đào trung đạo

JUAN GABRIEL VÁSQUEZ*

The Informers

những người thông tin

(tiếp theo)

Sáu tháng sau ngày cha anh từ trần và được hỏa thiêu, anh hồi ức giây phút cha con tâm sự sau ngày ông thoát chết qua cuộc giải phẫu tim, ông đã nhân dịp này nói ra được những ý nghĩ thầm kín nung nấu  trong tim óc ông bấy lâu với con, và trên hềt thảy anh vẫn còn nhớ rõ rệt hình ảnh những giọt lệ lã chã cha anh đã không ngăn nổi. Anh cảm thấy cha anh đã hiểu được rằng “Đây là cơ hội của tôi để sửa những sai lầm, để chấn chỉnh những lỗi lầm, để xin được tha thứ, bởi ông đã được ban cho một cuộc sống thứ hai, và cái cuộc sống thứ hai này, như ai cũng biết, luôn luôn đi kèm theo sự bó buộc không mấy thuận lợi để sửa sai cuộc sống thứ nhất.” Và Gabriel Santoro Con đã kể lại chi tiết về những lỗi lầm và nhưng sửa sai của cha anh: sau khi được con gửi tặng quyển Một Cuộc Đời Lưu Đầy ông đã có phản ứng không những tức giận mà còn căm thù, tất cả trút ra cả bằng lời nói lẫn bằng chữ nghĩa. Ông đã không nói thẳng với anh mà bằng lối phê phán riễu cợt quyển sách trước đám đông đệ tử, và chuyện này nhanh chóng được loan truyền đồn thổi khắp nơi.  Phản ứng này của cha làm anh kinh ngạc và muốn truy nguyên lý do. Lý do đầu tiên người con nghĩ ra là: phải chăng trong quyển sách anh đã đụng chạm tới một thứ cha anh coi như một cái gì đó rất riêng tư  sùng kính là Sara, và điều này đối với ông là không thể chấp nhận được. Tìm hỏi Sara về sự cớ này thì bà bảo anh đã chẳng hiểu biết cha anh chút nào. Không thỏa mãn anh viết thư hỏi bà căn kẽ lý do nào khiến cha anh giận dữ thù hận quyển sách đến như vậy kỹ hơn, nhất là trong sách không một chỗ nào  có bóng dáng ông, thì anh được Sara trả lời bằng thư: “Có chứ. Trang 101, từ dòng 14 tới dòng 23”. Tra cứu quyển sách theo chỉ dẫn này như Sara chỉ ra, anh thấy mình đã viết: “Vấn đề không phải là học một ngôn ngữ. Vấn đề là mua gạo và nấu cơm, nhưng cũng còn phải biết làm gì khi một người ngã bệnh; phải phản ứng thế nào nếu một người ta sỉ nhục bạn, là làm sao giữ cho việc này đừng tái diễn nữa, nhưng cũng còn phải biết bạn có thể sỉ nhục lại đến mức độ nào. Nếu Peter Guterman bị gọi là một tên “Ba Lan Cứt,” thì cần thiết phải hiểu rõ những điều hàm chứa trong câu nói này. Hoặc ví như một người bạn của gia đình Guterman nói “ Sự sai lầm về địa lý chấm dứt ở chỗ nào và ở chỗ nào sự sai lầm của sự tục tĩu bắt đầu.” Tuy được chỉ rõ như vậy nhưng anh không cho rằng Sara sẵn sàng thấy được sự việc này đối với anh nghiêm trọng đến mức nào.  Cho nên anh đã kín đáo đến nghe những buổi giảng bài của cha xem ông nói gì, và nếu cần, sẽ bắt quả tang khi ông nói xấu mình, sau đó sẽ mời ông đi giải khát để tận mặt hỏi cho ra nhẽ. Nhưng cứ sau khi chấm dứt một buổi giảng dậy, anh vẫn không dám đụng đầu người cha như thế liên tiếp chín ngày liền để mà chỉ âm thầm ngôi trong một chỗ tối kín ở dẫy ghế cuối giảng đường không muốn ông biết sự hiện diện của mình, để theo dõi lời lẽ của cha trong những bài giảng. Trong buổi giảng ngày thứ chín cha anh sau khi nói về Demosthenes sỉ nhục Aeschines, ông chuyển sang nói về thời quá khứ của ông, cái thời tuổi trẻ và về sự quan trọng của lời mình phát biểu về kẻ khác trong thời đó có thể làm thay đổi hẳn đời sống của người mình nói về thì anh hiểu rằng đó là những điều cha anh chĩa thẳng tới riêng anh. Ông đã dùng đám sinh viên thính giả như một cái màng lọc. Ông nói: “Không người trong số các anh đã cảm nhận được cái sức mạnh đó cả, cái sức mạnh chấm dứt một đời người. Tôi đã luôn luôn muốn biết sức mạnh đó được cảm nhận ra sao. Vào thời đó chúng tôi có cái sức mạnh đó, nhưng tất cả chúng tôi không biết là