BÙI MINH QUỐC

HỘI NHẬP SONG HÀNH
VỚI CHIẾN ĐẤU CHO

TỰ DO NGÔN LUẬN

Một số đồng nghiệp văn chương trong và ngoài nước gần đây đã thực hiện một sáng kiến rất hay : lập một diễn đàn trên mạng mang tên HỘI LUẬN VĂN HỌC VIỆT NAM (HLVHVN) để cùng nhau thảo luận nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề hội nhập của văn học Việt Nam.Tôi trân trọng gửi bài viết này cùng lúc đến hai địa chỉ là Ban biên tập HLVHVN và Ban biên tập TALAWAS với mong muốn rủ rê các đồng nghiệp thường đọc TALAWAS (tôi tin là rất đông) mà chưa biết HLVHVN thì cùng tham gia bàn luận cho rôm rả.

Tôi cũng chưa có điều kiện đọc hết ý kiến của các đồng nghiệp về đề tài chúng ta đang bàn nên lỡ ý nào của tôi vô tình giống với ý tác giả khác thì xin lượng thứ.

Tôi luôn nghĩ văn học Việt Nam, dù được tạo ra ở Hà Nội, Sài Gòn, Pa-ri, Oa-sinh-tơn, Ca-li-phooc-ni-a, Béc-lin hay một buôn/bản làng hẻo lánh nào đó ở Cà Mau, Tây Nguyên, Tây Bắc, Việt Bắc thì đều là một; là nền văn học Việt Nam nằm trong văn hóa văn hiến Việt Nam, trước kia là thế mà nay vẫn thế.Nhưng lịch sử éo le và bi thảm đã không cho nó được là một.Chiến tranh, đấu tranh giai cấp, ly tán, chia cắt, di tản, vượt biên, du học và xuất khẩu lao động rồi cư trú mưu sinh ở xứ người v.v…đã khiến văn học Việt Nam phải phát triển trong những không gian tự nhiên khác nhau, không gian chính trị khác/xung khắc nhau, do đó được nhìn nhận tiếp nhận, theo những nhãn quan cảm quan khác nhau.

Thế nên giờ đây chúng ta mới phải cùng nhau thảo luận để tìm cách mở đường cho văn học Việt Nam hội nhập không những với mặt bằng đời sống văn hóa toàn cầu mà còn có chuyện phải hội nhập trong nội bộ dân tộc như hội nhập Bắc Nam (trước kia và di lụy đến nay), hội nhập trong ngoài  -  trong nước và hải ngoại.

Theo thiển nghĩ của riêng tôi, chúng ta cần phải gắn quá trình hội nhập với cuộc chiến đấu cho tự do ngôn luận trên đất nước ta hiện nay, mà sát sườn nhất hệ trọng nhất đối với giới cầm bút là tự do báo chí và tự do xuất bản.

Hãy hình dung, vui sướng biết bao, đến một ngày nào đó - tôi mong là sẽ không còn quá xa nữa nhờ sự nỗ lực chung - sách của đông đảo các nhà văn Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài (cùng các tác phẩm xuất bản ở miền Nam trước năm 1975) sẽ được xuất bản lưu hành bình thường ở trong nước, người thưởng thức cần bao nhiêu in bấy nhiêu, in nhiều bán hết thì tác giả và nhà xuất bản hưởng lộc lớn (từ độc giả), bán ế thua lỗ thì tác giả và nhà xuất bản chịu, nghĩa là nhà văn Việt Nam chúng ta được pháp luật Việt Nam đảm bảo thực hiện cái quyền (mà hiến pháp Việt Nam đã ghi từ lâu) bình thường như mọi nhà văn ở những nước có tự do báo chí và tự do xuất bản, nhà văn được quyền tự in và bán sách của mình như người nông dân Việt Nam hiện nay được quyền mang cân lúa của mình ra chợ bán.

Để đi tới được một ngày bình thường muôn vàn sung sướng như thế, những người cầm bút trung thực không thể ngồi chờ ai ban phát cho mà phải chiến đấu để giành lấy.

