tiến c�u chuyện đi gần tới mức phi l�. N� tượng trưng r� r�ng về c�i v� thường của cuộc sống. T�i x�c động v� t�i hiểu, t�i chẳng thể viết được n� ra tr�n giấy. T�i n�i với anh, t�i kh�ng phải l� nh� văn. T�i thấy m�nh yếu đuối trước những ho�n cảnh khốc liệt. T�i thiếu thốn ngh�o khổ với vốn chữ nhỏ nhoi. V� t�i th�nh thật khi c� c�u trả lời: Viết l�ch kh�ng kh�!

Gi�y ph�t ri�ng tư chẳng thể k�o d�i. Anh vốn l� người của đ�m đ�ng, một đ�m đ�ng th�i qu�. V� đ�m đ�ng n�o cũng c� v�i kẻ l�m ch�ng ta dễ mỏi mệt. Rượu r�t ra, thần sắc anh c� vẻ hư hao. Anh bảo, moa c� cảm tưởng chuyến đi n�y như từ Huế v�o S�i-g�n. Chỉ vậy th�i. C� nghĩa l� mặt m�y, thức ăn, ng�n ngữ. . . mọi thứ đều quen thuộc. T�y đầm đ�u? H�y parler fran�ais cho moa nghe. Những người th�n cận như muốn quản th�c anh. Họ c� l� do tế nhị, tr�nh n� tối đa những điều phiền muộn xảy tới, ảnh hưởng xấu đến cuộc đi chơi xa của anh. C� lẽ anh cũng cảm nhận được một điều, đ� l� ch�ng ta đang sống giữa gian đoạn đầy cả nhiễu nhương bội bạc. C�i thời điểm m� triết thuyết anh từng đưa ra vẫn chưa c� kẻ đồng thuận: "Em hồn nhi�n rồi em sẽ b�nh y�n ".

Thơ anh l�m ở Montr�al n�i được với ch�ng ta đ�i điều:

"Mặc đời � trược vừa qua
Tấm th�n nhỏ nhặt người la mắng người
Buồn phiền vỡ mộng đường d�i
Ta xin một g�c ta ngồi với ta".

Ngao ng�n. Chẳng vui. Cầm l�ng kh�ng đậu để lời thơ dấy l�n ch�t thất vọng. T�i y�u chữ "nhỏ nhặt" kia biết mấy? Cả một phận người th� c� to t�t l� bao? T�i ngậm ng�i, ngồi th�ng tay để anh vẽ cho t�i một tấm portrait bằng phấn m�u tr�n giấy cứng, v� muốn bảo quản n� khỏi hư hao c� vị nữ lưu đ� nhanh tay mang b�nh keo xịt t�c ra phủ phất l�n đ� một lớp bụi sương thơm m�i hoa hồng.

Anh �m đ�n, c�y guitare của Ho�ng Xu�n Giang, t�c giả hai c�u thơ "C� người ngậm sợi t�c mai. M� nghe c�i lạnh gi�ng hai trở về". Đ�n kh�ng nắn ph�m so d�y, tự th�n n� đ� ho�n chỉnh, hoặc c� thấp cao sai lạc đ�i phần cũng chẳng g�y trở ngại cho tiếng h�t kia. Ng�n từ trong những nhạc phẩm ấy đ� c� m�nh lực phủ chụp l�n tất cả mọi khiếm khuyết m� người ta gọi l� phần kỹ thuật. T�i chưa nghe c�c s�ng t�c mới của anh. Sự h�o hức đi trước, c�i thoả m�n đi sau; hai thứ đ� đ� d�m t�i xuống ở trạng th�i bần thần. Một nỗi niềm g� vừa đi thấu suốt v�o l�ng để lại tr�n da thịt ch�t rợn cảm đến độ phải xi�u người. T�i hiểu, nhạc Trịnh C�ng Sơn sở dĩ l�n đứng ng�i vị h�ng đầu l� do bởi sự chắt lọc chữ d�ng của anh. Những chữ m� người kh�c kh�ng thể t�m bới ra. N�i theo Krishnamurti: "Đ� l� thứ �nh s�ng của tia chớp nh�ng l�n bầu trời trong khoảnh khắc. C� người nh�n thấy n�, c� người kh�ng". Anh đ� từng thấy rồi để lại cho đời những "khoảng khắc lung linh".

 

 

2001

Lần n�y, anh đ� c� "một c�i đi về". Kh�ng mộng mị. Người ta đ� n�i, v� viết nhiều về sự l�n đường ấy. Nhưng thủy chung chẳng một ai được như anh từng cất lời "Cho một người vừa nằm xuống". Những kẻ c�n sống, ngang trang lứa anh, v� cả thế hệ sau anh đều im tiếng. B�ng d�ng anh c�n đ�, họ sợ h�i khi phải dẫm l�n con đường anh từng khai ph� chăng? Anh đi v� để lại một khoảng trống lớn, kh�ng g� c� thể b� đắp.

H�m kia, ngồi b� gối tr�n n�i Mont Royal nh�n chiều t� đổ về tr�n phố lạ, t�i b�ng ho�ng chợt nhận ra c�i mong manh của một tia s�ng đang bị m�y phủ che. Bữa tiệc năm xưa đủ mặt "quần h�o" xứ thần kinh giờ n�y đ� khiếm diện thực sự một Định Giang, một Trịnh C�ng Sơn, một Bửu Chỉ, một T�n Thất Văn, một Dương Đ�nh Sang. Mỗi một tia lửa rơi xuống b�n kia đời v� ho�ng h�n đang v�y quanh chỗ t�i ngồi lặng lẽ. Mốt mai rồi t�i cũng khăn g�i tr�ng ph�ng. Trong khi c�n l�m đứa "nhỏ nhặt" giữa cuộc đời m�nh mang n�y t�i xin viết lại đ�i điều nhặt nhỏ, gọi l� v� anh để "nương nhờ ch�t thở than".

Hạnh ph�c l� điều kh�ng ai c� thể hiểu được. Phải kh�ng anh Trịnh C�ng Sơn? Lời anh ch�c h�m n�o ở tiệc cưới, mong muốn t�i hiểu, t�i sẽ tr�nh b�y r� nguồn cội ấy c�ng anh, bữa m� ch�ng ta ngồi g�c khuất lấp ở một chốn thực sự c�ch biệt với nh�n gian. Lại gặp mặt B�i Gi�ng thoăn thoắt tới gần, anh �m đ�n đ�n ch�o "C�n hai con mắt kh�c người một con". Liệu khi ấy lệ c� c�n tiếp tục được chảy ra?

Ph�t gi�y n�y t�i chỉ xin vỏn vẹn một điều: Ước ao m�nh sẽ m�i được hồn nhi�n.

 

Hồ Đ�nh Nghi�m
Mộng lệ an, lễ Lao động 1 th�ng 9.03

 

http://www.gio-o.com/HoDinhNghiem.html