nh� thơ Phan Tấn Hải (thứ Hai, từ phải sang)
c�ng c�c t�c giả v� th�n hữu tại buổi ra mắ t s�ch, (photo: fb Tung Nguyen)



Phan Tấn Hải

 

"40 Năm Thơ Việt Hải Ngoại"

Ra Mắt, Nhiều Thi Sĩ Đọc Thơ

 

WESTMINSTER (VB) -- Nh� thơ Đỗ Qu� To�n đ� đọc mấy b�i thơ t�nh của �ng của thời nhiều thập ni�n trước... khi �ng giữ vị tr� chủ nh�, đứng tiếp đ�n buổi ra mắt tuyển tập �40 Năm Thơ Việt Hải Ngoại� tại Ph�ng sinh hoạt nhật b�o Người Việt h�m Chủ Nhật 3 th�ng 9/2017.

Đỗ Qu� To�n cũng n�i rằng một thời �ng cũng l� �đồng hương� với nh� thơ Nguyễn Đức T�ng, người chủ bi�n tuyển tập, vu� l�c đ� họ Đỗ cư ngụ ở Canada c�ng với họ Nguyễn.

Điều hợp chương tr�nh l� Đinh Quang Anh Th�i, đ� giữ vai MC linh động, kh�o l�o...

Tuy sức khỏe của tuổi l�o ni�n chỉ c�n l� mong manh, nh� thơ Cung Trầm Tưởng đ� đọc thơ t�nh về những điệu lu�n vũ, nơi thi sĩ họ Cung n�i về �linh hồn cần gối tựa� v� rồi �h�n hoan người đẹp như thi�n thần�...

Cung Trầm Tưởng cũng đọc tiếp theo một li�n kh�c thơ, trong đ� c� nhắc tới sự kiện ch�nh trị ngaỳ 3 th�ng 9, khi �h�a kiếp Hồ tinh�...

Nh� ph� b�nh văn học B�i Vĩnh Ph�c n�i về d�ng chảy văn học, từ thời kỳ ban đầu l� lưu vong đau x�t với thơ Mai Thảo, Cao Đ�ng Kh�nh... rồi tới thời kỳ sau l� kh�m ph�, l� c�ch t�n, l� nỗ lưc s�ng tạo... Thơ 40 năm lưu xứ cũng l� liệu ph�p chữa trị chấn thương... Tập s�ch n�y l� một điều tốt đẹp, để nghe ng�ng laạ tr�i tim m�nh...

Nh� thơ Trịnh Y Thư gửi lời ch�c mừng tuyển tập, n�i tuyển tập ti�u biểu cho nhiều xu hướng. C�c t�c giả xa qu�, kh�ng bị cắt l�a, vẫn c�n sợi d�u: bến bờ ng�n ngữ, tự do. Trịnh Y Thư nhắc về thập ni�n 1980s, những kh�m ph� với Ngu Y�n, Nguyễn Ho�ng Nam, Khế I�m... cho tới b�y giờ, thi ca lu�n lu�n l� những c�ch t�n nghệ thuật...

 

Bản tin Văn Đo�n Việt ghi nhận tổng quan như sau:

�Chiều ng�y 3/9/2017, tại hội trường b�o Người Việt, Orange County, California, buổi ra mắt s�ch �40 năm Thơ Việt Hải ngoại� do nh� thơ Nguyễn Đức T�ng chủ bi�n, Văn Việt v� Người Việt Books xuất bản đ� diễn ra thật vui vẻ, s�i nổi dưới sự dẫn dắt sinh động của nh� b�o Đinh Quang Anh Th�i. Đ�ng đảo c�c c�y b�t v� bạn đọc y�u thơ đ� đến dự; c� những gương mặt văn h�a nổi bật như nh� thơ Nh� Ca, nh� thơ Đỗ Qu� To�n, diễn vi�n điện ảnh Kiều Chinh, nh� nhiếp ảnh Nick �t, nh� b�o Tống Văn C�ng, nh� b�o Phan Huy Đạt, nh� b�o Phạm Ph� Minh, nh� văn Tr�ng Duong, nh� văn Cung Tich Bi�n,...; c� những người đến từ xa (kh�ng t�nh chủ bi�n đến từ Canada) như nh� thơ Cung Trầm Tưởng (Minnesota), nh� thơ Trần Mộng T� (Seatle, bang Washinton), nh� thơ Nguyễn H�n Chung (Houston, Texas nơi đang trải qua cơn b�o thế kỷ), đặc biệt c� nh� thơ Ho�ng Hưng thay mặt Văn Việt đến từ S�i G�n.