Như Phùng Quán đã chiến đấu.

Yêu ai cứ bảo là yêu

Ghét ai cứ bảo là ghét

Dù ai cầm dao dọa giết

Cũng không nói ghét thành yêu

Dù ai ngon ngọt nuông chiều

Cũng không nói yêu thành ghét

…

Bút giấy tôi ai cướp giật đi

Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá

(Trích bài  “Lời mẹ dặn” – Thơ Phùng Quán )

Phùng Quán đã dõng dạc cất lên tuyên ngôn thơ đanh thép về cái lẽ sinh tử đối với người cầm bút, “yêu ai cứ bảo là yêu, ghét ai cứ bảo là ghét”, dù cho cái đáng ghét khu trú ngay ở những chốn đầy quyền uy mà suốt bao năm ròng được cả một dàn đồng ca liên tục dâng lên những lời yêu kính, hoặc ngược lại, cái đáng yêu lại nằm trong những vùng vẫn bị nhìn với con mắt cảnh giác, kỳ thị một cách bất công.

     Bất chấp mọi khổ nạn gây ra bởi những thế lực sợ sự thật, Phùng Quán đã sống và viết trọn đời đúng như lời thơ tuyên ngôn từ thời trẻ ấy, thật là “nhất quán tận can trường” - như một vế trong đôi câu đối mà tiến sĩ Hà Sĩ Phu tiễn ông khi ông lên đường về cõi vĩnh hằng.

Phùng Quán tiêu biểu cho sự lựa chọn sống và viết của một bộ phận văn nghệ sĩ trí thức Việt Nam hơn nửa thế kỷ qua, song hành với một sự lựa chọn khác: lựa chọn của Nguyễn Đình Thi.

Phùng Quán của “Lời mẹ dặn” vẫn luôn là Phùng Quán sống và viết theo lời mẹ dặn “làm nhà văn chân thật suốt đời”, còn Nguyễn Đình Thi của “Diệt Phát-xít”, của “Người Hà Nội” thì không phải như thế. Lúc gần cuối đời, Nguyễn Đình Thi đã gửi lại hậu thế những lời này :  

Người tôi còn nhiều bùn tanh
Mặt tôi nhuốm xanh nhuốm đỏ
Tay tôi vướng nhiều đồ bỏ
Nhiều dây nhợ tự buộc mình

Thôi xin tha cho mọi lỗi lầm
Quên cho những dối lừa khoác lác
Tôi biết tôi đã nhiều lần ác
Và ngu dại còn nhiều lần hơn
(Trích bài “Gió bay” - Thơ Nguyễn Đình Thi - NXB Văn học, 2001)

Cùng chung một sự lựa chọn như nhà văn Nguyễn Đinh Thi là nhà văn Nguyễn Khải, cũng đã gửi lại hậu thế những lời gan ruột này 8 tháng trước khi mất :

“Chúng tôi biết nhau trong một thời kỳ hoà bình, là những viên chức nhà nước của một thời thanh bình. Anh (Nguyễn Đình) Thi là viên chức cấp cao, tôi là viên chức cấp thấp, cả cao lẫn thấp đều là thành viên của cái thế giới viên chức.Cái thế giới ấy có sống trong nó, sống với nó mới thấy hết cái tầm thường, cái nhỏ nhen, khó có ai tôn trọng được ai trong cuộc ganh đua vừa vô nghĩa vừa buồn cười.Trong cuộc ganh đua ấy không có người thắng, cả mọi người đều thua vì đã tự hạ mình trong nhiều chuyện nghĩ lại cũng là nhảm. Lại thêm nhiều chục năm chúng tôi luôn luôn bận rộn bởi nhiều cuộc tranh cãi về lập trường quan điểm giai cấp trong văn nghệ.Các cuộc tranh luận ấy lại diễn ra trong bầu không khí chính trị thường xuyên căng thẳng của một thế giới chia đôi, một đất nước chia đôi và một xã hội cũng bị chia ra bởi các cuộc đấu tranh giai cấp.” (Nguyễn Khải-“Chiến sĩ-nghệ sĩ” – báo Văn Nghệ số 17,18 ngày 29.4/5.5.2007)

Đau quá, xót quá.

