photo: NAT@gio-o.com

 

H �nh Nghi�m

NHNG LO�I C�Y
KH�NG H
RA HOA

tản mạn

 

� Anh H.

� Trước ti�n, t�i sẽ �dọa� anh bằng c�u thơ tiếng Nhật, h�nh như của Kokinshuu?

� C�i n�y gọi l� chở củi về rừng, hạt muối thả xuống l�ng biển mặn.

�Yo no naka ni

� Taete sakura no

� nakariseba

� Haru no kokoro wa

� Nodoke karamashi�.

T�i bạo gan chuyển ngữ, anh xem liệu c� ổn; sự thẩm thấu của t�i c� đi xa hương sắc nguy�n t�c?

�Sao chốn n�y

�� hoa đ�o chẳng nở

� �i tr�i tim

� c�m n�n giữa m�a xu�n�.

� T�i mường tượng ra anh đang mỉm cười, nụ cười khoan dung. T�i đọc ở đ�u đ�, đ� l�u: �Nếu kh�ng r�nh vấn đề g�, cứ đ� ngay n� m� n�i, viết� (1). Lại c� người khuy�n: �L�nh vực ấy cậu chẳng biết m� t�, tốt hơn l� ngậm miệng hến lại� (2).

� Trường hợp 1: X�i dục, dấn liều, qua vấp ng� sẽ học hỏi th�m, sẽ được mở mắt.

� Trường hợp 2: H�y thận trọng khi chưa nắm vững được vấn đề, c�n nhắc trước khi l�m, gi�p ch�ng ta tr�nh bớt những kh� khăn, sơ hở, lỗi lầm.

� C� nh�n t�i, kh�ng nh�n ra sai tr�i trong hai điều n�u tr�n, nhưng nếu bắt t�i chọn một, t�i sẽ chẳng ngần ngại lựa lấy c�i đầu ti�n. Lỡ n�i điều kh�ng phải, c� người thiện t�m sẽ g�p �, chỉ b�y. Anh cần t�i đưa ra một th� dụ (?): B�n chỗ anh sống sinh hoạt đ� b�nh thường trở lại, người ta chỉ c�n khảo s�t xem những nguồn nước n�o bị nhiễm ph�ng xạ v� thủ tướng Nhật xem ra sắp phải từ chức. Nếu t�i n�i sai, anh sẽ chỉnh sửa v� đưa ra những th�ng tin x�c đ�ng, cập nhật. C� đ�ng thế kh�ng? V� vậy, trong một v�i ho�n cảnh t�i kh�ng th�ch l�m đứa dựa cột. Hắn sẽ chẳng thu thập được g� đ�ng cất giữ. Th�nh ngữ �Biết, thưa thốt; kh�ng biết th� dựa cột m� nghe� e phải n�n x�t lại. Tại sao phải nh�c nhớm th�c thủ tr�i ch�n lại, chỉ c� quyền dỏng tai l�n nghe th�i? T�i vẫn nghĩ, những nước ti�n tiến như Nhật-bản ắt hẳn chẳng c�n sản sinh ra th�nh phần lưng mềm phải nhờ cột chống đỡ. Họ sẵn l�ng c�ng lưng v�c đ� tảng chọn lối đi kh�. Một ph�t minh được h�nh th�nh, n� phải trải qua bao thử nghiệm sai quấy, thậm ch� bị người c�ng thời ph� ph�n: dở hơi, t� giếng, m�t gi�y, đồ kh�ng� đại loại thế. Nhưng tại sao tự dưng t�i bỏ anh để đi lạc, hướng tới một c�i giếng�

� Anh H,

� Tuần rồi t�i c� gh� thư viện gần nh� v� mượn được �t s�ch truyện tiếng Việt. Thời giờ eo hẹp, t�i mượn chỉ để mang theo đọc tr�n lộ tr�nh đi metro từ nh� tới chỗ l�m. Đọc g� gật, lơ mơ đọc, đọc trong tiếng động l�ng b�ng, trong l�c lắc, trong thứ ngoại cảnh sẵn s�ng l�m ph�n t�m. X� giạt một hương thơm t�nh cờ chẳng hạn, một c� g�i t�c v�ng bước v�o toa t�u v� mỉm cười với m�nh chẳng hạn. Đ� l� những thứ m�nh n�n c�m ơn, d� thầm lặng. Gi� như đời sống n�y m�nh thường đ�n nhận những nụ cười bất chợt trao, hẳn c�i tạm n�y đ�ng y�u biết mấy! T�i tin nơi anh ở, xứ hoa anh đ�o ấy, �t khi anh đ�n bắt những muộn phiền.

� C�ch đ�y mấy h�m t�i đi mượn s�ch, như đ� thưa. V� h�m qua t�i mang ch�ng tới thư viện ho�n trả với �t nhiều phiền muộn. Chẳng phải t�i bắt gặp khu�n mặt kh�u � của những bộ h�nh, chẳng phải tất cả bọn họ kh�ng một ai tươi cười. Phiền muộn, chữ ấy e kh�ng đủ. Phải đ�o th�m sự xấu hồ, phải k�o l� th�m thứ mặc cảm tội lỗi.

� Anh H.

� Chưa bao giờ t�i hồi hộp tựa thế khi đứng sắp h�ng trả lại s�ch. V� sao? Thưa anh, hầu hết những cuốn t�i mượn, c� nhiều trang s�ch bị b�i bẩn, phụ ch� b�n ngo�i bằng b�t mực những d�ng chữ th� tục nhằm th�a mạ người viết n�n cuốn s�ch ấy. Đơn cử một v� dụ: �Mẹ m�y, viết thế n�y th� c� ch� mới ngửi được!� Chưa n�i đến khi giở đọc �người ấy� c� thể đang ăn m� g�i, đang ngấu nghiến thứ g� đ� v�o mồm thay v� ngấu nghiến chữ nghĩa. �Người ấy� c� thể uống tr�, coke, c� ph� sữa đ� V� rất bất cẩn, họ l�m rớt rơi vương v�i tr�n trang s�ch. Chẳng d�ng d�i, anh cũng h�nh dung được c�ch chịu đựng đớn đau của cuốn s�ch. Giấy đổi m�u, lem luốt, oằn cong v� bốc m�i.

� Th�ng thường, nh�n vi�n thư viện sẽ nh�n v�o tấm giấy cứng nh�t v�o b�a sau cuốn s�ch để xem con số thời hạn c� bị trễ n�i? Họ sẽ lật giở nhanh, kiểm so�t thử người mượn c� sơ � để qu�n vật g� b�n trong. Người t�i n�ng dần theo từng cử động kia, đ�n đợi một tiếng h� ho�n. H� hồn, họ đ� kh�ng ph�t hiện sự thiếu văn h�a m� ai kia đ� �cố t�nh để qu�n� b�n trong những trang s�ch tội nghiệp. T�i mừng như thể một tội phạm được quan t�a ban quyết định tối hậu: Trắng �n. Bước nhanh ra đường, t�i đ� hứa thầm: T�i sẽ kh�ng trở lại thư viện n�y một lần n�o nữa. Nếu c�, t�i sẽ mượn s�ch tiếng Ph�p, tiếng Anh, s�ch ngoại ngữ. Người Việt đ� mang đ�i hia bảy dặm bước từ qu� nh� tăm tối sang được chốn văn minh đầy �nh s�ng, vậy m� dường như họ qu�n giũ bỏ tr�n đường đi những thứ xấu xa, cần khai tử. Đặt t�n cho n� l� g�? H�nh động theo qu�n t�nh? Bốn ng�n năm văn hiến. Thưa anh, điều đ� nhằm n�i l�n một điều g�? T�i thực kh�ng hiểu.

� Tr�n những trang b�o điện tử cũng thế, thỉnh thoảng ch�ng ta bắt gặp những d�ng phản hồi chuy�n chở thứ nội dung rất �kh� đọc�. Thế giới ảo c�ng l�m cho họ mạnh dạn đưa ra những điều thiếu suy nghĩ. Họ chẳng cần đeo mặt nạ, rung đ�i ngồi g� b�n ph�m thứ luận điệu dệt đầy l�ng th� hận. Họ sảng kho�i, thứ �tự sướng� bệnh hoạn. Rằng ta cũng l� nh� văn, c� điều ta chưa r�nh để viết qu�ng xi�n d�ng d�i như ch� m�y đấy th�i. Rất phiền! Anh thấy vậy kh�ng? Tự dưng t�i nhớ sực tới c�u thơ của B�i Gi�ng: �T�i đi�n l� bởi t�i đi�n, cầm tay c� hỏi cho phiền l�ng nhau!�.

� Anh H.

� Thư trước anh hỏi sao dạo n�y t�i viết c� lơi đi, gần như thưa vắng. Thưa thật c�ng anh, c� lẽ l�ng t�i bị giao động �t nhiều, bị nhồi s�ng bởi thời sự Trung quốc v� vấn đề tranh chấp biển Đ�ng. H�nh như trước đ�y, tr�n quầy s�ch c� b�y b�n cuốn �Người Trung quốc xấu x�? Tiếc l� t�i chưa được đọc. Giờ đ�y nếu viết, t�i sẽ �lạm b�n� người Việt xấu x�.

T�i nghe như tiếng anh vẳng lại, mơ hồ từ ng�n tr�ng: Ai Can Du. Cậu chỉ n�n tập trung v�o mỗi một việc: viết văn. Xa l�nh những thứ rắc rối kia, cố đẩy n� đi xa, nếu kh�ng, n� nhảy v�o trang viết của cậu v� khi đấy, những d�ng chữ kia mang nặng t�nh tường thuật, một bản tin tr�n TV được k�o d�i ra, chẳng hạn.

