Mười Năm 2001 – 2011

Hồ Đình Nghiêm

TỎ TƯỜNG

tản mạn

“Bấy chầy chưa tỏ chưa tường,

Vì sao tâm sự như dường như không”.

 (Bùi Giáng)

Chuyện gì cũng vậy, có khởi đi hẳn phải gặp cuối đường, kết thúc.

Loạt phỏng vấn do chủ biên Gió-o thực hiện cũng không ngoại lệ. Nhưng, với cái nhìn của tôi, “bước chân” người nữ Lê Thị Huệ dường như nghe mỏi, oải, hết hứng thú. Khu vườn rộng nhưng gió chỉ lao xao hoa lá một vài nhánh cành, rồi ngưng thổi. Như chân ai xào xạc bước về vườn khuya chỉ để mở cửa, đóng lại, rồi tìm chỗ buông thân trong căn phòng tịch lặng. Tịch lặng là điều cần thiết, ngơi nghỉ; và trong muôn một, tìm cách khuấy động để những tiếng nói được cất lên là điều nên làm.

Đồng cảm nghĩ với một vài anh chị, tôi cũng hơi tiếc. Háo hức tới một cửa hàng để thoáng hụt hẫng khi thấy tấm bảng “Sorry. We’re closed”. Chúng ta thiếu một vài tâm sự, khiếm diện đôi ba khuôn mặt khác. Phải vậy không, Nguyễn Thị Lệ Liễu? Tôi nhắc tên người sở hữu những tấm ảnh đẹp do chính Nguyễn Thị Lệ Liễu chụp bắt bởi vì những câu hỏi dành cho Hoàng Huy Mạnh, NAT đã thiếu sót điều tôi muốn nghe, hiểu. (Và Nguyễn Man Nhiên, “chàng” ở đâu giờ này? Những khung cửa úa màu thời gian, rêu phong, như nói về một địa hình khuất lấp nửa vòng trái đất?) Lê Thị Huệ chẳng đặt ra và bây chừ tôi mạo muội thưa thốt cùng “phó nhòm” cuối cùng chưa bị “tra khảo”. Vấn đề là chúng ta không biết cách nào để trò chuyện khi cánh cửa “kỉ niệm 10 năm” vừa khép kín. Mười ngọn nến đã thổi tắt và có nên không, nếu tôi đốt thắp một ngọn lửa nhỏ nhoi?

Dẫu sao tôi cũng trình bày điều tôi thắc mắc:

- Anh, chị mang cảm giác nào khi nhìn thấy bức ảnh cô bé mang tên Phúc mếu máo trần truồng hớt hãi chạy trên “đại lộ kinh hoàng”- mùa hè 1972? Anh, chị có cau mày khi ngó tới bức ảnh Đại tá Loan bắn thẳng vào đầu một tay đặc công Việt cộng?- mùa xuân 1968.

- Là người chuyên thu tóm vào ống kính những tấm ảnh chú trọng về nghệ thuật, anh chị quan niệm thế nào về những hình ảnh có tính thời sự như vậy? Những tấm ảnh đó, thành công do bởi một khoảnh khắc hữu duyên là chính. Quang khẩu mở, đóng chỉ trong một sát na. Một tình cờ không hơn không kém, trong khi chụp ảnh nghệ thuật đa phần người săn ảnh phải tốn nhiều công sức, mất thời gian để nhìn ngắm, lượng định. Bố cục, đường nét, ánh sáng, sắc màu đậm nhạt của sự vật, giản lược hoặc thêm thắt một vài nhân vật. Rình một cánh chim, đợi một đám mây, chờ một cơn mưa… Đưa ra sự khác biệt như thế chỉ nhằm để hỏi: Những tấm ảnh mang tính sử liệu kia có nhất thiết phải kèm theo chút cơ bản nghệ thuật vào trong? Chiếc máy bay đâm vào tháp đôi ở New York tháng 9 năm xưa, nó mang vẻ đẹp nào không, hay chỉ thuần là biểu tượng của chết chóc, điên rồ và kinh hoàng? Và như vậy, dẫu nó hoàn chỉnh đóng khung trong một bố cục chặc chẽ, chắc hẳn người ta chỉ sôi máu ngó thấy toàn bộ nỗi tang thương, sự khủng bố ràn rụa trong ảnh chụp gây phẫn nộ?

Ngạn ngữ Tây phương: “Một cái nhìn hơn ngàn lời nói”. Chúng ta có thể sửa đổi (photoshop): “Một bức ảnh hơn vạn lời chú thích”. Đúng không anh chị? Nhưng đôi khi ta phải nên cất công minh giải, bởi cuộc đời này vẫn hằng hà sa số bọn “người phàm mắt thịt”.