Kh�n ph�ng lu�n s�i động với những ph�t biểu v� đọc thơ diễn cảm của nh� thơ Cung Trầm Tưởng, nh� thơ Đỗ Qu� To�n, nh� thơ Đặng Thơ Thơ, nh� nghi�n cứu B�i Vĩnh Ph�c, nh� thơ Trịnh Y Thư, nh� thơ Ho�ng Hưng, nh� thơ Vương Ngọc Minh, nh� thơ Nguyễn H�n Chung, nh� thơ Nguyễn Đức T�ng�

Văn Việt xin giới thiệu với bạn đọc lược ghi ph�t biểu của nh� thơ Ho�ng Hưng

Cảm nghiệm từ một người l�m thơ trong nước về Thơ Việt Hải ngoại

(lược ghi ph�t biểu tại buổi Ra Mắt S�ch �40 năm Thơ Việt Hải ngoại� tại Orange County 3/9/2017)

Ho�ng Hưng

� Tiếp x�c đầu ti�n của t�i với thơ Việt Hải ngoại l� tập Thơ Cao Tần (những năm 1970) h�nh như do nh� văn Nhật Tiến gửi về cho em trai l� nh� văn Nhật Tuấn.

Ngay lập tức, t�i x�c cảm mạnh với t�m trạng bi phẫn, tuyệt vọng, cười ra nước mắt của người bị mất tất cả, bị lưu đầy cộng với nỗi nhớ thương tiếc nuối những g� th�n y�u nhất� Những c�u thơ h�m nay t�i c�n nhớ v� c�n x�c động:

Ng�y ng�y ph�ng xe như thằng phải gi�

Đ�m về nằm v�i nước mắt chứa chan

S�n g�c trọ những t�m hồn b�o nổi

Những h�o h�ng uất hận gối l�n nhau

Kẻ thức tỉnh ngu ngơ nh�n nắng mới:

Ta l�m g� cho hết nửa đời sau?

� Từ những năm đầu 1990:

Thơ Hải ngoại �o v�o trong ngước, g�y ấn tượng mạnh v� sự Mới Mẻ, t�c động tới thơ trẻ (th�ng qua c�c Tạp ch� Thơ, Hợp Lưu, c�c mạng Tiền Vệ, Gi� O, Da M�u�)

Một số ấn tượng nổi bật:

- C�c nh� thơ lớn tuổi vẫn tr�n đầy năng lượng s�ng t�c (Trần Mộng T�, Ho�ng Xu�n Sơn�) v� c� những người tiếp tục đổi mới đ�ng kinh ngạc (Nguyễn Đăng Thường, Nguyễn Xu�n Thiệp�)

- Tiếng n�i nữ t�o bạo, nổi loạn: Nguyễn Thị Ho�ng Bắc, Lưu Diệu V�n�

- Bứt ph�, vượt qua bi�n giới Thơ/ Văn xu�i, C�i Thơ/ C�i Kh�ng Thơ, C�i Đẹp/ c�i Tục, C�i Trữ t�nh/ C�i Giễu nhại� x�c lập t�nh đương đại, hậu hiện đại : Đỗ Kh, Linh Đinh, Nguyễn Ho�ng Nam, L� Đ�nh Nhất Lang, Ngu Y�n�

- Hiện tượng Thơ T�n H�nh Thức v� Khế I�m: ảnh hưởng rất mạnh v�o trong nước, đ� th�nh trường ph�i, c� thể coi l� �phong tr�o� duy nhất trong thơ Việt từ sau 1975 v� xuy�n bi�n giới.

