H� Cẩm T�m
1933-2016



 

NGUYỄN HỮU LI�M

NGỰA TRỜI BẠC KIM GIỮA HOANG NGUY�N

nhớ họa sĩ H� Cẩm T�m

 

Kh�ng biết đ� bao nhi�u năm về trước, chắc cũng đ� hơn 20 năm, lần đầu đến nh� của hai người bạn, B�ch Quy�n v� Mặc Đạm, ở Los Gatos, t�i được nh�n thấy bức tranh lớn treo ngang ph�ng ăn của Họa sĩ H� Cẩm T�m vẽ một đ�n ngựa trắng bạc kim tung v� vươn l�n s�t cạnh nhau.� T�i đ� m�i ngắm nh�n đ�n ngựa đ�. Ấn tượng về bức tranh nầy c�n m�i cho đến ng�y h�m nay.� N� phảng phất một m�u kim loại nh�m của �nh trăng trong một cảnh tượng sương m� từ k� ức.

Sau đ�, trong những lần gặp gỡ, t�i đ� c� lần n�i chuyện với anh H� Cẩm T�m về � nghĩa của lo�i ngựa, nhất l� loại ngựa hoang m�u bạc kim, silver, tung v� giữa đồng hoang kh� quạnh. T�i chia sẻ về � nghĩa huyền nhiệm của hai vế, của lo�i ngựa v� sắc m�u kim bạc, như l� một kết nối giữa thế giới động vật bốn ch�n v� m�u s�ng bạc của �nh trăng phản chiếu giữa n�i đồi. Mỗi lần được n�i chuyện với anh T�m như thế, anh đ� lắng nghe đăm chi�u, gật đầu, trầm tư th�m từ một khu�n mặt vốn đ� mang đậm n�t trầm tư hiền h�a.

Theo huyền thuyết Ai Cập cổ đại, m�u bạc kim, l� m�u của mặt trăng. N� l� biểu hiện của sự phản chiếu v� tr� tưởng tượng. Đ�y l� m�u sắc xuất hiện nhiều nhất trong c�c giấc mơ.� V� n� cũng l� hiện th�n của t�m hồn nữ t�nh vốn nhẹ nh�ng v� dịu m�t.� Khi m�u bạc kim n�y hiện th�n v�o thế giới vật thể, n� mang bản chất linh hoạt của trực gi�c kh�ng bị trung giải h�a bởi l� t�nh.� Ở c�i kim loại, nguy�n l� của bạc kim nầy thu thập năng lực của mặt trăng, đ�ng đặc lại th�nh chất nh�m bạc, silver. Tức l� m�u bạc kim, hay l� kim loại silver, l� hiện th�n của t�nh phản tưởng từ mặt trăng ở c�i quặng mỏ.� Từ silver - v� n� l� nguy�n l� của phản tưởng - m� gương phản chiếu, mirrors, được chế tạo, v� n� l� nguồn gốc vật thể cho sự t�c th�nh của phim chụp ảnh. Từ đ�, phim ảnh l� c�i sống của tr� tưởng tượng, vốn đến từ mặt trăng, từ nữ t�nh thi�n tạo, qua chất kim bạc.

Trong c�i huyền thoại nh�n c�ch, c�i của m�u bạc kim được hiện th�n qua c�c t�n tuổi đầy ấn tượng của Gabriel, Diana, Artemis, Khons, Chandra, Ixchel v� Mama Quilla.� Về hội họa, đ� l� những t�n tuổi của da Vinci v� Rembrandt, hay ở ph�a t�n gi�o l� Mary v� Muhammed, phi� qu�n vương th� Nero, Th�nh C�t Tư H�n, Louis XIX, Nguyễn Huệ.�� M�u kim bạc tung l�n một m�n mơ ảo như một tấm vải nhung mỏng, a veil, l�m nhẹ đi c�i g�nh nặng của l� t�nh v� c�i nh�n trực diện của đ�i mắt trần tục. Khi ngắm người con g�i mặc �o m�u bạc kim, hay khi nh�n v�o một chiếc xe m�u silver, hay dang mắt d�m đến v�ng trời c�ng thể loại, ch�ng ta như đang bị một giấc mơ, một sự tưởng tượng mơ hồ n�o đ� x�m lấn cơ năng suy tưởng v� quan s�t của m�nh.

Bởi thế, khi vẽ ngựa, t�i gọi tạm l� m� họa, với m�u sắc bạc kim l� t�ng ch�nh, th� H� Cẩm T�m đ� xung động h�a c�i nguy�n l� tưởng tượng v� nữ t�nh từ thi�n nhi�n, hiện th�n tr�n tấm th�n của lo�i ngựa, l�n n�t cọ của m�nh.� Nhưng tại sao anh T�m lại chọn lo�i ngựa cho �nh s�ng mặt trăng - tức l� nguyệt l� - của anh? T�i đ� c� lần hỏi.

C�i động vật bốn ch�n c� xương sống nằm ngang, horizontal, song song với mặt đất, trong khi con người th� xương sống �l� thẳng đứng, vertical. Cả hai c�i, theo huyền nhiệm học, người v� th�, khi gần nhau sẽ trở n�n chiếc thập tự gi� đại diện cho năng � tinh thần đang giao thoa với đ�i hỏi của nhục th�n. Đối với d�n Celtic th� giống ngựa l� con vật mang năng động tinh thần cao nhất trong c�i th�. Khi c� nh�n cỡi ngựa th� hắn được ho�n tất c�i sinh mệnh l�m người tr�n thế gian. Tức l� hắn đ� đ�ng vai được chiếc th�nh gi� của x�c v� hồn. Ngựa l� chiến b�o của dũng sĩ, l� chiếc h�m vĩnh cửu �m ấp linh hồn tranh đấu với thế gian, v� l� h�ng kh� của thằng con trai khi bước ra đời đối diện với bất thường v� v� định.

Khi họa l�n những con ngựa m�u bạc kim, Họa sĩ T�m đ� mở cho ch�ng ta một c�nh cửa v�o c�i t�m thức m� trong đ� tr� tưởng tượng, imagination, t�i gọi l� tưởng thức, đ� dung h�a với t�m hồn th�nh một năng thức psychospiritual s�ng bạc như l� phim ảnh, một thể loại kinh nghiệm m� tượng, the Equine Psyche, m� chỉ c� những ai chi�m nghiệm s�u sắc về bản thể luận của thi�n nhi�n mới nhận thức được.� V� ngựa tung l�n l� � ch� kh�t sống v� chiến thắng, đ�i mắt ngựa lung linh l� ch�a kho� v�o c�i nguyệt l�, của huyền hoặc v� tưởng thức, v� đằng sau của ngựa, khung cảnh n�i đồi l� thực tại t�nh của trần gian.

V�, nầy, bạn h�y ch� t�m nh�n v� để �: Ha! Kh�ng khi m� anh T�m vẽ ngựa c� người cỡi cả. M� nhục kỵ m� v�. C� ngựa nhưng kh�ng c� ch�ng kỵ m�. Chắc l� anh T�m đang n�i đến một c�i sống c� độc, trơ trọi từ bản th�n, nhưng h�m chứa đầy � nghĩa tr�n b�nh diện bản thể của vũ trụ đầy mầu sắc. Như l� anh muốn n�i, c�i sống nhục th�n, của tinh thần, của m� �, năng thức của ngựa, đang vươn th�n đi t�m một giống nh�n loại, một tập thể con người mới, những c� nh�n xứng đ�ng để ngồi l�n lưng ta, l�m bạn hữu với ta, để ho�n tất c�i cơ sự th�nh gi� khi được sinh ra l� th� hay l� người tr�n tr�i đất n�y.

Carl Jung đ� c� lần n�i rằng con ngựa l� hiện th�n người mẹ trong mỗi ch�ng ta. D�n Hy Lạp xem ngựa l� con vật tượng trưng cho may mắn. T�n đồ Hindu th� xem ngựa l� biểu trưng của vũ trụ. Ngựa cũng l� c�i m� ba năng xuất tụ hội: Demeter l� khả năng thụ thai, l� thần đế của sinh sản, the goddess of fertility, Artemis, nữ thần săn bắn,v� �Aphrodite, thần đế của y�u đương.� (C� lần ra H� Nội mấy năm trước, đến thăm một vị ch�nh �n cao cấp, �ng mời t�i ly rượu được ng�m chế từ tinh tr�ng ngựa. T�i đặt t�n cho b�nh rượu của �ng l� �Rượu thần Aphrodite�). Cả ba năng � hiện hữu ph�t huy qua nhịp đập của g�t ch�n ngựa rập rần giữa b�nh nguy�n hay sa mạc.� C�i � ch� sinh sản một thế hệ mới tiếp nối ch�nh m�nh, � ch� ti�u diệt c�i thấp v� yếu hơn để chuyển h�a ch�ng v�o nhục gi�c nu�i th�n, v� � năng th�ng giải h�a nhập v�o đối thể qua y�u đương nam nữ trong nhục dục, cả ba � lực n�y th�i thức c�i sống con người, v� động vật � m� Aristotle gọi ch�ng l� linh hồn, psyche/soul . V� lo�i ngựa l� h�nh ảnh biểu trưng nhất cho ba năng thức � ch� đ�.

V� thế, bạn biết kh�ng, những con ngựa của H� Cẩm T�m với m�u bạc kim đ� l�m nhẹ đi, như l� để dung h�a bớt, t�nh năng động ng�t ng�n của ba thần đế khao kh�t đầy tao loạn đ�. Những con ngựa c� đơn đứng y�n, hay đang tung v� giữa bầy đ�n, ch�ng cho ta thấy c�i m� Schopenhauer viết rằng, �i thực tại vũ trụ nầy, n� chỉ l� hiện tượng, l� biểu th�n, representation, của một � ch� Đại hồn v� vọng, bất định, m� l�a, v� nghĩa � of a blind and irrational Cosmic Will. �Mỗi v� ngựa dồn l�n ph�a trước l� � ch� lịch sử hiện thực h�a năng � v� minh v�o thực tại � cho đến khi khổ đau tột c�ng đ�nh thức Ch�n T�m về với ch�nh n�. Tr�n từng nhịp bước c� độc, H� Cẩm T�m, qua những con ngựa m�u bạc kim, đang nhắc nhở ch�ng ta phản tưởng về một � nghĩa cho thực tại t�m thức, về lịch sử, v� về ba c�i người, mu�ng th� v� thực vật.

***

H�m nay, trong giờ ph�t tưởng niệm về H� Cẩm T�m, một họa sĩ t�i năng, như nhớ tới một người bạn, người anh, t�i xin n�ng ly rượu nhỏ, mừng anh đ� ho�n tất xong g�nh nợ hiện hữu, đ� kh�ng c�n phải t�m chiếc th�nh gi� giữa c�i người.� Nay anh T�m chắc đ� h�a tan t�m v� thức c�ng � ch� của m�nh trong m�u bạc trắng từ �nh trăng ng� � trong một thực tại v� thời, v� kh�ng gian, v� vật thể. Chắc anh cũng gật g�, nhẹ nh�ng cười với t�i như những lần ch�ng t�i từng đ�.

Hẹn anh T�m lần tới, ở một nơi chốn, một c�i Thời n�o đ�, chắc l� sẽ ngoạn mục hơn nhiều, anh T�m hỉ.

 

Nguyễn Hữu Li�m

San Jose 7 th�ng 4, 2016

 


youtube: Lữ Ngh�. Một sinh hoạt triển l�m của họa sĩ H� Cẩm T�m tại San Jose,

 

� gio-o.com 2016