Mà thương quá.

Mà cũng cảm phục quá. Phải có một nội lực tinh thần thế nào mới viết ra nổi những lời như thế về chính bản thân mình.(Tôi chưa đọc thấy ở đâu những lời tương tự của ông Tố Hữu, người mà tôi tự cho rằng mình đã chịu ảnh hưởng nhiều bởi thơ và đời ông giai đọan  “Từ ấy”. Tôi mong các ủy viên bộ chính trị trước kia và hiện nay nên noi gương hai nhà văn Nguyễn Đình Thi và Nguyễn Khải mỗi khi nhắc nhở đảng viên đẩy mạnh phê bình và tự phê bình).

Hai nhà văn Nguyễn Đình Thi và Nguyễn Khải đều là những tài năng thuộc cỡ hàng đầu của đất nước, những gương mặt tiêu biểu của văn học cách mạng, trong nhiều năm đã là cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Hội Nhà văn Việt Nam, cái sống cái viết cái lãnh đạo chỉ đạo của các ông có tầm ảnh hưởng dẫn dắt tới hàng trăm cây bút khác, nhất là lớp trẻ. Cũng xin nói luôn, tôi dẫn trên đây những điều chiêm nghiệm của các ông cũng là để tự mình chiêm nghiệm và chia sẻ với các thế hệ kế tiếp, chứ vào thời ấy, trong hoàn cảnh ấy khó có ai nói giỏi được, mấy ai cưỡng nổi những o ép đe dọa và  cám dỗ, giả dụ tôi cùng thời với các ông, chắc gì tôi đã đủ can đảm để lựa chọn sống và viết được như Phùng Quán. Vì thế, tôi hiểu chữ “nhất quán” của tiến sĩ Hà Sĩ Phu có chứa thêm một nghĩa nữa là nhất (ông) Quán (hoặc chỉ có một ông Quán mà thôi).

Thấy hiện ra rõ mồn một cái sự đời đơn giản này: nếu chế độ chính trị là chế độ dân chủ, có tự do báo chí và tự do xuất bản, thì ông Thi ông Khải chẳng tội gì phải đeo bám lấy cái chức tổng thư ký, phó tổng thư ký Hội để phải xông ra viết bài đánh các ông Nhân văn – Giai phẩm, mà lập tức vứt béng ngay chức tước đi để mở báo tư, nhà xuất bản tư, đăng bài in sách của mình và đồng nghiệp; ông Phùng Quán cũng thế, mở ngay một tờ báo tư để đăng bài phản bác lại những ai đánh mình, báo ông văn ông được nhiều người đọc thì ông thừa sức sống sung túc bằng ngòi bút chân thật của mình chứ đâu đến nỗi phải mấy chục năm ròng sống cảnh câu cá trộm, uống rượu chịu, viết văn chui ( nhờ người khác đứng tên trên tác phẩm của mình để được in, để kiếm chút nhuận bút còm rất phập phù khi có khi không).

Thế nhưng cái “nếu” đơn giản ấy, bình thường ấy đã không có.

Đến bây giờ vẫn chưa có, dù đã có đủ thứ “tư”, doanh nghiệp tư, bệnh viện tư, trường tư…Đảng viên đảng cộng sản vốn theo lý thuyết chống tư hữu, xóa bỏ thị trường tư bản nay cũng được làm kinh tế tư, chỉ riêng tư tưởng văn hóa thì không được tư. Thật là phi lý quá quắt, trong khi mục tiêu dân chủ, công bằng đã được ghi rành rõ trong cương lĩnh của Đảng từ 7 năm nay (đại hội lần thứ 9, năm 2001).

