ha-jin

Cáp Kim

A FREE LIFE

Một Cuộc Đời Tự Do

Ha-Jin (Cáp Kim) là nhà văn Trung hoa hiện sống ở Mỹ không xa lạ gì với người đọc Việt Nam sau khi truyện dài Waiting/Đợi Chờ của ông được chuyển qua Việt ngữ và ông cũng đã đến thăm Việt Nam. Sinh năm 1956 ở Trung hoa, cha là sĩ quan quân đội, 13 tuổi Cap Kim gia nhập Quân Đội Giải Phóng Nhân Dân  trong giai đoạn xảy ra cuộc Cách Mạng Văn Hóa đẫm máu. Được quân đội cho đi học, năm 1981 tốt nghiệp cử nhân Anh văn ở đại học Hạ Long Giang, 1984 tốt nghiệp cao học Văn Chương Anh-Mỹ ở đại học Shandong. Vào năm 1989 khi biến cố Thiên-An-Môn xảy ra, Cáp Kim được nhận học bổng sang Mỹ học cấp Tiến sĩ ở đại học Brandeis, năm 1992 tyốt nghiệp nhưng không trở về nước mà ở lại Mỹ dạy học và sáng tác văn chương. Tiếng tăm Cáp Kim được nhiều người biết tới sau khi truyện dài Đợi Chờ được trao giải National Book Award. Hiện nay Cáp Kim dạy học ở Boston University thuộc tiểu bang Massachusetts. Cáp Kim viết sách bằng Anh ngữ, là tác gia 3 tập truyện ngắn, 2 tập thơ, vã 4 tiểu thuyết, Cáp Kim thuộc mảng văn chương di dân có tác phẩm được đọc nhiều có lẽ vì ông đã viết về giai đoạn lịch sử có nhiều biến động đẫm máu ở nước ông trong bốn thập niên cuối thế kỷ trước bằng một lối văn giản dị nhưng sâu sắc. Hầu hết trong những truyện ngắn và truyện dài của ông trước đây nhân vật và cảnh thổ đều là Trung Hoa. Đến quyển War Trask/Chiến Tranh Rác, nhân vật chính tuy vẫn là người Tàu nhưng cảnh thổ thuộc Bắc Hàn. Có lẽ đó là một thử nghiệm chuyển đổi cảnh thổ tiểu thuyết từ Trung Hoa sang Đại Hàn để chuẩn bị cho quyển tiểu thuyết mới xuất bản cuối tháng 10, 2007 A Free Life/Một Cuộc Đời Tự Do có cảnh thổ là nước Mỹ, nơi ông hiện đang sinh sống. Theo chúng tôi nghĩ, sự thay đổi này Cáp Kim cho là cần thiết vì ông không muốn được coi là một nhà văn chỉ được chú ý và hâm mộ như một thứ “hoa thơm xứ lạ”. Nhưng sự cần thiết này cũng là một thử thách với nhiều nguy cơ chờ đợi, nhưng chính Cáp Kim trong một bài phỏng vấn mới đây, đã chấp nhận mọi thử thách sẽ gặp phải bằng quyển Một Cuộc Đời Tự Do dày trên 600 trang. Liệu Cáp Kim có hy vọng thành công không, hay chung cuộc sự nghiệp văn chương của ông đã bị không những thị hiếu độc giả  mà còn bởi chính ông giới hạn qua đề tài, nhân vật, quan điểm chính trị về xứ sở hiện tại, khả năng viết Anh văn cũng như nghệ thuật viết tiểu thuyết của mình. Tuy Cáp Kim khá nổi tiếng ở Mỹ nhưng ngoại trừ quyển Đợi Chờ được dịch sang Hoa văn và chỉ  được phổ biến hạn chế ở Trung hoa, tất cả các tác phẩm khác của ông đều bị cấm tại chính xứ sở ông.

