Nguyễn thị Hải H�

 

C�c Nh�n Vật Nữ của V� Phiến.

 

 

V� Phiến l� một trong những nh� văn nổi tiếng nhất miền Nam Việt Nam v� hải ngoại. Gần đ�y, t�c phẩm của V� Phiến được in lại ở Việt Nam với b�t hiệu Tr�ng Thi�n. �ng c� số lượng t�c phẩm rất dồi d�o v� phong ph� thể loại, rất nhiều nh� nghi�n cứu ph� b�nh văn học đ� viết về �ng. T�i kh�ng c� tham vọng viết th�m một b�i nghi�n cứu hay ph� b�nh về một nh� văn rất được độc giả qu� trọng v� sợ kh�ng viết được điều g� mới v� hay. Nh�n dịp gio-o.com �muốn l�m một chủ đề V� Phiến t�i nghĩ đ�y l� dịp tốt để t�i đọc tập trung (close reading), t�m hiểu th�m về văn của �ng.


Nghe tiếng V� Phiến l� nh� văn chống Cộng Sản h�ng đầu, t�i ngạc nhi�n khi thấy �ng cũng ch� tr�ch những chuyện sai tr�i của Việt Nam Cộng H�a; c�ng ngạc nhi�n hơn khi nhận ra �ng viết rất nhiều về t�nh dục. Truyện Ngắn V� Phiến tập 1 c� 13 truyện ngắn, 10 truyện li�n quan đến t�nh dục. Truyện của �ng đa dạng, qua nhiều tầng lớp �ng g�i gh�m quan điểm ch�nh trị, than thở vận nước đi�u linh, b�y tỏ nh�n sinh quan về sự sống, c�i chết, t�nh người, t�nh y�u, v� t�nh dục. Một trong những điểm nổi bật trong truyện ngắn của �ng l� c�ch �ng x�y dựng nh�n vật. V� Phiến dường như kh�ng c� thiện cảm với c�c nh�n vật nam gồm những người như: Thọ, người y�u chủ nghĩa Cộng sản cực đoan đến cha cũng sợ; hay Lung, anh tỉnh ủy ng�y thơ đi t�m t�nh y�u; Năm H�, anh trưởng ấp hung bạo; B�nh, anh c�n bộ đầy t�nh to�n qua c�ch ăn, c�n nhiều nữa nhưng t�i chỉ lấy một v�i th� dụ điển h�nh. Những nh�n vật nữ mới l� những đứa con y�u qu� �ng đ� chăm ch�t s�ng tạo. �ng thường đặt một phụ nữ giữa đ�m đ�n �ng để n�ng quan s�t v� b�y tỏ suy nghĩ về đ�m đ�n �ng n�y. Mỗi nh�n vật nữ c� một số phận ri�ng. �ng kh�ng vẽ h�nh d�ng c�c n�ng một c�ch r� r�ng. Họ thường c� nước da trắng, c�i tr�n cao, m�i t�c đen d�y, c�nh tay thon, mang n�t đẹp của Marilyn Monroe hơn l� của Kate Moss (nảy nở chứ kh�ng mảnh mai). Họ �t n�i nhưng th�ng minh, sắc b�n, ranh m�nh v� c� nhiều suy nghĩ rất th� vị.� Họ d�m chống đối, chọn lựa v� quyết định vận mạng của họ, d� nhiều khi họ sai lầm. T�i xin điểm qua v�i điều V� Phiến đ� gửi gắm qua c�c nh�n vật nữ, trong đ� c� kh�a cạnh t�nh dục.

 

V� Phiến c� quan điểm mới lạ về tệ nạn h�nh hạ phụ nữ, đặc biệt l� người vợ. Tệ nạn đ�nh vợ kh�ng phải l� chuyện lạ ở Việt Nam v� tr�n thế giới, ng�y xưa cũng như b�y giờ. Tuy kh�ng ai khuyến kh�ch hay hoan ngh�nh chuyện đ�nh vợ, người ta thường giả vờ kh�ng biết, kh�ng thấy, v� v� thế kh�ng cần phải can thiệp. Người ngoại cuộc thường ngạc nhi�n v� sao người vợ cứ chịu m�i những cuộc h�nh hạ m� kh�ng rời bỏ người h�nh hạ m�nh. Người Chồng Bất Thường, V� Phiến viết năm 1966, n�i về một người phụ nữ c� chồng rất hay ghen. V� ghen, người chồng l�m nhiều chuyện khiến người vợ xấu hổ như g�y gổ với đồng nghiệp của vợ, đ�nh cậu vợ, v� ghen với cả bố vợ. Khi l�n cơn ghen người chồng đ�nh vợ, ch�m vợ để sẹo tr�n người. Mặc d� gia đ�nh khuy�n can nhưng người phụ nữ vẫn ở lại với chồng. N�ng biện hộ cho h�nh động của chồng v� của n�ng. V� Phiến mi�u tả đ�ng đắn triệu chứng t�m l� của người vợ bị chồng h�nh hạ (battered wife syndrome). Người phụ nữ c� khi tin, m�nh bị đ�nh l� v� m�nh c� lỗi. M�i đến cuối thập ni�n bảy mươi Hoa Kỳ mới c� s�ch vở n�i về hiện tượng t�m l� của người phụ nữ chịu sự h�nh hạ l�u d�i. Trước đ� v�i năm Hoa Kỳ c� cuộc c�ch mạng nữ quyền, trong khi Việt Nam vẫn c�n chịu ảnh hưởng nặng nề của văn h�a Khổng tử, người phụ nữ Việt Nam t�ng phục từ cha đến chồng, đến cả con trai. Giải th�ch hiện tượng t�m l� chấp nhận bạo động của nh�n vật nữ c� thể mới nhưng kh�ng lạ. C�i lạ l� nh�n vật của V� Phiến xem sự bạo động cũng l� c�ch biểu lộ một thứ t�nh y�u đi�n rồ.