Trong mục kết bạn bốn phương, mắt chúng ta thường vấp phải hàng chữ :” Đẹp xấu tùy người đối diện”. Tôi không nghĩ cụm chữ ấy sến. Tôi nghĩ câu đó yết thị ngầm một sự thật không cách gì chối cãi. Cãi gì được khi đám đông có kẻ ưa nghe Tuấn Vũ ca, người thích Tuấn Ngọc hát. Đôi co làm gì khi vào quán kéo ghế người ưa bánh cuốn kẻ chuộng bánh giò. Cô thích Võ Phiến cậu mặn Tô Thùy Yên. Ngay cả (vấn nạn) thế nào là một bài thơ (?) người ta vẫn đang đỏ mặt tiá tai cãi nhau nhặng xị. Lạ! Sao anh quởn thế? Quan niệm thẩm mỹ mỗi người một khác sao anh buộc tôi phải “ngó” đúng theo hướng anh chỉ tay. Cái gì thế? Dạ thưa, đấy là mặt trăng. Dốt, đó là vầng nguyệt đêm rằm. Dạ thưa:

“Tôi điên là bởi tôi điên. Cầm tay cô hỏi cho phiền lòng nhau!”.(Bùi Giáng)

Tôi rất phiền, muốn làm thơ cho vơi nhẹ nỗi niềm lại sợ mang tội. Nhà văn, anh là ai?

Không dưng vác mạng tới trút đất cát vào bờ cây bụi cỏ nhà tôi? Đã thế còn manh tâm ngắt trộm hoa của người ta. Đi chỗ khác chơi, cha nội! Nghe lời, tôi đi, chẳng dám lén phén thơ thẩn. “Con sông nào đã xa nguồn, là con sông ấy sẽ buồn với tôi” (Hoài Khanh).

Trở lại câu chuyện ảnh hình: Anh chị đã từng chụp chân dung? Trường hợp nào thì ta quyết định dùng đen trắng thay cho phim màu? Lột tả được thần sắc của người mẫu có phải là yếu tố thành công duy nhất? Nếu vậy, tôi không hình dung được khuôn mặt một đứa tiểu nhân nó hiển lộ bằng thứ thần khí nào? Cái ông công an đạp vào mặt người đi biểu tình ở Hà-nội một chủ nhật nào đã khuất, chân dung ổng đâu đến nỗi mặt xanh nanh vàng đầu dơi trán khỉ gì cho cam! Cuộc đời luôn mang tai vạ khó lường tới cho chúng ta bởi giản dị tất thảy chúng ta chẳng mường tượng ra được đâu là kẻ ác người ngay. Đứa nào đứng ngoài nắng, kẻ nào rình rập trong bóng đêm. Ngoài nắng có cái bạc ác của quang minh, bóng tối có cái tráo trở của ám muội. Sự hồn nhiên của chúng ta sớm muộn cũng sẽ bá thở, để rồi… để ngậm ngùi nghe tâm sự của Bùi Giáng:

“Tôi gọi Bình Dương là bình dưỡng

Dượng gì ơi! Thương nhớ cháu lắm không?

Tôi gọi Cần Thơ là cần thở

Cần Thơ ơi cần thở đến bao giờ?”

Tôi thích bốn câu trên. Chữ bình dưỡng thiếu chữ “khí” và tôi đã ngộp thở trong phút giây. Tôi thích, tôi khen, nhưng có người chê dở. Vậy đó! Lạ gì khi có kẻ ăn chay người ăn mặn? Chay hoặc mặn không nhất thiết là duyên do làm cho lòng người thuần thành một nỗi từ tâm.

Với lòng thành, tôi mong các anh chị được (bị) phỏng vấn cũng như một số đông “miễn dịch” trên diễn đàn Gió-o hãy cứ hồn nhiên đùa với cuộc chơi. Lân la với văn chương nghệ thuật là sân chơi nhiều cám dỗ, nó thôi thúc réo gọi chúng ta vào với sự bạc bẽo luôn chờ chực. Bạc, nhưng may thay, đôi khi nó là sợi dây nối kết chúng ta lại. Hiểu ở một nghĩa tích cực nhất, lạc quan nhất. Mong các anh chị luôn giữ thân tâm an lạc trong cuộn chỉ rối ấy.

Hẹn chuyện trò cùng nhau ở Gió-o kỉ niệm 11 năm. Tại sao không? Khi hồn thất tán (như giờ này) nhưng chưa đoạn tuyệt khỏi xác!

Hồ Đình Nghiêm

http://www.gio-o.com/HoDinhNghiem.html

© gio-o.com 2011