mình có. Chỉ có một vài kẻ đã sử dụng sức mạnh này. Dĩ nhiên đã có hàng ngàn người, hàng ngàn người đã hạch tội, đã tố cáo, đã đi tố cáo. Nhưng cái đám hàng ngàn người ấy chỉ là một phần, một phần nhỏ xíu những người rất có thể họ đi tố cáo người khác nếu họ muốn làm vậy. Làm thế nào mà tôi biết được chuyện ấy? Tôi biết được vì cái hệ thống sổ đen đã trao cho kẻ yếu một quyền lực, và kẻ yếu lại là đa số. Đó là cuộc sống trong những năm tháng đó: sự chuyên chính của kẻ yếu. Sự chuyên chính của oán hận, hay, ít ra, của sự oán hận theo Nietzsche: đó là sự thù hận kẻ yếu một cách tự nhiên cảm thấy đối với kẻ mạnh một cách tự nhiên.” Rồi ông chua chát nói ra lý do ông nhắc đến chuyện này: không phải để nói về lỗi lầm to lớn thời đó đã làm gia đình ông khốn đốn, không phải để kết án một cách rẻ tiền, không để chứng minh mình là một nạn nhân, hay về một lời nói đùa không đúng lúc trước nhưng kẻ không đáng nghe, về việc cho tên anh vào tài liệu của những kẻ tọc mạch. Nhưng để nói về cái không được nói ra, cái ở phía sau câu chuyện, phía sau bản tổng kê, sự qui chiếu. “Hôm nay tôi đến để giữ yên và bảo vệ sự im lặng của những người đã giữ im lặng. Tôi sẽ không nói…” Nghe giọng điệu vẻ ngoài rất tự chủ của cha, người con hiểu được rằng nội tâm ông đang rối bời. Một biến cố quan trọng xảy ra trong buổi giang này: khi ra về anh đã gâp lại một người cũng đền nghe cha anh giảng bài và trên tay có cầm theo quyển sách anh viết. Người con sau khi buổi giảng tan muốn chờ gặp cha để hỏi: Tại sao ông đã không nói cho anh biết về cái gì đã xảy ra? Và cái gì đã xảy ra? Cái câu nói đùa bất hạnh nói ra không phải lúc là câu nói như thế nào để đến nỗi có kẻ nào đó đã coi là thực sự nghiêm trọng? Cái kẻ thiếu óc khôi hài đó là ai đã lên án; và ai là kẻ đi tố cáo? Ông có nói mẹ anh biết chuyện này không? Còn có ai khác biết chuyện này không? Và khi đối mặt cha, ông đã trả lời những câu hỏi trên không theo thứ tự và kết luận: “Ký ức không phải là thứ công cộng con ạ. Điều này cả con lẫn Sara đã không hiểu. Con và Sara đã làm cho mọi sự trở thành công cộng. cái điều mà rất đông bọn cha muốn quên đi. Hai người đã ghi lại những thứ phần đông bọn cha đã mất nhiều thời giờ để làm chúng khuất mắt đi. Giờ đây người ta lại bắt đầu nói về những danh sách, họ nói về sự hèn hạ của những kẻ đi tố cáo người khác, về nỗi đớn đau của những người bị tố oan…Tại sao cha không cho con biết? Không, đấy là một câu hỏi sai: tốt hơn nên hỏi tại sao lại nói về những thứ chẳng đáng lưu tâm như vậy.” Sau đó ông lên án hành động rởm của lũ ký giả ngày nay cứ tìm cách khơi lại chuyện cũ và loan báo với công chúng. Theo ông hành động này chẳng qua chỉ là để khoe mình hay mình giỏi nhưng có biết đâu rồi ra chẳng mấy lúc chẳng ai còn nhớ tới hành động này. Đơn giản là như vậy và “Theo ý kiến cha, cuốn sách của con chỉ là cứt.” Nghe cha nói vậy người con biết ông đã mắc một lỗi lầm lớn: chính vì ông đã phát biểu về quyển sách của anh cho nên quyển sách đó sẽ không bị quên lãng. Người con sau đó gặp Sara để kể lại cuộc đối chất với cha thì bà cho biết Gabriel Santoro Cha nay đã khùng lên rồi nên bà muốn giải hòa cha con vì bà không muốn hai cha con làm tổn thương nhau, và cũng vìbà rất mực thương yêu cả hai. Anh trách cứ bà đã không cho anh biết sự thực khi anh phỏng vấn bà để làm tài liệu viết quyển sách. Nhưng Sara không muốn Gabriel Santoro Cha viết và cho phổ biến một bài điểm sách quyển Một Cuộc Đời Lưu Đầy. Nhưng mọi sự đã quá muộn: bài điểm sách gay gắt phê phán đã được phổ biến mấy ngày sau đó với tên tác giả viết tắt GS. Nhưng chẳng có ai lại không biết rằng tác giả bài biết là Gabriel Santoro.