 

Năm 1981, Raymond Carver, một trong những nh� văn Hoa Kỳ nổi tiếng về bộ m�n truyện ngắn, xuất bản một truyện ngắn tựa đề What We Talk About Love When We Talk About Love (Ch�ng T�i N�i G� Về T�nh Y�u Khi Ch�ng T�i N�i Về T�nh Y�u). Trong truyện n�y Terri, nh�n vật nữ bị người t�nh đ�nh đập thậm tệ. Anh ta nắm ch�n n�ng k�o v�ng quanh ph�ng kh�ch đầu n�ng va v�o đồ vật trong ph�ng. Ai muốn đả k�ch thế n�o th� mặc họ, Terri nhấn mạnh anh ta y�u n�ng. C� kh�ng thể thuyết phục được ai nhưng vẫn cả quyết đ� l� t�nh y�u.[1] Ở thế kỷ hai mươi mốt, đọc truyện ngắn của Carver về c�ch biểu lộ t�nh y�u kh�ng b�nh thường, t�i thấy mới v� lạ. Ai đ� đ� n�i, tr�i ngược với t�nh y�u l� sự lạnh nhạt nh�m ch�n, th� đ�nh vợ đi�n cuồng v� chịu đựng những cuộc đ�nh đập c� thể đưa đến c�i chết l� một c�ch biểu lộ đam m� m�nh liệt. Raymond Carver v� V� Phiến nhận ra trong đam m� ấy c� thứ t�nh y�u đi�n rồ. Nếu quan điểm của Carver mới lạ với t�i một người sống ở Hoa Kỳ hơn ba mươi năm, quan điểm của V� Phiến trong Người Chồng Bất Thường phải mới lạ so với x� hội Việt Nam trong giữa thập ni�n s�u mươi ở thế kỷ vừa qua.

 

�Ch�ng t�i sống như vậy. Tối tối, h�m n�o kh�ng đi chơi đ�u, ch�ng nằm đọc b�o, bắt t�i ngồi b�n cạnh. Thỉnh thoảng ch�ng đưa b�n tay nắm lấy ch�n t�i. Ch�ng bẻ thử v�i ng�n ch�n t�i k�u lắc cắc. Ch�ng sờ lần l�n, nắn nắn bắp ch�n. Rồi ch�ng nắn l�n cao hơn. Ch�ng t�i sống với nhau như vậy. Ch�ng t�i sống cận kề, sống mật thiết với nhau từng giờ từng ph�t, mật thiết từ thể x�c đến tinh thần. Tất cả đều phơi b�y ra với nhau, giải tỏ cho nhau, kh�ng chỗ n�o che giấu. Gần nhau, trọn vẹn cho nhau. Gi�y ph�t n�o cũng c� thể đụng chạm v�o bất cứ chỗ n�o trong người v� trong t�m sự nhau. Ch�ng lục so�t những cảm nghĩ h�ng ng�y của t�i cũng như lục so�t mọi ng�c ng�ch ch�u th�n t�i. Lục so�t tự do v� tự nhi�n, hồn nhi�n. Lục so�t một c�ch th�n mật, �n cần v� tội. Ch�ng t�i gần như thường xuy�n lẫn lộn, kh�ng ph�n biệt th�n thể n�o l� của ch�ng v� th�n thể n�o l� của t�i, kh�ng ph�n biệt đến đ�u l� nội t�m của ch�ng v� đ�u l� ranh giới sinh hoạt ri�ng của t�i. Ch�ng t�i như thể ở hai căn ph�ng th�ng cửa với nhau, v� thường xuy�n qua lại tự do. Dần dần t�i cảm thấy ch�ng t�i kh�ng sống kh�c được. M� t�i kh�ng thấy thế.

 

Nghĩ coi: trong thế giới của t�i c� ai nữa đ�u, ngo�i ch�ng. Chuyện thực, chuyện mơ, t�i đều chỉ c� ch�ng để n�i. Cả đến những điều ước nguyện, đ�ng lẽ chỉ khấn v�i l�n c�c đấng thần linh, t�i cũng chỉ c� thể n�i với ch�ng.�

 

Bằng hai chữ lục so�t V� Phiến mi�u tả t�m trạng người phụ nữ bị cầm t� trong c�i t�nh y�u độc đo�n của �ng chồng. Người đọc nhận ra cảm gi�c bị x�m phạm của n�ng. �N�ng,� người phụ nữ trong truyện Người Chồng Bất Thường kh�ng ngu muội hay nhu nhược. N�ng c� suy nghĩ v� biết quyết định, thế nhưng sau nhiều lần bị đ�nh, bỏ đi, n�ng vẫn trở lại với người chồng vũ phu bởi ma lực quyến rũ của t�nh y�u bất b�nh thường.

 

�T�i kh�ng thể tiếp tục sống với ch�ng v� ch�ng kh�ng biết ngừng lại ở chỗ phải ngừng. Đi�n với thường kh�c nhau ở đ� . . . . Để cho cảm x�c, h�nh vi, vượt một lằn ranh giới n�o đ� l� đi�n. Nhưng khi n� chưa vượt, m� n� s�t tới ranh giới th� l� một hấp dẫn.�

 

V� Phiến c�ng nhận sự c� mặt những rung động nhục dục trong th�n thể người phụ nữ. Hạnh (Th�c Đổ Sau Nh�) lấy chồng l�c mới mười s�u, trẻ hơn chồng bảy tuổi. N�ng c� th�i độ rất hồn nhi�n về t�nh dục. N�ng ch� � đến thể x�c của chồng.

 

C� lần t�i t�nh cờ cầm giữ cổ tay của Thọ hơi l�u v� chợt để � đến sự ngần ngại của anh, tự nhi�n t�i thương anh qu�, t�i siết chặt cổ tay gầy guộc ấy, ấp v�o ngực. Như được đ� đẩy tới, t�i dạn dĩ qu�ng tay �m vai anh k�o xuống, t�i h�n l�n c�i g�y gầy của anh. T�i kh�ng kịp suy nghĩ v� t�m kiếm trong l�c bất thần đột ngột, tự nhi�n những chi tiết th�n thể đ� vụt hiện đến tr� t�i v� t�i hấp tấp quơ lấy vuốt ve h�n h�t. T�i kh�ng ngờ rằng l�u nay m�nh đ� để � đến hai chỗ ấy: c�i cổ tay v� nhất l� c�i g�y gầy l�m xuống một đường tr�ng rất tội nghiệp. L�c ấy t�i thấy thực t�nh y�u Thọ qu�, y�u cả những chỗ gầy g� tội nghiệp của anh. T�i đ� m� �m lấy Thọ n�i rất l�u, cấm anh kh�ng được suy nghĩ thắc mắc vu vơ về t�nh y�u của t�i. Thọ ngạc nhi�n, thoạt ti�n c� vẻ hơi l�ng t�ng ngỡ ng�ng, nhưng dần dần anh sung sướng cảm động. Anh �m đầu t�i �p v�o ngực, ngồi thật l�u, kh�ng n�i g�.

N�ng cũng nh�n th�n thể của một người đ�n �ng kh�c d� nh�n một c�ch ch� bai:

 

�T�i ch� � đến Hải. Hải c� đ�i ch�n vạm vỡ, nhưng c� điều buồn cười l� cử động của hai ch�n hắn kh�ng biểu lộ sức mạnh m� lại diễn tả một th�i độ lưỡng lự, ph�n v�n, kh�ng quyết định: Khi đứng l�c n�o hắn cũng tựa cả người tr�n một ch�n, c�n ch�n kia hoặc quấn tr�o xung quanh ch�n nọ như con rắn, hoặc quơ qua lại dịu d�ng, tr�ng mềm nhuốc. Tư thế của hắn thiếu sự rắn rỏi. Nh�n hai ch�n hắn, c� khi t�i nghĩ đến cặp r�u của những con kiến đang chạy chợt dừng lại ph�n v�n, cặp r�u quơ quơ thăm d�. Khi đứng n�i chuyện với t�i, hắn x�c động, hai ch�n lại c�ng nhấp nhỏm, cựa quậy, quơ quất. Những �y n�y, bồn chồn e ngại của hắn biểu lộ ở cả sự cử động của hai ch�n. Nếu hắn l� một người gầy yếu bạc nhược th� c� lẽ kh�ng thấy chướng mắt lắm, nhưng đ�ng n�y hắn lại mập khỏe sung sức, cho n�n sự rụt r� diễn tả ngay bằng một bộ phận th�n thể cường tr�ng của hắn tr�ng lố bịch.�

 

V� Phiến thổi v�o nh�n vật nữ một sức sống, x�n xao trong cơ thể. Với chồng, n�ng chủ động:


�T�i se sẽ nh�ch tới, �p nhẹ b�n ch�n t�i l�n b�n ch�n Thọ. Thọ kh�ng ch� �. Nhưng b�n ch�n t�i �p nặng lần xuống. V� Thọ ngừng n�i.�

 

Cũng ch�nh c�i sức sống m�nh liệt chảy trong th�n thể n�ng đ� khiến n�ng đầu h�ng khi quận To�n tấn c�ng n�ng:

 

T�i nhớ lại th�i độ h�nh động của �ng ta trong đ�m vừa rồi, tự nhi�n căm tức. Khi t�i kh�p hai đ�i lại, d�ng dằng, �ng ta kh�ng hấp tấp vội v�ng. �ng đặt một b�n tay l�n bắp đ�i trần của t�i l�m t�i r�ng m�nh; �ng ngừng lại một ch�t, rồi vỗ nh� nhẹ v�o ph�a trong bắp vế, n�i nho nhỏ: �Em! Em!� Giọng �ng ta nửa như than phiền tr�ch m�c, nửa như dỗ d�nh n�i nỉ. �ng ta lại đặt y�n b�n tay, ngừng lại, v� chờ đợi. T�i dạo ấy mới hăm hai hăm ba tuổi... Vắng đ�n �ng l�u ng�y... Đ�m khuya vắng vẻ... Chậc!

V� Phiến c� thể bảo vệ tiết hạnh của Hạnh bằng c�ch cho quận To�n d�ng sức mạnh uy hiếp n�ng. Tuy nhi�n �ng lại để cho nh�n vật Hạnh th� nhận sự đ�i h�i của thể x�c ảnh hưởng đến quyết định đầu h�ng của n�ng.

 

Sự đ�i hỏi của thể x�c c� trong nhiều nh�n vật nữ của V� Phiến. Dục t�nh kh�ng chỉ xuất hiện trong th�n thể những người phụ nữ đ� biết m�i đ�n �ng, n� cũng l�m những c� g�i thơ ng�y trăn trở.

�B�y giờ mới lần hồi lại trong tr� Bạch những x�c động luống cuống t� m� l�c người con trai �p s�t đầu v�o ngực n�. Lần đầu ti�n đứa con g�i bị động chạm tới chỗ th�n mật. Cho đến b�y giờ, đ�m khuya, Bạch tưởng như đầu anh con trai vừa mới rời m�nh tức th�. Bạch vừa n�n nao những rung động ham muốn, vừa thấy dạt d�o mối cảm thương dịu d�ng.�

 

��nh s�ng rung rinh nhảy m�a tr�n th�n h�nh nở nang của người con g�i. Bạch vẫn kh�ng ch� � đến một đ�i chỗ hở hang: ống quần tụt cao lộ hai cổ ch�n no tr�n, n�t cổ bật khuy. . . Miệng n� h� ra lơ đ�ng, hai mắt ươn ướt.� (Thương Ho�i Ng�n Năm)

 

Nh�n vật nữ của V� Phiến thường ở thế thụ động. Họ l� con th� bị săn hơn l� người đi săn. Hạnh trong Th�c Đổ Sau Nh� mang cảm gi�c ấy.

� �Nếu �ng ta tr�ng thấy t�i?�... Tưởng như �ng ta đang quất ngọn đ�n săn trong rừng v� �bọn thợ săn của �ng ta� đang l�m chủ n�i rừng, c�n t�i th� chỉ l� một con nai nhỏ, trốn sao cho khỏi c�i thứ �nh s�ng c� thể soi thấu từng con mắt chuột, mắt nh�i li ti đ�.�

 

Dung, nh�n vật ch�nh trong truyện ngắn c�ng t�n, c� chung t�m trạng với Hạnh:

�Đối với hắn, t�i bị dồn v�o c�i thế một con mồi. V� c� khi đ�nh th�c thủ, mềm nhũn, cảm thấy m�nh yếu đuối bất lực.�

 

V� Phiến ph�n t�ch t�m l� phụ nữ s�u sắc nhất khi �ng viết với giọng nh�n vật nữ. Điều n�y được chứng minh trong Th�c Đổ Sau Nh�, Người Chồng Bất Thường, v� Dung. Trong truyện ngắn Dung, V� Phiến viết với giọng của Dung trong quyển nhật k� n�ng bỏ lại trong căn nh� cũ sau đ� Phương dọn đến v� t�nh cờ t�m thấy. M�n, chồng Dung đi t� cải tạo. B�nh, c�n bộ địa phương l�n la chinh phục n�ng.V� Phiến đ� diễn tả nội t�m của Dung trước sự săn đuổi t�o bạo của B�nh v� sự đ�i hỏi thể x�c của người đ�n b� trẻ.

 

�15 th�ng 10 năm 1953 � Trưa h�m qua đang nằm một m�nh ngủ lơ mơ, t�i nghe tiếng ch�n bước v�o cửa. Tiếng ch�n ngừng lại. T�i biết l� hắn đang lưỡng lự. M� t�i cũng hết sức l�ng t�ng, tr� kh�ng kịp so�t lại sự ăn mặc của m�nh như thế n�o, nhưng biết chắc đang c� một ch�o �o lật l�n bụng v� c�i ống quần b�n tr�i bị dồn l�n đến đầu gối. Xấu hổ qu�, t�i giả vờ ngủ, Hắn kh�ng chịu lui ra, m� lặng lẽ đứng ngắm. Rồi t�i nghe hắn nhẹ nh�ng bước lại gần. C�i b�ng của hắn đ� che m�t mắt t�i rồi. Hơi thở t�i dồn dập. Chắc chắn l� hắn đ� đo�n biết th�i độ của t�i. Hắn ta c�i xuống, h�n l�n mặt t�i. T�i nằm như chết cứng, nghe thấy m�i t�c với m�i kh�i thuốc lẫn lộn tr�n một c�i đầu đ�n �ng. Rồi hắn đứng dậy. Nhưng hắn vẫn kh�ng chịu bước đi. Một l�t sau hắn lại c�i xuống mặt t�i một lần nữa. Lần n�y hắn �p m�i mạnh hơn. T�i như t� dại cả người, t�i cảm thấy nếu l�c ấy m� ấm ứ một tiếng hay c� một cử động nhỏ chắc l� hắn sẽ t�o bạo hơn.�

 

Rất kh�o l�o, V� Phiến biểu lộ sự ưng thuận của người phụ nữ, bởi v� nếu Dung kh�ng đồng � n�ng c� thể giả vờ ngủ say, quơ tay t�t, hay giật c�i chỏ tr�ng mặt mũi của t�n đ�n �ng kia. Cũng rất am hiểu t�m l� nam giới, c�c nh�n vật nam của �ng tấn c�ng, nghe ng�ng, nếu kh�ng thấy phản ứng mạnh sẽ tiếp tục. Nh�n vật Ngọc trong Mưa Đ�m Cuối Năm ph�t biểu:

 

�T�i chắc rằng những kẻ gọi l� giỏi t�n g�i ch�nh l� những kẻ kh�ng thấy những cử chỉ, ng�n ngữ, những c�i ng� nh�n của con g�i c� �nhiều � nghĩa� qu� đ�ng, l� những kẻ c� thể tầm thường h�a được hết mọi phụ nữ.

 

Bằng quan niệm n�y, B�nh đ� chinh phục Dung (Dung), Quận To�n chinh phục Hạnh (Th�c Đổ Sau Nh�), Trần H�ng lấy được vợ (Thị Th�nh), v� Khang hưởng thụ trinh tiết của Bạch (Đ�m Trăng).