Tập “Trần Dần – Thơ”, nếu có nhà xuất bản tư thì đã được công bố ngay từ khi tác giả còn sống chứ đâu phải cất ngăn kéo lâu đến thế.Gia đình nhà thơ và các bạn hữu, đồng nghiệp thuộc mọi lứa tuổi nhiệt thành trân trọng những giá trị chân thiện mỹ trong cái văn nghiệp bị vùi dập mà tầm cỡ chưa ai lượng hết của ông đã kiên nhẫn chờ cả 10 năm sau ngày ông tạ thế. Đưa bản thảo đến nhà xuất bản Hội Nhà văn, nơi mọi người đinh ninh là bà đỡ đáng tin cậy nhất cho các giá trị văn chương, thì bị từ chối. Phải đưa vào một nhà xuất bản địa phương tít trong miền Trung. May thay, hồn thơ linh thiêng và bất tử của Trần Dần đã gặp được ở đây những con mắt xanh, những tấm lòng vàng, mà tiêu biểu là nhà văn Đà Linh (Nguyễn Đức Hùng), phó giám đốc-tổng biên tập, bí thư đảng ủy nhà xuất bản Đà Nẵng. Tập thơ ra đời, hình như bằng nguồn tài chính của Công ty văn hóa Nhã Nam thông qua phương thức liên kết xuất bản, đã có mặt trên các quầy sách, nhưng đưa đến Văn Miếu để giới thiệu trong ngày thơ Việt Nam thì bị ách lại ngay đêm trước bởi một cú điện thoại. Rồi là một đoàn thanh tra liên ngành ( tại sao phải liên ngành, chắc có cả A25 tham gia ?) đến Công ty Nhã Nam để tịch thu 19 cuốn sách tồn kho và phạt 15 triệu đồng vì tội “vi phạm qui trình xuất bản”. Muốn biết đầu đuôi sự thể cái gọi là “vi phạm qui trình xuất bản”  ra sao, xin đọc đoạn tường thuật sau đây trên trang 9 báo Tiền Phong ra ngày chủ nhật 9.03.2008 :

Ngày 10.8.2007, ông Nguyễn Đức Hùng (tức nhà văn Đà Linh) – phó giám đốc kiêm tổng biên tập NXB Đà Nẵng ký quyết định xuất bản “Trần Dần – Thơ”, kèm theo một hợp đồng kinh tế với đối tác là Cty Nhã Nam (Hà Nội). Hợp đồng nêu rõ: Nhã Nam chỉ được triển khai in ấn sau khi bản thảo đã thẩm định xong và sau khi nhận được bản thảo chính thức từ phía NXB có đóng dấu giáp lai vào từng trang… Việc thẩm định bản thảo bắt đầu từ văn bản thẩm định ngày 25.7.2007, do nhà văn Đà Linh – thường trực chi hội Nhà văn VN tại Đà Nẵng, kiêm chủ tịch hội đồng nghệ thuật Hội nhà văn TP Đà Nẵng thực hiện.Sau đó là các thẩm định bằng văn bản của nhà thơ Bằng Việt – chủ tịch Hội LHVHNT Hà Nội, nguyên chủ tịch Hội đồng thơ Hội nhà văn VN (2 khóa); và giáo sư Hoàng Ngọc Hiến. Các ý kiến thẩm định đều khẳng định giá trị nội dung tư tưởng và nghệ thuật của thơ Trần Dần được nhìn nhận dưới ánh sáng của Đổi Mới, và tuyển tập là một chân dung khá đầy đủ mà lâu nay vẫn còn ẩn kín của thi tài độc đáo bậc nhất Việt Nam này. GS Hoàng Ngọc Hiến khẳng định:”Trần Dần đã được truy tặng Giải thưởng nhà nước. Trần Dần đã được chiêu tuyết. Tuy nhiên chiêu tuyết bằng sự truy tặng giải thưởng vẫn là một sự chiêu tuyết bằng biện pháp hành chính (tôi vẫn nhìn nhận cách chiêu tuyết này là hết sức cần thiết). Nhà văn trước hết phải được chiêu tuyết bằng tác phẩm. Tôi xem việc xuất bản tập “Trần Dần – Thơ” mới thực sự là chiêu tuyết cho Trần Dần, là sự bổ sung cơ bản cho sự chiêu tuyết bằng truy tặng giải thưởng…”. Tính pháp lý cao nhất cho việc xuất bản cuốn sách, theo ông Hùng, đó là bản thảo này đã được đưa vào kế hoạch, đăng ký đề tài xuất bản từ năm 2006, đã được chủ quản là UBND TP Đà Nẵng thông qua, sau đó được Cục Xuất bản chấp nhận bằng văn bản số 816-2006/CXB/05/79/DaN ngày 2/11/2006. Do không chuẩn bị kịp, sang năm 2007, bản thảo này được đăng ký lại, UBND TP Đà Nẵng một lần nữa thông qua, sau đó lại được Cục xuất bản chuẩn y theo kế hoạch xuất bản hàng năm bằng văn bản số 279-2007/CXB/33-27/DaN ngày 17/4/2007. Đáng ngạc nhiên, ngay sau khi ông Nguyễn Đức Hùng ký quyết định xuất bản, thì ngày 11/8/2007, giám đốc NXB Đà Nẵng - ông Nguyễn Hữu Chiến (mới về NXB được 10 ngày) lại ký quyết định khác thu hồi quyết định cho xuất bản trước đó 1 ngày, mà như ông Hùng khẳng định, bản thân ông cũng như các bên liên quan cũng không hề được trao đổi, và cũng không hề nhận được quyết định mới này.! “Suốt 23 năm qua – ông Hùng nói – tại NXB Đà Nẵng tôi đã từng ký xuất bản hàng trăm cuốn sách nhưng chưa khi nào xảy ra sự việc như thế này… Là phó giám đốc trực -tổng biên tập kiêm bí thư đảng ủy, từ trước tới nay giữa các đời giám đốc và tôi cùng chịu trách nhiệm như nhau trong mọi quyết định của NXB, điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của luật xuất bản…”. Một điều nữa, dù quyết định ngưng việc  xuất bản “Trần Dần – Thơ”do ông Nguyễn Hữu Chiến ký từ ngày11/8/2007, nhưng mãi đến 25/2/2008, tức là hơn 6 tháng sau, Cục Xuất bản mới nhận được (?), trong khi việc in ấn, nộp lưu chiểu đã tiến hành đầy đủ theo luật định, và sách chính thức phát hành sau khi nộp lưu chiểu 15 ngày.