   Cho đến tháng Chạp năm 1991 sau khi Gabriel Santoro cha đã hoàn toàn bình phục, khi nói chuyện với con ông vẫn bảo lưu ý kiến trước đây, rằng ông không là một kẻ đi tố cáo người, có khác chăng chỉ là sau khi tái sinh ông hiểu rõ hơn nỗi tiếc nuối quá khứ. Nhưng con trai ông đã hiểu được rằng ông không có khả năng vật lộn với những sự kiện của chính đời ông, và quá khứ của ông làm ông há miệng mắc quai. Nhưng sự tái sinh đã tạo ra những chuyển biến nơi ông, biến ông thành một con người hoàn toàn mới. Chuyển biến lạ lùng nhất là ông học lại tiếng Đức. “Để làm gì hả? Để làm gì khi cái thứ tiếng tôi biết chẳng còn dùng để làm gì nữa? Nay tôi đã nghỉ hưu rồi, tôi nghỉ hưu cái ngôn ngữ của tôi.”  Sau đó ông cũng tự mình tiết lộ cho con trai và Sara biết giờ đây Angelina là người tình của ông. Rồi ông hỏi mượn con trai cái xe hơi để đưa Angelina đi Medellín nghỉ hè. Và rồi ông tử nạn khi một mình lái xe trên đường đèo. Mấy ngày sau đám tang, Sara cho Gabriel Santoro Con biết Angelina Franco sẽ được phỏng vấn trong một chương trình truyền hình rất thời thương, và Angelina se tố cáo Gabriel Santoro Cha.