 

D� chủ đề t�nh dục xuất hiện trong rất nhiều t�c phẩm, nh� văn V� Phiến kh�ng bị phản đối hay bị kiểm duyệt bởi v� c�ch viết của V� Phiến rất k�n đ�o, gợi tưởng tượng v� kh�ng bao giờ d�ng trực tiếp d�ng những chữ mi�u tả cơ quan sinh dục. Kh�ng ai buộc văn V� Phiến thuộc loại d�m thư d� �ng đ� chạm đến cả chủ đề cấm kỵ như loạn lu�n như trong truyện ngắn Anh Em v� Hoạt Cảnh II. Cả hai truyện ngắn n�y n�i về t�nh cảm của đ�i anh em ch� b�c.

 

Trong Anh Em, Hạnh, con nh� ch�, l� một thiếu nữ cứng cỏi, kh�ng t�ng phục, c� khuynh hướng nổi loạn nếu bị �p bức. Anh con b�c thường dạy k�m c� em con ch�. D�ng đời đưa đẩy, họ xa nhau. Nh�n vật ch�nh về l�ng ch�n cất người ch� vừa mới qua đời. Trong một chuyến chơi đ�m, anh gặp một c� g�i điếm. C� kh�ng c� vẻ bu�n b�n x�c thịt chuy�n nghiệp v� tr�n giường c�n mẩu b�nh tr�ng nướng ăn dang dở h�nh như của đứa con nhỏ. Nh�n vật ch�nh gợi chuyện, c� g�i cho biết c� lấy chồng v� ho�n cảnh ch�nh trị bắt buộc. C� kh�ng y�u chồng n�n chống đối, nổi loạn bằng c�ch đi ngủ với đ�n �ng kh�c. Mỗi lần bị bắt, nh� chồng đ�nh đập, cạo đầu v� giam cầm c�. L�ng của c� l� nơi Hạnh ở với chồng. C� cho biết cha mới qua đời nhưng c� kh�ng về l�ng chịu tang được may nhờ c� người anh con b�c lo đ�m tang. Nghi ngờ c� g�i l� Hạnh, nh�n vật ch�nh bỏ đi. Kh�ng x�c nhận c� g�i l�m điếm, V� Phiến khiến người đọc suy nghĩ, đi ngủ với đ�n �ng lạ như điếm, quả l� một h�nh động nổi loạn tột độ. Một � nghĩ mới lạ. Một c�ch mập mờ, V� Phiến cho thấy giữa hai anh em đ� nảy nở một thứ t�nh cảm cấm kỵ.

 

Sau đ�y l� đoạn văn diễn tả t�m trạng của nh�n vật ch�nh trong truyện Anh Em.

 

�L�c Hạnh thả hai b�n tay t�i ra, t�i mới kịp ch� � đến t�nh thế. Ngực t�i c�n dấu n�ng của hai vai n�, b�n mũi t�i phất l�n c�i m�i t�c kh� v� c�i hơi �m ấm thơm nhẹ nh�ng do da thịt nơi cổ n� m� n� thở ra.�

 

�Ch�ng t�i kh�ng d�m ngồi xa nhau, cũng kh�ng d�m s�t v�o nhau, vừa lo ngại về sự g� bất ngờ c� thể xảy đến, vừa thỉnh thoảng l�n l�t nghĩ đến những cảm gi�c vừa qua: tiếng r�m r�m như c�n rung đến da thịt, c�i cổ tay tr�n vừa nắm trong tay.�

 

Trong Hoạt Cảnh II, quan chức miền Nam khuyến kh�ch d�n di cư v�o v�ng n�i mở mang đất đai sinh sống. Trong truyện n�y V� Phiến đ� ph� b�nh c�ch l�nh đạo dối tr� cẩu thả của quan chức miền Nam. Người anh (con nh� b�c) bị t� v� bị thương ở v�ng hạ bộ. V� nh� ngh�o v� cả hai đều mồ c�i, c� em (con người ch�) phải săn s�c anh ta trong nh� thương. Sự đụng chạm x�c thịt qua những lần săn s�c vết thương khiến nảy nở sự rung động x�c thịt trong hai thể x�c mới lớn.

 

� Nhưng người con trai th� kh�ng. Anh ta kh�ng đầu h�ng cảnh ngộ dễ d�ng. Anh ta cự nự, phản kh�ng. Anh ta muốn ph�n trần, muốn cải ch�nh, muốn đ�nh bạt mọi � nghĩ xấu trong đầu �c mọi người xung quanh. Anh sai bảo d�ng dạc, xưng h� m�y tao với đứa em. C� em g�i thấy r� người anh nghi�m khắc, rắn rỏi hơn bao giờ hết. Tuy nhi�n c� ta cũng thấy mỗi lần đụng chạm anh ta mềm nhũn v� run l�n trong tay m�nh. C� ta biết chắc hơn ai hết những g� sẽ đến cho cả hai người.�

 

�Khi những sợi t�c cứng của c� em quẹt l�n cằm v� m�p anh con trai. H�ng c� g�i ấn v�o h�ng anh.� G� con trai nghe ng�ng cơ thể của hắn. �Một � nghĩ lồng lộn dữ dội trong đầu �c anh: �N� chắc nịch. N�ng hổi v� chắc nịch.�

 

Những mẩu chuyện t�nh dục của V� Phiến thường chỉ để điểm t� cho cốt truyện, nh�n vật của �ng kh�ng mang những ẩn ức t�m l� bệnh hoạn kiểu Oedipus, Electra, sadism hay masochism. �ng kh�ng thẳng thừng li�n tục tả cảm gi�c của người đang l�m t�nh như D. H. Lawrence trong Lady Chatterley�s Lover, kh�ng d�ng những chữ tục để n�i về cơ quan sinh dục, chửi thề, hay cho nh�n vật thủ d�m như Philip Roth. Những đ�i hỏi sinh l� trong truyện của V� Phiến xảy ra tự nhi�n như chuyện ăn khi đ�i, uống khi kh�t, hằng ng�y. Trai g�i gần nhau như lửa gần rơm. Vợ chết l�u ng�y, chồng đi vắng l�u ng�y người ta đ�m ra đ�i sinh l�. �ng kh�ng l�n �n, kh�ng giảng lu�n l�, chỉ quan s�t v� ph�n t�ch t�m l� nh�n vật; v� sao người ta đi đến chỗ phản bội, hay kh�ng bỏ người chồng đ�nh đập m�nh. Thỉnh thoảng giọng văn của �ng chế giễu nhẹ nh�ng như trường hợp b� Nghĩa, mẹ c� Bạch, trong Thương Ho�i Ng�n Năm. Đ�i khi ưng thuận đ�i hỏi t�nh dục của kẻ kh�c cũng l� tự cứu m�nh. Hạnh trong Th�c Đổ Sau Nh� dẫu kh�ng ưng chịu cũng kh�ng thể tho�t tay Quận To�n, chống cự hay mắng chửi c� thể c�ng nhục nh� hơn. Đ�i khi nh�n vật của �ng l�m t�nh để qu�n đi cảnh khổ c�ng cực như hai người di cư l�n cao nguy�n trong Hoạt Cảnh II. �Hai người chủ của n� tr�m k�n mền, �m siết nhau, quằn quại trong sự th�n thiết tận c�ng.�

 

Chủ đề t�nh dục xuất hiện trong truyện của V� Phiến ở nhiều cảnh ngộ, đ�i khi kh� trớ tr�u. B� T�n, mẹ của Lộc, người đ�n b� hiền l�nh đứng đắn, c�ng một l�c lấy hai chồng sống chung nh� (Quanh M�nh); Ngọc anh c�n bộ Cộng Sản trong cơn m� y�u đ� �m lấy c�nh tay Lung người đồng đội của m�nh m� vuốt ve (Mưa Đ�m Cuối Năm); Anh c�n bộ đẹp trai d� đ� c� vợ ba con vẫn cố gắng dụ một c� g�i trẻ ngủ với m�nh (Đ�m Trăng); Lai mười bảy tuổi, vợ lẽ của một người trạc tuổi năm mươi, y�u con trai của chồng mười ch�n tuổi, lại được một cậu b� Th�ng mười ba tuổi thầm y�u (Lỡ L�ng). �ng gi� Thạch t�m mọi c�ch để sờ m� Bạch c� g�i l�ng ng�y thơ phải l�ng anh con trai của l�o (Thương Ho�i Ng�n Năm). �Cảnh người đ�n �ng tuổi t�c l�ng c�ng kh�ng kham nổi một người đ�n b� đang tự trao cho m�nh.� (Giọt C� Ph� 2).

 

N�t gợi cảm của người đ�n b� nằm ở c�nh tay tr�n trắng muốt, cổ tay tr�n, b�n tay mầm mập (Dung, Mưa Đ�m Cuối Năm, Anh Em, Thị Th�nh). Đ�i khi l� bắp ch�n trắng như bụng con c� thu (Thị Th�nh), đu�i d�i l�ng mướt, m�ng v� đ�i phải thực chắc, thực to m� bụng thon nhỏ (Lỡ L�ng), m�i thơm tự nhi�n của da thịt (Người T�, Anh Em). C� khi l� c�i n�ch của một c� gi�o trong một tấm ảnh �V� đến một l�c, ch�ng tự bắt gặp m�nh c� � r�nh chờ l�c c� gi�o giơ cao c�nh tay l�n, để xem n�ch c� ta, xem thử . . .� (Xem S�ch). Cảnh l�m t�nh n�ng bỏng nhất l� một đoạn trong truyện ngắn Nhớ L�ng. Anh trưởng ấp, về sau người ta đồn đ�i, giết người kh�ng gớm tay, bởi v� anh nh�n ai cũng tưởng l� t�nh địch của anh.

 

�Một h�m, giữa trưa, anh từ ngo�i đồng về bất th�nh l�nh, tr�ng thấy cửa buồng đ�ng k�n. Anh lắng tai nghe: c� tiếng động b�n trong. Anh Năm H� cho�ng v�ng, bỗng nhi�n đ�m qu�nh, vừa thấy m�nh cần phải c� một h�nh động lại vừa kh�ng biết m�nh phải l�m g�. Bất gi�c anh �p mặt v�o c�nh cửa, cố nh�n qua một khe hở. Kh�ng tr�ng thấy được g�: khe cửa nhỏ qu�. Anh xoay trở, nghi�ng đầu sang b�n n�y, ngoẻo sang b�n kia. Cuối c�ng anh tr�ng thấy. Chỉ thấy được một khoảng nhỏ x�u th�i. Anh Năm H� thấy một b�n ch�n đ�n b� đang nằm, b�n ch�n của chị ấy. Tr�n mặt chiếu, b�n ch�n xu�i xuống, cố hết sức ch�c mũi xuống, như kiễng ch�n nh�n g�t. Bốn ng�n ch�n quắp xuống, c�n ng�n ch�n c�i th� rướn cong l�n. N� rướn cong, �i chao, qu� sức n�, l�m nổi cao một sợi g�n. Trời, ng�n ch�n c�i, n� rướn cong như c�i đu�i con chuột trong cơn hấp hối, bị kẹp n�t đầu trong chiếc bẫy, c�i đu�i oằn l�n trước khi con vật chết hẳn... Anh Năm H� cuống cuồng, run bấn. C�i g� vậy? Trước mặt anh, ng�n ch�n c�i oằn l�n... Anh Năm H� nghẹn cứng ngang cổ, kh�ng thở được nữa. Cuối c�ng, cổ ph�t ra một tiếng hực, rồi nước mắt anh tu�n ra...�

 

V� Phiến c� c�ch quan s�t, mi�u tả tỉ mỉ; đọc truyện của �ng cứ như nh�n thấy cảnh ngay trước mắt. Người ta xếp �ng v�o khuynh hướng hiện thực. Đọc truyện của V� Phiến, t�i cứ nghĩ đến Andrew Wyeth, một họa sĩ được xếp v�o nh�m khuynh hướng hiện thực nhưng tự xem m�nh thuộc ph�i trừu tượng, v� �ng d�ng hiện thực để mi�u tả những thứ v� h�nh. �ng vẽ bức m�n bay để tả gi�, một người chạy tr�n đồng để tả sự thiếu bạn, vẽ c�i lưng một người hướng ra biển để tả sự mong ng�ng. V� Phiến viết tỉ mỉ về c�ch một người gắp thức ăn để n�i l�n t�nh t�nh của người ấy, tả một người m�n m� c�nh tay bạn trong giấc ngủ để n�i sự th�m muốn �i �n, hay tả h�nh động giả vờ ngủ để n�i l�n sự ưng thuận ngầm của nh�n vật.

 

C� người nhận x�t rằng đọc truyện �ng kh�ng bao giờ thấy cũ nhưng nếu bảo mới th� kh�ng c� g� mới. V� Phiến rất mới lạ trong thời của �ng như trường hợp truyện ngắn Người Chồng Bất Thường, v� �ng vẫn mới lạ với t�i như trường hợp truyện ngắn Đ�m Trăng. Khang l� một người d�y dạn đường t�nh. T�nh cờ anh gặp c� b� mười bảy tuổi bằng nửa tuổi anh. Kh�ng r� v� l� do g� m� c� g�i qu� mến anh mặc d� chưa biết g� về anh. C� vợ ba con, anh hẹn h� rồi lỡ hẹn, dối gạt c� g�i nhiều phen c� vẫn tha thứ cho Khang. Anh t�n tỉnh ngon ngọt được c� g�i d�ng hiến trinh tiết cho anh. Trong đ�m trăng, vẻ huyền b� của ng�i ch�a, b�ng tối của ng�i biệt thự, s�ng biển m�u trắng bạc, vẻ trong trắng v� th�i độ cao cả của c� g�i l�m anh trở n�n si m�. Sau đ� anh cố t�m c� g�i nhưng kh�ng gặp. Khang l� mẫu người chỉ muốn chinh phục, muốn chiếm đoạt c�i kh�ng thể chiếm đoạt. Khi đ�nh mất c� g�i th� mới bắt đầu say m� v� c�ng l�c c�ng tăng. Truyện c� kh�ng kh� nửa hư nửa thật rất giống kh�ng kh� truyện của Haruki Murakami m� Murakami th� mới lạ qu� đi chứ. Nếu V� Phiến kh�ng cho biết ngay từ đầu Khang gặp c� g�i v�o buổi trưa, v� trước mặt nhiều người, t�i sẽ nghĩ c� g�i ấy l� ma. Khang kể lại chuyện anh gặp c� g�i cho một nh�m bạn trai c�ng nghe. Trong đ�m bạn c� Tri�m, một người sống c�ng l�ng với c� g�i. Tri�m t� m� vặn hỏi m�i n�n cuối c�ng Khang n�i t�n c� g�i l� Bạch. Truyện chấm dứt ở đấy nhưng với độc giả truyện vẫn c�n mở ra nhiều hướng. C� thể Khang n�i dối v� ở l�ng của Tri�m kh�ng c� c� n�o t�n Bạch. Hoặc c� c� Bạch nhưng kh�ng c� li�n hệ g� đến Khang. C� thể Bạch l� em g�i của Tri�m? Hay h�o hứng hơn nữa, vợ của Tri�m?

 

V� Phiến rất chăm ch�t nh�n vật nữ. D� họ c� qu� m�a �t học, �ng vẫn cho họ c� một chiều s�u t�m l�. H�y nghe �ng n�i về chị Bốn Ch�a V�i trong truyện B� Con Ch�m X�m (c�n c� t�n l� Chim v� Rắn):

 

�Chị trở về l�ng l�m g�? Chị đ� mất một người chồng, một đứa con rể ở l�ng. Chị đ� mất đi nửa ống ch�n v� qu� nửa ng�i nh� ở l�ng. Một đứa con g�i dở dang v� một đứa con trai thất lạc. . . Như vậy kh�ng đủ � chề rồi sao? Chị c�n trở về l�ng l�m v� với th�n h�nh thủng nhiều vết v� với cặp nạng? Dĩ nhi�n kh�ng phải v� mấy đ�m ruộng v� mấy con b� của ch�ng t�i. T�i lấy l�m hổ thẹn v� hối hận. Sao trước kia ch�ng t�i c� thể bất b�nh với chị v� những thứ đ� được nhỉ? N� nhỏ mọn biết bao! Ch�ng t�i đ� sợ h�i, bỏ chạy. C�i nơi m� ch�ng t�i l�nh xa, chị Bốn nhất định lần về. Lần n�y, t�i tin th�i độ của chị kh�ng do l�ng tham lam. Để c� thể thản nhi�n trở về chỗ tử địa, chỗ sấm s�t ấy, con người phải được hướng dẫn bởi một thứ t�nh cảm m�nh liệt. Kh�ng biết thứ t�nh cảm g�, tốt hay xấu, nhưng m� phải thật m�nh liệt. Chỉ nghĩ đến mức độ m�nh liệt ấy đ� cảm thấy mọi so đo t�nh to�n đều nhỏ mọn, kh�ng xứng.�

 

Chỉ l� c�i trở về l�ng của một người đ�n b� qu� m�a m� �ng đ� tha thiết ngần ấy, nếu V� Phiến viết về sự trở lại qu� hương của ch�nh �ng, sau gần bốn mươi năm lưu đ�y, th� cảm động đến mức n�o?