(Trích tường thuật của Trần Tuấn-Dương Thị-Trần Thanh)

Rất hoan nghênh ba nhà báo nêu trên và BBT báo Tiền Phong đã kịp thời cung cấp cho bạn đọc những thông tin cụ thể về vụ việc đầy những thao tác lắt léo (mà cũng khá vụng về) của một thế lực chống đổi mới; không kiếm được cớ gì ở nội dung tác phẩm thì cố dùng cái vỏ “vi phạm qui trình xuất bản” để quyết tiếp tục đẩy Trần Dần vào bóng tối.

Nhưng hành vi của họ không che nổi cặp mắt tinh tường con tim nhạy cảm của các văn nghệ sĩ trí thức tha thiết với đổi mới, quyết tâm chiến đấu cho đổi mới. Ngày 1.3.2008, bảy anh chị em gồm giáo sư Nguyễn Huệ Chi, nhà thơ dịch giả Dương Tường, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên phó chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà thơ nhà báo Nguyễn Thị Giáng Vân, nhà văn dịch giả Châu Diên (Phạm Toàn), dịch giả và nhà nghiên cứu văn học Cao Việt Dũng đã dũng cảm và tháo vát cùng nhau viết và ký chung một bức thư ngỏ lên tiếng bảo vệ Trần Dần đồng thời thông tin rộng rãi đến các đồng nghiệp xa gần. Lập tức chỉ trong vài ngày đã có 134 văn nghệ sĩ trí thức cùng tham gia ký tên, bảy ngày sau thì số người đã lên tới 218 và chỉ tạm dừng khi có thông báo của nhóm bảy người khởi xướng.