- Tiếng Việt trong thơ hải ngoại: tr�i với định kiến th�ng thường l� văn thơ hải ngoại bị cắt đứt với nguồn n�n ng�n ngữ bị cũ kỹ, qu� date, ta thấy c� những trường hợp nh� thơ hải ngoại sử dụng tiếng Việt ng�y c�ng sắc, đậm, phong ph�, cập nhật những vốn từ đang sống, tiếng l�ng, từ đường phố, một c�ch nhuần nhuyễn,� (đặc biệt ghi nhận ở Ch�n Phương, Linh Đinh, từ chỗ quen l�m thơ tiếng Ph�p, Anh hơn l� tiếng Việt�)

- Thế hệ mới đầy sức s�ng tạo: L� Đ�nh Nhất Lang, Đỗ L� Anh Đ�o, Trang Đ�i Glassey Trầnguyễn, Lưu Diệu V�n, Như Quỳnh de Prelle, Ph�p Hoan,...

- Sự đa dạng, phong ph� về giọng điệu, phương ph�p, từ cổ điển, l�ng mạn đến hậu hiện đại...

- Sự �nối ruột� với trong nước: với người thơ Hải ngoại, VN ko c�n l� ho�i niệm của người bị gạt ra ngo�i, đứng từ xa v� ko lối về, chỉ biết tiếc nuối đau buồn, VN giờ đ�y l� nỗi niềm của người nhập cuộc, chia sẻ với mọi mặt mọi vấn đề của đất nước + sự kh�ng ngừng bổ sung lực lượng, tiếp m�u từ trong nước qua những cuộc �vượt bi�n, tỵ nạn� kiểu mới:

Thơ Việt Hải ngoại đủ yếu tố l� một �nền thơ tự n� kh�ng hề mang t�nh ngoại bi�n so với một d�ng thơ được coi l� �ch�nh thống�, tồn tại song song với thơ Việt trong nước v� cả hai hợp th�nh một nền thơ Việt to�n cầu!

Xin dẫn một b�i thơ:

Đ�P ỨNG

Kh�t

cầu xin một b�t nước

ch�ng mang cho ta một b�t m�u tươi

�i

cầu xin một nắm cơm

ch�ng n�m v�o mặt ta một nắm đ�

Lang thang

cầu xin một nơi tr� ẩn

ch�ng x�y cho ta những d�y ngục vững chắc

Sống

đ�i hỏi ch�t Tự Do

ch�ng cho ta một vi�n đạn ch� ngay v�o giữa tr�n

(Ph�p Hoan)

B�i thơ n�y l� của 1 nh� thơ quốc nội hay hải ngoại? Nếu suy diễn theo nội dung, giọng điệu, dễ kết luận l� thơ trong nước. Nhưng đ�y lại l� của một nh� thơ hải ngoại sống ở Đức. �Ta� ở đ�y kh�ng thể ph�n biệt quốc nội hay hải ngoại. TA l� nh� thơ Việt, con người Việt TỰ DO bất kể ở trong hay ngo�i nước.

Nếu phải d�ng c�i từ thời thượng của trong nước l� �h�a hợp d�n tộc�, th� TỰ DO ch�nh l� tinh thần cốt tử của sự �h�a hợp� ấy. SỰ H�A HỢP CỦA NHỮNG C�Y B�T, NHỮNG CON NGƯỜI TỰ DO.� (ngưng tr�ch VănViệt)

 

Trong khi đ�, nh� ph� b�nh văn học B�i Vĩnh Ph�c trong b�i n�i chuyện tr�ch như sau:

�N�i Chuyện Thơ Người Việt Ngo�i Nước

...Trong c�i nh�n của t�i, Thơ Việt ngo�i nước l� một d�ng chảy li�n tục sau biến cố 30 th�ng Tư, 1975. N� phản �nh t�m hồn, t�m thế, t�m cảnh v� t�m thức của người Việt lưu xứ.

L�c đầu, n� cho thấy một cảm thức lưu vong r� n�t. Buồn, đau v� xa x�t. Thơ Mai Thảo:

Những h�ng d�y điện mắc song song

Chở những buồn vui tới khắp c�ng

Đường d�y ta mắc qua đời lạnh

Chỉ một u u t�n hiệu tr�ng.

Hay trong thơ Cao Đ�ng Kh�nh:

T�i một bữa ngồi y�n như b�n ghế

Nắng rọi trong đầu những trắng bao la

C�n đ�i mắt t�i ở Nh� B�, Gia Định

Ở Ng� Tư Bảy Hiền ly nước m�a, m�, m�i

Em đạp xe mini trời gi� mềm trong �o

Th�nh phố bập bềnh tr�i giữa nắng m�nh m�ng

Sợi t�c chẻ hai gần đường x�ch đạo

Vạt �o sau lưng kh�p hở S�i G�n �

Những c�u thơ ấy cho thấy c�i c� đơn, đau buồn của người xa xứ. V� ch�ng l�m cho ta nhớ nh�, nhớ qu�. V� c�n trong biết bao nhi�u nh� thơ kh�c nữa, c�i t�m t�nh c� đơn, ho�i hương thiết tha đ�.

Đ�ng thế, c� thể n�i, người ta c� thể nh�n ra c�i t�m trạng buồn thương, nhớ tiếc n�y trong thơ của bất cứ một nh� thơ Việt xa xứ n�o. N� như một hải lưu chảy ngầm b�n dưới đời sống của ch�ng ta, những đứa con lưu lạc khỏi qu� hương. Cho d�, ở những giai đoạn sau, những nh� thơ Việt ngo�i nước c� thể, trong sự h�a nhập v�o đời sống mới, học hỏi, tiếp cận được những tiếng n�i, những ng�n ngữ mới, t�m được cho m�nh những phong c�ch kh�c, phản �nh một th�i độ sống, một t�m th�i mới, sự buồn đau, nỗi nhớ-về cũ kỹ kia vẫn ghi lại một dấu ấn, đậm hay nhạt, đ�u đ�, trong những d�ng chữ viết của họ.

Việc ghi nhận lại tiếng n�i, t�m hồn của người Việt ngo�i nước, qua thơ, như thế, l� một sự cần thiết. N� cho thấy khu�n mặt v� tr�i tim của người Việt ngo�i nước. N� l� lịch sử t�m hồn của người Việt lưu xứ. C�i lịch sử n�y, như t�i đ� c� dịp n�i đến trong b�i Tựa cho quyển s�ch 40 Năm Thơ Việt Hải Ngoại, c� nhiều n�t sinh động hơn, thiết tha hơn, c�i lịch sử m� c�c nh� nghi�n cứu x� hội c� thể vẽ ra, với những thống k� v� thăm d� nghi�m cẩn. C�i lịch sử người Việt lưu vong, xa xứ, trong Thơ, n� giống như những c�i nẩy bật của tr�i tim người. Tr�i tim của người Việt lưu vong. V� sau đ�, mở rộng ra, tr�i tim của những di d�n, những con người vẫn lu�n thấy trong m�nh c�i gốc rễ Việt, c�i gốc rễ l�m n�n ch�nh con người, l�m n�n t�nh c�ch họ.

Lưu vong l� một kh�a cạnh của cuộc sống con người, từ xa xưa. Nhưng đặc biệt trong mấy thế kỷ trở lại đ�y, n� lại c�ng trở n�n r� n�t hơn khi lịch sử thế giới đ� cho thấy c� những đường nứt địa chấn chạy qua lịch sử của bao nhi�u d�n tộc. Với những vết cắt, những chấn động in hằn dấu t�ch của ch�ng tr�n những trang lịch sử ấy. Nhưng, d� c� những n�t chung nhất, lưu vong, với mỗi d�n tộc, mỗi tập thể người chịu đựng bi kịch ấy, lại cho thấy c� những sắc th�i, những định mệnh ri�ng, l�m n�n những vết đau, tạo n�n những chấn thương ri�ng trong t�m hồn họ.