Chương III Juan Gabriel Vasquéz quay trở lại quá khứ ở thời điểm mấy ngày trước Giáng Sinh 1946 với lời kể của Sara về đời sống và những diễn biến được ghi trong “bộ nhớ Gabriel” Santoro Cha của Sara. Chứa những thông tin bấy lâu nay bà không thể chia xẻ với ai. Có thể nói chương sách này là một bức tranh không những lớn hơn mà con đầy đủ chi tiết hơn những bài phỏng vấn Gabriel Santoro Con đã thực hiện để viết quyển Một cuộc Đời Lưu Đầy trước đây. Trước hết bà kể về cái chết cùa Konrad Deresser, cha của Enrique. Vào thời điểm này Gabriel Santoro đang học trường Luật và giao dịch thân thiết với Sara, đến thăm Sara thường xuyên tại cái khách sạn của cha Sara để tâm sự hầu hết mọi chuyện. Gabriel Santoro Cha rất ghét bà mẹ góa bụa ba mươi lăm tuổi quá sùng đạo nên không muốn ở nhà và chính vì vậy cái khách sạn của cha Sara là nơi tỵ nạn tuyệt hảo. Sara cũng kể lại chuyện Konrad Deresser sau khi được thả về đã sống với một phụ nữ da đen làm nghệ mại dâm tên Josefina Santamaría và bà này là người biết rõ ràng nhất về cái chết của Konrad Deresser, ông đã tự sát như thế nào. Bà cũng đưa ra đầy đủ chi tiết về nhân thân Konrad Deresser – một nhạc sĩ dương cầm thất bại – khi di cư sang Colombia vào năm 1920 đã đổi nghề mở một tiệm làm cửa kính. Mấy năm sau ông ta cũng dần dần được chiếu cố tài năng, được mời làm cho Đài Phát Thanh Quốc Gia chuyên việc chọn và làm chương trình nhạc cổ điển. Nhưng rồi vào quãng năm 1941 khi tồng thống Santos của Colombis đoạn giao với Quốc-xã Đức ông tức khắc bị cho nghỉ việc. Khi nghe tin Konrad tự sát, Gabriel Santoro Cha gấp rút đòi Sara đi cùng tới căn nhà Konrad ở với Josefina để gặp mặt bà này hỏi xem Konrad đã nói gì với bà trước khi tự sát. Vì Sara bận rộn và cũng không mấy thích, sau đó ông đến gặp Josefina một mình để xác định xem bà này đã biết chuyện gì. Sara tuy hiểu rằng cái chết của Konrad rất hệ trọng đối với Gabriel Santoro Cha nhưng không hỏi lý do. Ngày hôm sau Gabriel đi tìm Enrique nhưng bạn ông không có nhà. Sau này Gabriel Santoro Cha biết được Enrique đã rời xứ Colombia, nhưng không biết địa chỉ chính xác. Sara cũng kể lại vào thời điểm này hệ quả của “Sổ Đen” do Tòa Đạo-sứ Mỹ thiết lập và chính quyền Santos thi hành thật kinh khủng. Suy diễn về sự kiện Konrad Deresser bị ghi vào sổ đen, Sara kể lại cuộc xung đột giữa Enrique và Hans Bethke trong một bữa tiệc nhỏ thiết đại trong căn nhà khiêm tốn của Konrad. Hans Bethke vốn là một đảng viên quốc xã đào tỵ sang Colombia khi cuộc chiến sắp ngã ngũ. Cả Gabriel lẫn Sara – khi đó mới ngoài 20 – cũng được mời tham dự. Suốt từ đầu bữa tiệc Enrique giữ thái độ im lặng nhưng khi Hans Bethke lên giọng hùng hồn ca ngợi nước Đức con ngườ Đức, và chủ nghĩa quốc xã, lên án chính sách đối xử phân biệt, trù dập người Đức ở  Colombia, và lên án nặng nề nhất những kẻ chối bỏ tính chất Đức của mình thì Enriqua nổi điên đã ném một ổ bánh mì vào ngay đĩa súp trước mặt Hans. Sau sự cố này bữa tiệc tan sớm,        Konrad xin lỗi vợ chồng Bethke khi tiễn họ ra về. Sau đó Enrique đã hét vào mặt ông bố: “Cha là một thằng hèn,” và ông đã đáp lời con: “Đúng, bố là một thằng hèn, nhưng lý do là vì cha nay không là cái người cha muốn là. Cha là một thằng hèn khi cha muốn sống ở đây, ngay tại đây nơi cha đang ở, đó là một cái gì hèn hạ. Ngày nào nước Đức cũng bị làm nhục, hãy đọc tờ El Diaro Popular con sẽ thấy. Hãy nhìn xem…” Sau khi kể lại sự thân thiết giữa mình với Gabriel, Sara nhắc đến vụ Gabriel bị những kẻ chém mướn – ông nghĩ là do Enrique thuê – tấn công chém đứt bốn ngón tay của bàn tay phải trừ ngón cái. Gabriel nói với Sara sau đó “Enrique sai chúng nó tới. Bạn của tôi sai chúng tới. Nhưng em đừng lo, Anh đáng tội lắm. Thế và còn hơn thế nữa. Anh thích ông già ấy (Konrad Deresser, ĐTS chú thích) Sara ạ. Anh đã làm hư cuộc đời họ. Tất cả là do lỗi của anh.”

(còn tiếp phần 3)

xem phần 1

đào trung đạo

*Juan Gabriel Vásquez sinh năm 1973 ở Bogotá, Colombia, tốt nghiệp đại học Colombia và đại học Sorbonne ở Paris ngành Văn chương Châu Mỹ La tinh, nổi tiếng ngay khi quyển tiểu thuyết đầu tay Los Informanentes/Những Kẻ Thông Tin xuất bản năm 2004. Juan Gabriel Vásquez cũng là tác giả của cuốn khảo luận về JosephConrad (in năm 2004), tập truyện ngắn Historia secrets de Costaguana/Lịch sử Bí mật của Contaguana (2007), tiểu thuyết Los amantes de tedos los santos/Những Người Yêu của Thánh (2008) và quyển khảo luận chính trị El arte de las distorcion Nghệ thuật bóp méo sự thật (2009). Quyển Những Người Thông Tin đã được Anne McLean dich ra Anh văn và quyển này cũng đã được dịch ra nhiều sinh ngữ khác nhau. Juan Gabriel Vásquez hiện được coi là nhà văn trẻ xuất sắc hàng đầu của xứ Colombia.

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html

© gio-o.com 2009