Mừng quá. Vui quá. Lâu lắm mới lại có một cuộc như thế này. Như có một luồng gió lành dậy lên xua bớt cái không khí xìu xìu ển ển đùng đục lởn vởn những giọng triết lý yềm thế ngụy biện cho một kiểu lựa chọn bạc nhược mà nhà văn Nguyễn Đình Chính, con trai nhà văn Nguyễn Đình Thi gọi là “ngậm miệng ăn tiền, quay mặt vào tường để viết tác phẩm lớn”(?)

Nhìn vào danh sách ký tên, thấy hiện ra một cuộc “hội nhập” rất tự nhiên và ngoạn mục. Những người Việt Nam hoạt động sáng tạo và những người quan tâm đến văn hóa văn học, từ mọi miền đất nước, từ bao chân trời góc biển trên toàn cầu, có cả các bạn người nước ngoài, rất khác nhau về nhiều mặt, với việc lên tiếng bảo vệ Trần Dần, trong chớp mắt đã cùng tập hợp trên con đường Chân Thiện Mỹ, con đường chiến đấu giành lấy một trong những quyền thiêng liêng nhất của con người: quyền được công bố công trình sáng tạo của mình.

Đặc biệt đáng chú ý là sự có mặt của các cây bút là đảng viên, là cán bộ đương chức.Các anh không ngại mất chức, mất việc, không ngại bị khai trừ. Trong Đảng có chỉ thị rất phi lý, trái điều lệ là cấm đảng viên ký tên tập thể, nhưng ba cụ lão thành cách mạng Phạm Văn Xô, Đồng Văn Cống, Nguyễn Văn Thi nhiều lần ký tên tập thể vào thư từ kiến nghị gửi Trung Ương, không ai dám khai trừ các cụ, bởi các cụ nói sự thật, nói lẽ phải. Ở đây cũng vậy, tôi muốn nhắn gửi rằng: bây giờ nếu có một cán bộ Đảng nào đó định ký quyết định khai trừ các anh thì tức là họ tự khai trừ họ ra khỏi văn hóa, ra khỏi sự thật và lẽ phải.

Cần đặc biệt trân trọng hơn nữa là những nỗ lực thầm lặng can đảm và khôn ngoan của các đồng nghiệp đang làm việc trong ngành báo chí, xuất bản. Trong khuôn khổ chật chội bức bối của một thiết chế văn hóa phi lý quá quắt đến thế, lại đầy rẫy những tâm địa đen tối rình rập xảo quyệt, chỉ sơ hớ chút xíu là dính đòn hiểm, các anh/chị  vẫn quyết chiến đấu để làm bà đỡ cho những tác phẩm gai góc, dù biết có thể sau mỗi nỗ lực đổi mới lại bị thế lực chống đổi mới trong nội bộ giở đủ thứ nguyên tắc, quan điểm này nọ ra chơi đòn hội đồng. (Nhà văn Nguyên Ngọc, một trong những người tham gia ký tên, khi làm bí thư Đảng đoàn Hội Nhà văn Việt Nam đã từng bị như thế). Tôi đoán rằng không tránh khỏi có thể có những giờ phút giữa tình huống hiểm nghèo các anh/chị chợt thấy mệt mỏi thì lúc ấy xin các anh/chị hãy nhớ rằng đồng nghiệp và nhân dân luôn ở bên các anh/chị, mãi mãi ghi công các anh/chị và nhất định làm cho các cán bộ lãnh đạo cấp trên phải hiểu rằng chính các anh/chị  mới là những đảng viên gương mẫu thực hiện chủ trương nâng cao sức chiến đấu của Đảng, chính các anh/chị mới là những đảng viên mà nhân dân mong muốn thấy xuất hiện ngày càng nhiều trong Đảng. Không có những đảng viên quyết tâm chiến đấu cho đổi mới trên lĩnh vực văn hóa văn nghệ như cố nhà văn Trần Độ trưởng ban văn hóa văn nghệ trung ương trước kia mà đa số ủy viên bộ chính trị khóa này đã nối tiêp tinh thần và ý chí của ông thì làm sao ra được quyết định trao tặng giải thưởng nhà nước cho bốn nhà văn thuộc nhóm Nhân Văn – Giai phẩm ?