� Nếu vậy t�i th�u t�m, giản lược để rồi đặt ch�ng v�o một c�u chuyện t�nh, anh thấy sao? Hai người sống với nhau m� ho�n to�n kh�ng hiểu nhau. Một cuộc h�n nh�n dị chủng chẳng hạn. Một �ng Trung quốc sang Việt nam chọn vợ chẳng hạn, �ng x�i x�-dầu b� x�i nước mắm chẳng hạn (kh�ng phải �ng ăn chả b� ăn nem). Họ n�i với nhau bằng tay (kh�ng phải thủ d�m). Họ ra dấu với nhau như những kẻ bị khuyết tật. V� rồi th� bạo h�nh (kh�ng phải chơi bời kiểu cọ n�y nọ). V� rồi th� nước mắt. Trốn chạy. Rượt đuổi. Giam nhốt. V�n v�n v� v�n v�n. H�y tạm đặt tựa đề: Những lo�i c�y kh�ng hề ra hoa.

Giải th�ch �? Người đ�n b� kh�ng đẻ đ�i chẳng hạn. Người đ�n �ng kh�ng hề rung động trước khu�n mặt đẫm nước mắt của phụ nữ chẳng hạn. Một đại gia bảy b� lấy được c� vợ ch�n d�i thế hệ 8X c� d�ng Viagra m� �tr�n bảo dưới kh�ng nghe� chẳng hạn. C�i c�i l�ng của đứa đi mượn s�ch ở thư viện về rồi d�ng viết gạch bỏ, sửa văn, ph� b�nh v� chửi bới chẳng hạn. Cả ng�n lẻ một thứ c� thể mang ra l�m v� dụ. Chưng b�y hoa m� ch�ng sinh �n �n nhảy v�o xem thường người bảo vệ tranh nhau vặt, ngắt, h�i, bức, b�p, giật, gi�y x�o v� ch� đạp. Tật nguyền! Hoa chết từ trứng nước.

� Anh H,

� T�i chẳng thể v� cớ l�m phiền l�ng anh. Chuộc lỗi, t�i m�ch anh chuyện n�y, nhưng kh�ng kh�o m� hố to, bởi người ta quảng c�o rằng: Cứ 7 người Nhật th� c� 1 kẻ đọc �Rừng Na Uy�. Cuốn tiểu thuyết của Haruki Murakami. T�i đ� đọc. Cố nhắm mắt trước những lời ngợi khen của b�o ch� �u Mỹ. T�i đọc. Sững sờ. Hay tuyệt. N� l�i cuốn t�i bằng một giọng kể mệt mỏi, ngầy ngật, ho�i nghi, nhiều suy tưởng. Một chuyện t�nh m� khi thể hiện bằng phim ảnh, Trần Anh H�ng đ� gieo cho t�i nhiều thất vọng khi xem. C� lẽ do được đ�o tạo từ trường ốc b�n Ph�p, sự uể oải của Rừng Na Uy mang hấp lực tới cho người l�m phim c�ng một style, c�ng �khẩu vị�. Nhưng anh ta qu�n mất điều hệ trọng. Ng�n ngữ của điện ảnh kh�ng n�i được những chuyển biến nội t�m của nh�n vật. M� Rừng Na Uy th�nh tựu nhờ v�o những �đối thoại b�n trong� của Toru Watanabe, của Naoko, của Midori Koyabashi. Rất nhiều tiểu tiết đ�ng y�u cũng như tởm lợm của tiểu thuyết ấy đ� bị Trần Anh H�ng đ�nh rơi bởi sự hạn chế của những thước phim. Điều n�y v� t�nh l�m người thưởng ngoạn c� một c�i nh�n lệch lạc đi. T�i kh�ng biết nh� văn Haruki Murakami sẽ đưa � kiến ra sao sau khi xem phim do Trần Anh H�ng chuyển thể. Hy vọng chẳng giống như đoạn văn �ng viết trong Rừng Na-uy: ��Rất l�u sau khi con đom đ�m đ� biến mất, vệt s�ng của n� vẫn c�n lại trong t�i, lập l�e nhợt nhạt giữa b�ng tối d�y đặc như một linh hồn lạc lối. Nhiều lần t�i đ� thử với tay ra b�ng tối, nhưng chẳng chạm được g�. C�i lập l�e nhợt nhạt kia vẫn c�n đ�, ngay ngo�i tầm với của t�i�.(Trịnh Lữ chuyển ngữ).

� Anh H.

� M�a h� n�y anh đi Kobe nghỉ ngơi. Nếu chưa đọc cuốn s�ch ấy, h�y mua n� l�m bạn đường, l�n xe lửa tốc h�nh, mở s�ch ra, t�i tin n� c� đủ khả năng mang anh tới một cảnh quang si�u h�nh đầy thơ mộng. V� dĩ nhi�n, với một ch�t đớn đau, v� c�ng cần thiết, để tr�i tim m�nh c�n biết thồn thức trước một vẻ đẹp kh�ng c�ch g� to�n vẹn.

� Th�n mến,

Hồ Đ�nh Nghi�m

http://www.gio-o.com/HoDinhNghiem.html

� gio-o.com 2011