Nhưng, như Vladimiro Ariel Dorfman, một nh� tản văn, tiểu thuyết gia, kịch t�c gia, v� cũng l� một nh� tranh đấu cho nh�n quyền, đ� n�i, �T�i nghĩ rằng cuộc sống lưu vong l� một lời nguyền rủa, một lời ch�c dữ, v� bạn cần phải biến n� th�nh một �n sủng. Bạn bị n�m v�o cuộc lưu vong để chết, thật sự như thế, để l�m bạn c�m lặng đến nỗi bạn kh�ng c�n t�m được tiếng n�i của m�nh. Tiếng n�i của bạn trở n�n thất lạc. V�, bởi thế, cả cuộc đời t�i đ� dồn tất cả cho việc l�n tiếng rằng, �T�i sẽ kh�ng để m�nh bị bắt trở n�n c�m lặng.��

V�, như vậy, những con người Việt bật rễ kia phải sống ra sao? L�m thế n�o để t�m lại tiếng n�i của m�nh. Để kh�ng bị n�m v�o sự chết. Kh�ng bị n�m v�o cuộc thất tung. C�u trả lời đ� được một nh� thơ miền Nam Việt Nam trước 1975 thể hiện r� qua ph�t biểu, bằng thơ, �T�i đi t�m tiếng n�i / Cho cổ họng của t�i� . Thơ Thanh T�m Tuyền. Để t�m được tiếng n�i, hoặc để t�m lại tiếng n�i của m�nh, người ta phải nhờ v�o k� ức. K� ức l� qu� khứ. Qu� khứ l� những g� đến trước hiện tại, nhưng n� lại khu�n nắn hiện tại. N� �cấu tr�c� hiện tại. Con người l� tổng hợp của tất cả những sự cấu tr�c v� t�i cấu tr�c của đời m�nh. Qua qu� khứ v� qua k� ức. Trong cuộc lưu vong, xa nh� biệt xứ kia, n�i như Richard von Weizsaeker, vị tổng thống nổi tiếng của Cộng h�a Li�n bang Đức từ 1984 đến 1994, �Nếu anh chọn lựa l�ng qu�n như một phương thuốc chữa trị cho những đau khổ, dằn vặt của m�nh, anh sẽ, một c�ch n�o đ�, tự l�m mất ch�nh anh. Chỉ c� một sự cứu chuộc duy nhất: anh phải nhớ lại.� Nhớ lại, nh�n tận mặt những vết thương, những đau đớn cũ. Từ đ�, anh sẽ c� cơ hội hồi phục. Con người b�nh thường sẽ chọn cuộc nhớ lại của m�nh theo một c�ch thế b�nh thường, bằng bất cứ một con đường n�o khả hữu. Kẻ cầm b�t, hắn sẽ vịn v�o văn chương m� đứng dậy.

Với người l�m thơ, Thơ (viết hoa) sẽ trả lại tiếng n�i cho họ. Thơ l� một liệu ph�p tốt. V� cần thiết.

Một v�i � trong những điều vừa n�i tr�n, t�i đ� c� cơ hội ph�t biểu trước đ�y. Nhưng, tại diễn đ�n n�y ng�y h�m nay, trong buổi ra mắt tập thơ 40 Năm Thơ Việt Hải Ngoại, t�i xin ph�p được nhắc lại ch�ng. Một lần nữa. Để tự nhắc nhở m�nh, v�, nếu được ph�p, cũng để nhắc nhở mỗi một ch�ng ta, những người Việt đang sống cuộc đời lưu lạc, xa biệt m�i nh� xưa, nhưng l�ng vẫn lu�n nghĩ về, ng�ng về chốn cũ, những điều đ�ng lưu � ấy.

Như thế, thơ của người Việt 40 Năm Lưu Xứ l� vết đau, vết cắt, l� ghi nhận về những chấn thương của người Việt xa qu�, nhưng n� cũng l� một liệu ph�p, một c�ch thức chữa trị cho những vết đau, vết cắt, cho những chấn thương đ�. Nh�n v�o thơ, người ta thấy được tất cả. Thấy được những tan hoang, chia l�a, v� đau đớn. Thấy những vệt m�u tươi, hay những bệt m�u cũ. Thấy những vết thương vẫn c�n mới, hay những vết cắt đ� th�nh sẹo. Nhưng người ta cũng, qua đ�, thấy được c�i sức sống, c�i sinh lực đang tr�o l�n sau cơn địa động. Thấy được sự x�y dựng lại. Sự hồi phục, vươn l�n. Người ta thấy được tự do v� niềm tin. Thấy được �nh mắt s�ng của người xa xứ, c�i �nh mắt chấp nhận cuộc thử th�ch để đứng thẳng người, kh�ng gục ng�, trước cuộc sống mới. V�, trong tất cả những điều ấy, b�ng bốc hoặc thấp tho�ng đ�u đ�, vẫn l� c�i �nh lửa kia. C�i �nh lửa m� con người xa xứ đ� mang theo trong l�ng, trong tr�i tim họ. N� vẫn lu�n ch�y s�ng. V� n� thắp l�n những tia hy vọng mới. Cho tương lai.