Cách đây ít ngày, một cán bộ ngành xuất bản cho tôi biết trong hội nghị xuất bản toàn quốc mới họp, người ta đã đem đủ thứ nguyên tắc này nọ ra vặn vẹo xài xể nhà văn Đà Linh (Nguyễn Đức Hùng), ai không hiểu thực chất nội vụ mà nghe những ý kiến một chiều ấy thì thấy chỉ họ là đúng, còn Đà Linh thì sai. Tôi nghĩ, tất cả những ai đã ký tên bảo vệ Trần Dần cần tiếp tục quan tâm theo dõi tình hình để bảo vệ Đà Linh, cũng là bảo vệ một chủ trương đúng đắn của Bộ chính trị. Đà Linh đã có công với văn học Việt Nam hiện đại khi thực hiện việc xuất bản “Trần Dần – Thơ”, cũng như cách đây không lâu anh đã vượt mọi trở lực để cho ra đời tiểu thuyết “Ba người khác” của nhà văn Tô Hoài bị cất ngăn kéo hàng chục năm chỉ vì viết về cải cách ruộng đất. Và chúng ta nên/cần góp ý kiến với thành ủy Đà Nẵng về công tác cán bộ ở NXB Đà Nẵng. Riêng tôi,  với những hiểu biết về người và việc trong những năm công tác ở Đà Nẵng từ khi NXB Đà Nẵng mới thành lập, tôi thấy thành ủy phải bố trí nhà văn Đà Linh, đảng viên bí thư đảng ủy Nguyễn Đức Hùng làm giám đốc thì mới là chọn đúng người đặt đúng chỗ. Anh có đầy đủ cả phẩm chất chính trị (mà cốt lõi của phẩm chất này là chính trị vì dân vì nước vì tự do, là Tổ Quốc trên hết, quyền dân trên hết) lẫn năng lực chuyên môn. Trong mấy cán bộ chủ chốt của NXB, anh là người duy nhất tốt nghiệp khoa xuất bản của trường tuyên giáo trung ương, đã có 23 năm kinh nghiệm trong ngành, đã thiết lập được mối quan hệ làm việc rất hiệu quả với nhiều bậc trí tuệ hàng đầu trong nước và ngoài nước để có được những bản thảo giá trị. Tôi rất ngạc nhiên khi anh Võ Văn Đáng giám đốc (xuất thân là một y sĩ từ chiến khu về ) nghỉ hưu thì người được chọn thay thế không phải là anh Nguyễn Đức Hùng mà lại là người từ một cơ quan khác chuyển đến.  Tôi hy vọng anh Nguyên Ngọc, người biết kỹ về người và việc ở đó hơn cả tôi, cũng sẽ có ý kiến với thành ủy Đà Nẵng về vấn đề này. Trong tình trạng thiết chế văn hóa ở đất nước ta còn đầy tính trói buộc phi lý như hiện nay, thì nhân sự chủ chốt ở các cơ quan báo chí xuất bản tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng rất ghê tới từng người cầm bút, tới toàn bộ sự phát triển của văn hóa nước nhà, nên chúng ta không thể thờ ơ coi đây là việc riêng của các cấp ủy Đảng. Cũng như tôi rất lấy làm lạ về sự có mặt của hai nhân vật trong Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương: ông Hồng Vinh và ông Mai Quốc Liên. Tôi chưa đọc thấy ở đâu một công trình nào của ông Hồng Vinh về lý luận phê bình văn nghệ, chỉ đọc thấy trong lá thư của nhà báo Lý Tiến Dũng tổng biên tập báo Đại Đoàn Kết gửi các cơ quan tối cao nêu vấn đề ông Vinh bị tố cáo đã có hành vi ngăn cản báo chí để bao che cho Lương Quốc Dũng, kẻ hiếp dâm trẻ em. Ông Mai Quốc Liên là người bị nhà nghiên cứu Đào Thái Tôn và giáo sư Vũ Đức Phúc tố cáo tội đạo văn, cùng những hoạt động khuất tất của Trung tâm quốc học (thuộc Hội Nhà văn VN) do ông Liên làm giám đốc, hồ sơ tố cáo dày cộp với những bằng chứng rất cụ thể, rất chi tiết. Hình như Bộ chính trị, Ban bí thư chưa biết các vấn đề nghiêm trọng này. Cần tổ chức một hội nghị rộng rãi các văn nghệ sĩ trí thức để nghe được mọi ý kiến từ mọi phía đối với nhân sự của Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương, chứ nếu cứ kiểu này thì cái Hội đồng ấy liệu lý luận được với ai, phê bình được ai? Hay là cứ tiếp tục hoạt động theo kiểu ngồi họp kín với nhau nói cuốn này “có vấn đề”, cuốn kia “có vấn đề” rồi gọi điện thoại báo động giả lên cấp trên? Trước mắt, Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương hãy tổ chức một cuộc đối thoại với giới nhà văn về 3 cuốn sách bị cấm, bị nghiền : 1/ Trần Dần – Thơ; 2/ Truyện ngắn Dương Nghiễm Mậu; 3/ Chuyện kể năm 2000, tiểu thuyết của Bùi Ngọc Tấn. Bằng  cuộc đối thoại này, giữa Hội đồng lý luận với giới nhà văn sẽ hiểu nhau hơn (hiện nay trong giới nhà văn đang lan truyền tin này: vụ “Trần Dần – Thơ” sinh chuyện là xuất phát từ Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật).