 

Trong nhiều truyện ngắn nhưng r� rệt nhất l� Mưa Đ�m Cuối Năm v� Th�c Đổ Sau Nh�, V� Phiến đ� b�y tỏ quan điểm ch�nh trị của �ng khiến �ng được mệnh danh nh� văn chống Cộng số một. Đ�y l� một đề t�i th� vị nếu c� điều kiện t�i muốn trở lại để t�m hiểu s�u hơn; tuy nhi�n, l� người đọc thuộc thế hệ sau, �t bị khổ sở v� chiến tranh t�i thấy V� Phiến chỉ d�ng văn chương để phản �nh x� hội một c�ch hiện thực chứ �ng kh�ng theo ai chống ai. Kh�ng thể kh�ng nghĩ rằng V� Phiến đ� d�ng nh�n vật Thọ, Kha, Hải, Hạnh, v� quận To�n l�m biểu tượng cho c�c th�nh phần ch�nh trị của x� hội Việt Nam. Thọ miền Bắc, Kha miền Nam, Hải nằm v�ng trong miền Nam, Hạnh người d�n b�nh thường bất lực trước c�c lực lượng ch�nh trị, v� quận To�n l� điển h�nh của những kẻ ăn tr�n ngồi trước, hưởng lợi, v� v� t�nh trước nỗi khổ đau của những người chung quanh.

 

�Một trăm năm nữa, thế hệ n�y qua đời rồi th� d�ng lịch sử nhẵn hết lằn vết. Sự qua ph�n đất nước chỉ c�n l� một vấn đề ch�nh trị, một danh từ kh�ng c� tiếng vang t�nh cảm, một sự kiện để c�ng d�n trong nước suy x�t chứ kh�ng gợi được mối cảm động của mỗi người nữa. Đối với thế hệ n�y sự kiện lịch sử ấy lại c� t�nh c�ch ri�ng t�y đến với mỗi gia đ�nh, như l� một đ�m tang, một c�i khăn tay kỷ niệm, một ngấn nước mắt đọng tr�n mi.� (Th�c Đổ Sau Nh�).

 

V� Phiến c� rất nhiều truyện ngắn hay, nhưng theo t�i Th�c Đổ Sau Nh� l� truyện �ng viết t�m huyết nhất. C�ch V� Phiến chọn nh�n vật l� những người chung quanh trong cuộc sống b�nh thường c�ng với c�ch h�nh văn b�nh dị khiến t�i so s�nh �ng với Anton Chekov. Khi �ng mi�u tả cuộc đi săn của quận To�n t�i li�n tưởng đến việc săn g� l�i của Doris Lessing trong �T�i L� Thợ Săn.� Khi �ng ph�n t�ch t�m trạng của Dung người phụ nữ c� chồng, kh�ng chống được sự thu h�t của B�nh người đ�n �ng n�ng thấy đ�ng gh�t, t�i nghĩ đến c�ch Doris Lessing đ� ph�n t�ch t�m trạng nh�n vật Mary Turner trong The Grass is Singing khi n�ng cảm thấy kh�ng cưỡng được sự thu h�t của anh n� lệ da đen. V� Phiến dẫn người đọc v�o thế giới truyện ngắn, hạnh ph�c v� đau khổ với c�c nh�n vật chạy nhảy tr�n giấy của �ng, đi�u luyện như c�c nh� văn cừ kh�i tr�n thế giới. Trong số những truyện ngắn t�i đặc biệt y�u th�ch c� In a Grove của Akutagawa, The Story of an Hour của Kate Chopin, The Lottery của Shirley Jackson, Monkey�s Paw của W. W. Jacobs, A Good Man is Hard To Find của Flannery O� Connor, The Necklace của Guy de Maupassant, The Tell-Tale Heart của Edgar Allan Poe v� The Rocking-Horse Winner của D. H. Lawrence. T�i xin xếp Th�c Đổ Sau Nh� của V� Phiến v�o nh�m truyện ngắn t�i y�u th�ch nầy.

 

Nguyễn thị Hải H�

 

Nguyễn Thị Hải H� sinh qu�n Cần Thơ, nguy�n l� một kỹ sư c�ng ch�nh ở bang New Jersey. Xuất hiện v�o những năm trung ni�n như một c�y b�t điểm s�ch, s�ng t�c truyện ngắn xuất sắc, hứa hẹn. Nguyễn Thị Hải H� đến với gio-o lần đầu ti�n với b�i giới thiệu tập thơ M�y Kh�i Qu� Nh� của Phạm Cao Ho�ng v�o năm 2011.

 

http://www.gio-o.com/NguyenThiHaiHa.html



[1] http://www.newyorker.com/fiction/features/2007/12/24/071224fi_fiction_carver. Truyện ngắn n�y tuy được đưa l�n trang mạng của The New Yorker năm 2007 nhưng đ� được xuất bản năm 1981 (theo Wikipedia).

 

� gio-o.com 2012