Hồ Đ�nh Nghi�m

 

T�ng Mạng � Tản Mạn



 

Viết về V� Phiến.� M�nh giở lại những cuốn s�ch để t�m nhặt một b�ng h�nh, một nh�n ảnh. Suốt tuần loay hoay để bảy ng�y đụng phải ng� cụt: Thất bại. M�nh chẳng nh�n ra điều g� kh�c lạ, đi ra ngo�i sự cảm nhận m� mọi người đ� n�i, viết, về V� Phiến.

 

M�nh nhớ: Thời sinh tiền, ngồi b�n Mai Thảo chưa mất, dĩ nhi�n l� chung chiếu c�ng rượu thượng thặng, nh� văn trải l�ng: �Thế hệ cậu quả c� bất hạnh, ng�y trước, sinh vi�n đến giảng đường, ngo�i tay �m s�ch vở, họ c�n siết v�o l�ng Để Tưởng Nhớ M�i Hương� c�c thứ. Họ c� c�i nh�n về văn sĩ kh�c với thời buổi nầy. S�ch cậu hả? ...� ��Mai Thảo chẳng n�i hết c�u. V� m�nh, buộc phải hiểu r� c�i khoảng trống bằng bặt ấy. Một thứ tr� chơi điền v�o chỗ trống cho hợp nghĩa.

 

Nếu sinh vi�n �m truyện ngắn, d�i của Mai Thảo trước ngực tr�n đường đến trường, m�nh tự hỏi, vậy t�c phẩm của V� Phiến? H�y điền v�o � trống: Nằm tr�n trọng trong tủ s�ch gia đ�nh, trong thư viện quốc gia, hoặc những tr�ch đoạn tr�n trang s�ch gi�o khoa của bộ gi�o dục soạn cho một học tr�nh n�o đấy. M�nh đồ vậy. Do đ�u? Do khi m�nh tiếp cận với thế giới m� nh� văn V� Phiến gầy dựng, m�nh bắt gặp ở đ� một c�i miền trầm lặng, �t biến động, chẳng gay cấn. �ng l� người ph�c hậu, tạm hiểu vậy. �ng quay lưng với nỗi đau v� hiển thị tr�n chữ nghĩa những h�n gắn, những trấn an, những lạc quan bất khả. M�nh nh�n V� Phiến, rất an l�ng khi ng� thấy b�c c�ng chức mẫu mực, đi l�m đ�ng giờ, về nh� đọc b�o vui đ�a c�ng vợ con. Nghi�m khắc trong cuộc sống tự m�nh đề ra, bằng l�ng tuyệt đối với sức m�nh tự tạo.

 

Một b�c c�ng chức trong sạch, lương lậu đủ sống. Kh�ng rượu, tr�, đ�n b�. Bạn ạ, văn chương người ấy sẽ đầy những dấu hỏi s�u sắc về kiếp nh�n sinh.

Một b�c c�ng chức, lộ tr�nh di chuyển từ nh� đến sở l�m lu�n l� kim ngắn d�i vận h�nh tr�n v�ng tr�n kh�p k�n của mặt đồng hồ th� dĩ nhi�n n� kh�ng x� r�o, đi đ�m, vượt bi�n, ch�ng vụng , l�n la tới thứ h�nh ảnh rậm rật của ph�ng tr�, của đ�n m�u, của vũ nữ, của kh�i thuốc, của men cay. Người ta bảo, văn chương Mai Thảo l� thời thượng. Tạm chấp nhận, v� d�n nh�n hiệu lu�n l� h�nh động của kẻ hồ đồ, đầy khi�n cưỡng. Cả gan để hỏi. Vậy th� văn chương V� Phiến?

 

M�nh thất bại, như đ� thưa. C� lẽ do bởi đang c� điều kiện để tiếp cận với tr�o lưu mới, n�n đọc lại những �ng văn ng�y cũ, thấy mất dần những h�o hức. Một t�c phẩm lu�n sống với thời gian, xưa nay hiếm! Một tuần loay hoay, đến khi cầm tới cuốn Tiểu Luận (Văn Nghệ xuất bản 1988) m�nh đọc thấy ở trang 121, đoạn phỏng dịch về cuộc phỏng vấn nh� văn William Faulkner m� V� Phiến cho l� độc đ�o. M�nh xin ph�p tr�ch lại ở đ�y, bởi m�nh thấy ngo�i độc đ�o c�n l� một x�i dục đ�ng ngưỡng mộ: ��bản t�nh t�i th�ch l�u lổng, lang bang. T�i kh�ng th�ch tiền bạc lắm đến nỗi phải l�m việc để kiếm tiền. Theo � t�i, tr�n c�i đời n�y người ta phải l�m việc nhiều qu�, đ� l� một sự nhục nh�. Đ�ng buồn nhất l� chỉ c� một điều con người c� thể tiếp tục trong t�m giờ, hết ng�y n�y tới ng�y kia, ấy l� l�m việc. Anh kh�ng c� thể ăn suốt t�m giờ, cũng kh�ng thể uống lu�n trong t�m tiếng, cũng kh�ng thể l�m �i t�nh suốt trong t�m giờ đồng hồ liền; chỉ c� một điều m� anh c� thể tiếp tục lu�n trong t�m giờ, ấy l� l�m việc. Ch�nh v� lẽ đ� m� con người đ� l�m cho ch�nh m�nh v� cho kẻ kh�c khổ sở v� rầu rĩ đến n�ng nỗi n�y�.

 

Ở trang sau, nh� văn V� Phiến viết: �Nhưng c�u n�i ngộ nghĩnh hơn hết của Faulkner c� lẽ l� c�u trả lời về khung cảnh th�ch hợp nhất đối với nghệ sĩ. Đại kh�i �ng cho rằng theo � ri�ng của �ng: l�m chủ nh� điếm l� th�ch nhất. Đ� l� khung cảnh ho�n to�n đối với một nghệ sĩ. Được tự do về kinh tế, khỏi lo đ�i, lo r�t, kiếm tiền dễ d�ng. Ban đ�m vui nhộn ồn �o, nghệ sĩ khỏi lo g� sầu muộn. Buổi s�ng th� xung quanh im lặng, tha hồ s�ng t�c, khỏi bị quấy rầy. Việc t�nh chia tiền trong nh� đ� c� vợ lo. Xung quanh m�nh to�n l� phụ nữ k�nh trọng m�nh, thưa m�nh bằng �ng! Thế m� kh�ng th�ch nhất �?�

 

Th�ch qu� đi chứ. Đọc th�i đ� th�ch, huống hồ ngồi mường ra cảnh rậm rật kia. C�m ơn nh� văn V� Phiến đ� lựa ra những thứ �đắc địa� để giới thiệu.

Cũng giọng t�m t�nh của W. Faulkner trong b�i phỏng vấn kia: �T�i l� một thi sĩ bị thất bại. C� thể l� c�c tiểu thuyết gia đầu ti�n đều muốn l�m thơ, thấy rằng m�nh kh�ng l�m được rồi mới thử viết truyện ngắn, đ�y l� loại kh� khăn sau thi ca. Viết truyện ngắn cũng hỏng lu�n, rốt cuộc họ mới quay ra viết tiểu thuyết�.

 

Đọc đoạn n�y, m�nh thử vẽ ra một nấc thang, từ dưới đi l�n:

 

Bậc cấp thứ nhất: Tiểu thuyết. (Huy chương đồng).

 

Bậc cấp thứ nh�: Truyện ngắn. (Huy chương bạc)

 

Bậc cấp thứ ba: Thi ca. (Huy chương v�ng).

 

Vẽ xong th� l�ng dạ đ�m hồ nghi, c�i n�y e chỉ c� người Việt mới thủ l�nh. Ấy l� ch�ng ta c� qu� nhiều thi sĩ chăng? Bạn thử r� so�t một v�ng, để mắt tới những trang ảo, thơ lấn �t, chiếm gần to�n bộ những thượng v�ng hạ c�m kh�c. Tư duy người Việt chắc đảo lộn quy định m� văn h�o Faulkner thử đưa ra. �Tui l� một tiểu thuyết gia bị thất bại, c� lẽ c�c thi sĩ đầu ti�n đều muốn viết tiểu thuyết, thấy rằng m�nh kh�ng l�m được mới xoay ra viết truyện ngắn, đ�y l� loại kh� khăn sau tiểu thuyết. Viết truyện ngắn cũng hỏng lu�n, họ mới mần thơ�. Thử �x�y� th�m bậc thang kh�c, như thể ngo�i hoa hậu, ch�ng ta c�n giải cho � hậu 1, � hậu 2; thấy bất nhẫn liền trao th�m giải �th�n thiện� cho được ho�nh tr�ng. Giả như thi sĩ m� l�m thơ hỏng th� họ chơi sang m�n n�o? Trao cho họ giải th�n thiện để họ đố kỵ nhau, chửi nhau �thơ đến từ đ�u�?. Quan trọng thế đấy! Trước ti�n l� đến từ cảm x�c, th�ng qua chữ viết v� biết c�ch hạ m�nh đi qua cửa khẩu của bi�n tập, kiểm duyệt, chịu tr�ch nhiệm in ấn, v�n v�n v� v�n v�n v� x�m tụ tr�nh l�ng.

 

Ngo�i thơ chiếm đất d�nh d�n, c�n bắt gặp nhiều tin buồn kh�c d�n nhan nh�n b�o mạng. Nhạc sĩ Việt Khang v� Trần Vũ Anh B�nh c�ng tay v�o t�, Kh�nh Ly về nước h�t trong một cảnh sắc ảm đạm tựa thế. Gia t�i của mẹ sao chứa một lũ bội t�nh? Khu�n mặt trong s�ng, tr� thức của sinh vi�n Nguyễn Phương Uy�n l�m cho diện mạo U-70 mờ mờ nh�n ảnh. Về quậy v� c� h�t, diễn tả, để hồn v�o được lời Bob Dylan? �How many road most a man walk down, before you call him a man?.. How many times must a man look up, before he can see the sky? How many ears must one man have, before he can hear people cry?...�

 

M�nh dịch l�m g� thứ lời lẽ tầm thường, giản dị thế? Giản đơn tầm thường nhưng lắm kẻ m� l�a chẳng hiểu được c�i đạo l� b�n trong. �i th�i, những lỗi lầm m� m�nh tạo ra thường do đặt sai niềm kỳ vọng. T� tội, h�m oan v� đ�i khổ, dẫu ngồi cơm bụi, liệu bạn nuốt tr�i hạt cơm kia? Bạn đừng n�i với m�nh l� v� cơm chan đầy nước mắt khi trẻ con b�n v� số run rẩy đứng ng� lạc hồn. Thơ truyện Việt chẳng g�y được tiếng vang bởi lẽ n� quay lưng với vấn nạn đớn đau cực ho�nh tr�ng kia. N�i những thứ tủn mủn vụn vặt v� an l�ng với giới hạn đ�, chỉ vậy th�i. Nh� văn Nguyễn Mộng Gi�c thời sinh tiền (sao nhiều người ch�ng bỏ đi thế?), thời c�n chăm s�c tờ Văn Học c� thư t�m t�nh chia sẻ c�ng m�nh: �Viết văn giọng Huế th� cũng c� n�t đ�ng y�u, nhưng n� vẫn c�n r�o cản của địa phương, của cục bộ; viết m� cho cả ba miền đều th�ng cảm, c�i ấy vẫn thiết thực hơn�.

 

M�nh biết vậy, m�nh biết th�m chuyện hệ trọng kh�c, ch�ng ta đang sống trong giai đoạn nhiễu nhương, kh� t�m ra một đồng điệu. L�c n�y đ�y, để ngu�i ngoai, chắc phải thức đ�m t�m đọc lại to�n bộ những t�c phẩm của nh� văn V� Phiến. Sẽ an t�m t�m gặp một thế giới to�n kẻ hiền lương, mộc mạc, ch�n chất, chậm r�i nhưng chứa nhiều những suy tưởng về con tạo xoay vần. M�nh sẽ quyết �Một Ng�y Để T�y Nghi�. Kh�ng như truyện ngắn của V� Phiến, m�nh cố qu�n những phiền muộn xẩy ra quanh m�nh.

 

Hồ Đ�nh Nghi�m

 

 

Hồ Đ�nh Nghi�m v� Trần Vũ được xem l� hai nh� văn nam t�i năng v� nổi bật ở thể loại tiểu thuyết, của thế hệ đầu ti�n của Văn Chương Hải Ngoại. Hồ Đ�nh Nghi�m định cư ở �Montreal Canada, sau khi vượt bi�n từ Huế sang trại tỵ nạn Hồng K�ng v�o một năm đầu thập ni�n 1980. Hồ Đ�nh Nghi�m đến với với gio-o.com từ năm 2008

 

http://www.gio-o.com/HoDinhNghiem.html

 

� gio-o.com 2012