Nỗ lực của những người chủ trương dự �n 40 Năm Thơ Việt Hải Ngoại, đặc biệt của t�c giả, nh� thơ Nguyễn Đức T�ng, l� một đ�ng g�p tốt cho việc t�m hiểu khu�n mặt, tiếng n�i v� t�m hồn của người Việt xa xứ, n�i chung. Ở một kh�a cạnh n�o đ�, n� như một t�m động đồ, một t�m chấn kế, t�m bắt được những rung động, những thiết tha ở những độ rung kh�c biệt, cho thấy sắc th�i t�m hồn của ch�nh ch�ng ta, những người con xa xứ. C�i nỗ lực ấy, d� sao, trong ho�n cảnh kh� khăn của cuộc sống hiện tại, với c�i sống rải r�c khắp nơi tr�n khắp mặt địa cầu của bao nhi�u con người Việt, với những mảnh sống kh�c nhau, những tiếng n�i đặc th�, ri�ng biệt, với giới hạn của sự giao tiếp, với tới, của sự kết nối, tập hợp, v� với c�i kh� khăn, giới hạn của thời gian, t�c giả của quyển s�ch, t�i nghĩ, chắc chắn vẫn cảm thấy m�nh c� sự thiếu s�t v� tiếc nuối v� m�nh đ� kh�ng �m trọn được đủ, được đầy, những tiếng n�i, những khu�n mặt thơ cần thiết phải c� trong quyển s�ch, hay những tiếng n�i thơ c�n chưa được nhận diện, hoặc chưa được nhận diện kỹ, trong nỗ lực của m�nh...�

Cũng ghi nhận rằng nh� thơ Vương Ngọc Minh (tức Lưu Hy Lạc) đ� đọc v�i c�u thơ Th�m T�m, trước khi đọc b�i �N�ng C� C�ch Cuả N�ng,� trong đ� Vương Ngọc Minh l�m thơ t�nh kiểu T�n H�nh Thức, như:

ng�y h�m qua vẫn c�n

nguy�n với ngaỳ h�m sau

với thời gian đ�ng vậy

t�i muốn n�i thời gian...

Trong khi đ�, nh� thơ Đặng Thơ Thơ l�n đọc thơ của một số t�c giả, trong đ� c� thơ Trần Mộng T�, Trịnh Y Thư, L� Đ�nh Nhất Lang, Lưu Diệu V�n, Đỗ L� Anh Đ�o...

Trong khi đ�, nh� thơ Nguyễn H�n Chung từ Houston tới, đọc hai b�i thơ kh�ng c� trong tuyển tập. Đặc biệt b�i thơ �Nghe L� Thu Rơi S�n Ch�a Tịnh Luật� rất mực dị thường, khi kể về ch�ng thi sĩ cư sĩ thăm ch�a v� một đ�m nằm ngủ lại trong ch�a....

Chủ bi�n l� nh� thơ Nguyễn Đức T�ng giải th�ch về tiến tr�nh h�nh th�nh tuyển tập, n�i rằng �ng xin lỗi v� thiếu một số thơ của nhiều người qu� khứ, như Mai Thảo, Nguy�n Sa, Minh Đức Ho�i Trinh, Cao Đồng Kh�nh... v� vấn đề t�c quyền kh�ng xin ph�p được. Nguyễn Đức T�ng cũng gửi lời cảm ơn tới tất cả những ngươ� tham dự v� những người đ� gi�p ho�n th�nh tuyển tập...

 

 


ph�t biểu của nh� thơ Ho�ng Hưng đến từ Việt Nam

 



Phan Tấn Hải