Chúng ta cũng cần phải có ý kiến với Quốc Hội về vấn đề A25.

Vâng, A25.

A25 là gì nhỉ ?

Có người bảo đấy là cơ quan Bảo vệ văn hóa, hay An ninh văn hóa gì đấy.

Tôi đã nhiều lần “được”/bị A25 “mời” làm việc, rất khó chịu, toàn những việc đụng vào trang viết, nghĩa là đụng vào tim mình, óc mình. Cho đến nay, chưa một sĩ quan A25 nào nói cho tôi hiểu thật rành rõ, theo luật định, thì nhiệm vụ của cơ quan này là gì, quyền hạn trách nhiệm thế nào, “mời” công dân làm việc là dựa trên điều luật nào ?

Khá nhiều đồng nghiệp của tôi cũng gặp hoàn cảnh tương tự và có những thắc mắc tương tự.

Hình như đối tượng làm nhiệm vụ của A25 chủ yếu là giới văn nghệ sĩ trí thức ? Nhiệm vụ ấy nhằm mục đích bảo vệ họ hay khống chế trói buộc họ ?

Mong rằng :

- Báo Công an Nhân dân, báo Văn Nghệ  nên có một bài giới thiệu về A 25, đồng thời đăng các phát biểu ý kiến của văn nghệ sĩ về A25.

- Báo Công an Nhân dân, báo Văn Nghệ nên có bài nhìn nhận lại về những tác giả, tác phẩm mà A25 được trên giao cho phải “đánh”, xem rốt cuộc lại đó là đánh địch hay đánh ta, đó là bảo vệ văn hóa hay kìm hãm, phá hoại văn hóa ?

Bây giờ thực hiện đổi mới, những vấn đề ấy cần phải công khai ngồi lại với nhau mà thảo luận.

Xin nhắc lại một chủ trương có tính nền móng, tính nguyên tắc của Đảng:

NHÌN THẲNG VÀO SỰ THẬT, NÓI RÕ SỰ THẬT

Tôi thấy hồn thơ Phùng Quán hiển thị trong chủ trương ấy.

Và tôi đã nói điều đó với nguyên ủy viên Bộ chính trị, nguyên chủ tịch Hội đồng lý luận trung ương Nguyễn Đức Bình trong buổi ông vui lòng tiếp chuyện tôi tại nhà riêng sáng ngày 05.11.2007. Tôi cũng đã nhờ ông chuyển ý kiến tôi tới tổng bí thư Nông Đức Mạnh và các ủy viên Bộ chính trị đương nhiệm.

Đà Lạt 27.3.2008

BMQ