Một Cuộc Đời Tự Do Do tuy theo tác gia không phải là một quyển tự ttruyện nhưng cuộc đời nhân vật chính Vũ Nhân có khá nhiều điểm trùng hợp với cuộc đới Cáp Kim.Tuy Cáp Kim bỏ nước ra đi trước khi biến cố Thiên-An-Môn xảy ra và quyết định sống lưu vong vì không chấp nhận chính quyền cọng sản, nhất là trong việc trấn áp tàn bạo sinh viên, trí thức nhằm triệt hạ những vận động dân chủ, nhưng ông đã tỏ ra rất ngần ngại trong việc coi mình như một người bất đồng chính kiến. Truyện bắt đầu ngay sau khi vụ Thiên-An-Môn xảy ra. Vũ Nhân được sang Mỹ du học cấp cao học ngành khoa học chính trị vào giữa thập niên 80, sau đó được đem vợ là Pingping và đứa con trai tên Taotao sang Mỹ sống chung. Vì sở thích không phải là chính trị mà là văn chương nên khi vợ con đoàn tụ, Vũ Nhân bỏ học và phải đi làm đủ thứ nghề tạp nhạp để mưu sinh. Cáp Kim mô tả khá đặc sắc đời sống gia đìnhVũ Nhân, một gia đình mang nét điển hình của những gia đình di dân đến nước Mỹ: bắt đầu cuộc sống với những việc làm lao động lãnh lương tối thiểu, di chuyển chỗ ở từ bang này dang bang khác, từ thành phố này sang thành phố khác v.v…Pingping là người thực tế, dễ dàng thích nghi với cuộc sống mới trong khi Vũ Nhân là kẻ có nhiều trăn trở, có một quan niệm sống khác với đại đa số di dân. Những ngày đầu định cư ở Boston, Pingping được một bà già góa chồng giàu có thuê làm người giúp việc và cho cả gia đình Vũ Nhân tá túc. Bỏ học, lại không có thẻ xanh (green card) nên cơ hội xin việc làm của Vũ Nhân gặp rất nhiều trở ngại, chỉ còn cách đi làm lãnh tiền mặt cho những chủ nhân người đồng hương. Được vợ khuyến khích, Vũ Nhân qua New York làm công việc rửa chén bát rồi lên đến chân phụ bếp cho một tiệm ăn của người Hoa. Nhưng rồi cuối cùng hai vợ chồng Vũ Nhân cũng sang lại được một tiệm ăn nhỏ ở tiểu bang Atlanta, và cũng nhờ Pingping khéo vun vén, gia đình sau vài năm đã vững vàng về mặt tài chính, không nợ nần, có nhà có xe. Nhưng Vũ Nhân không vì vậy mà thỏa mãn, hạnh phúc. Ngược lại anh coi rẻ nếp sống chuộng vật chất, an lành, dễ thỏa mãn của xã hội tư bản. Khi gia đình đã ổn định Vũ Nhân tìm đến những đồng hương cũng ham chuộng văn chương như anh với hy vọng tìm được người đồng điệu. Anh cũng hợp tác viết bài cho một tờ báo tiếng Hoa, có những bè bạn trong giới văn thơ. Nhưng anh thấy họ đều là bọn văn chương rởm, nông cạn, háo danh. Vì vậy anh sống trong cô đơn, tưy không phản bội vợ nhưng đầu óc cứ mơ tưởng về người tình thời còn đi học, anh yêu nhưng người đó không đáp ứng tình yêu của anh, và dành hầu hết thì giờ cho việc sáng tác thơ phú. Vũ Nhân cũng tỏ ra là một người cha không thể chấp nhận hành vi hưởng thụ, tiêu phí thì giờ trên máy computer của đưa con trai Taotao lớn lên và học hành ở Mỹ. Vũ Nhân nghi ngờ  giá trị “giấc mơ của Mỹ”, cho đó chỉ là một thứ hàng để bày biện, một món hàng giả. Nói chung, anh khước từ đời sống hiện tại, tìm chỗ trú ẩn trong suy tư về nghệ thuật và làm thơ, đeo duổi tham vọng trở thành một nhà thơ tầm cỡ sáng tác bằng Anh văn.

Qua sơ lược cốt truyện chúng ta cũng dễ dàng nhận ra Cáp Kim viết Một Cuộc Đời Tự Do để bày tỏ quan niệm của ông về cuộc sống trống rỗng trong xã hội tư bản, về tự do, và về văn chương. Truyện không có những những hành động đỉnh điểm, những khúc quanh sinh phần, mà chỉ mô tả cuộc sống hàng ngày bình lặng. Tuy cũng có những cảnh gây hồi hộp cho người đọc như việc Vũ Nhân tỏ ra ham muốn người phụ nữ Mỹ làm công việc lái xe giao hàng cho hãng UPS, về sự tức giận của anh khi thấy thằng con trai tán gái trên mạng “trong khi hai vợ chồng làm việc muốn ngắc ngoải” để kiếm tiền,  về nỗi sướng khoái của Vũ Nhân khi đọc những nhà văn lẫy lừng như William Faulkner hay Vladimir Nabokov v.v…nhưng nói chung mạch tự sự rất buồn nản, đồng điệu. Cáp Kim đã dành khá nhiều trang sách để nói về văn chương, viết lách.Chẳng hạn Cáp Kim viết về tham vọng của Vũ Nhân “tưởng tượng về một thứ thơ có thể đi thẳng vào trái tim người đọc bất kể sự khác biệt về chủng tộc hay văn hóa…Trên hết thẩy tác phẩm của anh ta (Vũ Nhân) phải chứa đựng sức mạnh nhiều hơn là vẻ đẹp.” Trong sách, Cáp Kim qua lời nhân vật Vũ Nhân cũng có những lời bình phẩm khá gay gắt, tiêu cực về những nhà văn gốc Trung Hoa nhưng sinh đẻ ở Mỹ như Gish Jen. Về điểm này, Cáp Kim khó tránh khỏi những phản ứng phê phán mạnh của những nhà văn này, nhất là từ phía những nữ nhà văn ông đề cập tới. Vả lại, tuy là người tốt nghiệp tiến sĩ về văn chương ở Mỹ, nhưng Cáp Kim không được nhìn nhận là người viết Anh văn giỏi, lại có khuyết điểm nói tiếng Mỹ rất dở. Chính vì những yếu điểm này có lẽ là nguồn gốc của bản ngã bề ngoài khiêm tốn dung dị nhưng bên trong lại rất cao ngạo của nhân vật Vũ Nhân, kẻ song sinh của Cáp Kim. Nhưng có phải cả Vũ Nhân lẫn Cáp Kim đều sẵn sàng nhận lãnh sự thất bại?  Có lẽ Cáp Kim đã học được từ Faulkner bài học “văn chương là một sự thất bại trong vinh quang.” Nhưng e rằng Faulkner coi sự thất bại là thứ thất bại chỉ riêng ông cảm thấy trước văn chương nhưng tác phẩm của ông để lại đã chiếm một vị thế vinh quang trong căn nhà tiểu thuyết thế giới, còn Cap Kim có thể chưa với tới được cái cảm thức đó cho nên vinh quang cũng sẽ chẳng bao giờ tới với ông.

đào trung đạo

© 2007 gio-o

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao