Nguyễn Tà Cúc

Phan Khôi và Công tŕnh phiên dịch

Kinh thánh Tin lành Việt ngữ 

biên khảo – kỳ 2

kỳ 1

 

III-Một nghi án văn học liên quan đến Kinh Thánh Tin lành Việt ngữ

 

Ngoài các tín hữu Tin lành, là những người có cơ hội đọc Kinh Thánh Tin lành Việt ngữ, rất ít người biết đủ để nhận ra những sự trùng hợp hoàn toàn trong bản Kinh Thánh Việt ngữ này với lời của hai bài thơ "sáng tác" vào những thập niên 1970 của bà Nhă Ca, một nhà thơ nổi tiếng của Miền Nam. Theo người viết, gần nửa thế kỷ sau khi cuốn Kinh thánh Tin lành Việt ngữ hoàn thành tại Hà nội và chính thức phát hành, một nhà thơ xuất thân từ Miền Nam đă lấy nguyên văn hay tráo qua sàng lại ư tưởng, câu và chữ trong mấy cuốn sách vẫn được mệnh danh là “các sách văn thơ” (trang 594-796) của Cựu Ước do nhà thơ Phan Khôi dịch để “làm” 2 bài “thơ” của ḿnh (1972). Sự sang đoạt ấy đă nằm im trong Văn học Miền Nam cho tới nay khi người viết đề cập đến là 40 năm. Nhà thơ ấy trước lấy bút hiệu Thu Vân khi viết cho tờ “Văn nghệ học sinh” (thập niên 50) rồi Trần Thy Nhă Ca trên tạp chí Hiện Đại (thập niên 60) và sau dùng hẳn Nhă Ca cho tới bây giờ. Hai bài “thơ” nói đến đây có tựa “Đàn bà là mặt trời” và Một đoạn Nhă Ca”.


Trước đây, thơ của bà Nhă Ca được rất nhiều người có uy tín trong văn giới Miền Nam lúc bấy giờ khen ngợi nhiệt liệt, mà người cầm phướn đi tiên phong là nhà thơ Nguyên Sa. Ông đă ca ngợi hết lời  với nhận xét rằng Nhă Ca đă vượt ra được những giới hạn thông thường của phụ nữ, là một người đàn bà có "ư thức và tự do" , biết "chủ động" và "không chấp nhận vai tṛ thụ động" vv và vv (Nguyên Sa, "Đề tựa", Nhă Ca Mới , trang 15-20, Thư Lâm Ấn thư quán phát hành, 1964, Sài gon). Bài "Đàn  bà là mặt trời" xuất hiện lần đầu trong cuốn Thơ Nhă Ca do nhà xuất bản Thương Yêu, Hiện Đại tổng phát hành, tháng bảy 1972, Sài g̣n. Năm 1999, Thơ Nhă Ca được Vietbook USA tái bản tại Hoa Kỳvới nhan đề Nhă Ca Thơ tại Hoa Kỳ mà trong đó  “Đàn bà là mặt trời” và Một đoạn Nhă Ca” tái xuất hiện.


Sau khi cuốn này tái xuất bản, lời ca ngợi Nhă Ca cũng tái xuất hiện, nhiệt liệt và có lẽ c̣n đậm đà hơn cả cái phướn bắt đầu đă ố màu của Nguyên Sa. Đinh Từ Bích Thúy--một dịch giả từng tốt nghiệp tại Đại học Hoa Kỳ, một thành viên tâm huyết trong ban chủ trương&sáng lập Diễn đàn trên Mạng Da Màu và  thuộc thế hệ người Việt thứ hai có thành ư cổ vơ cho một nền văn chương trong sáng và giá trị--đă có nhận xét rất nồng hậu và quả quyết như sau về Nhă Ca:

-" Trong văn chương thế giới, có lẽ người phụ nữ có diện mạo và di sản văn chương gần nhất với Nhă Ca là Simone Weil, triết gia, nhà hoạt động chính trị, và nhà văn Pháp (1906-1943). [...]Nhă Ca là một nhà văn độc lập và bất khuất, bà cũng là một tiêu biểu rơ rệt nhất cho nền văn chương nhân bản của miền Nam trong thời kỳ 1954-1975..." (Đinh Từ Bích Thúy, "Nhă Ca Trong Văn Học Miền Nam 1954-1975: Một Huy Hoàng Trên Cỏ Mướt", http://damau.org/archives/15893)

Nếu Đinh Từ Bích Thúy dừng lại ở đó, ở những hoạt động không-Thơ của Nhă Ca th́ có lẽ người viết sẽ không cần phải nhắc đến thí dụ này dù việc so sánh Nhă Ca với Simone Weil là điều rất cần nên xét lại. Nhưng Đinh Từ Bích Thúy đă  không dừng lại ở đó để không những đă tiến sang phần thơ mà lại c̣n trích ra đúng 4 câu trong bài “Đàn bà là mặt trời” để nhận xét như sau:

-"H́nh ảnh người đàn bà trong thơ Nhă Ca có thể huy hoàng, diễm lệ, và có tầm thước vũ trụ:

Hỡi các chị, chúng ta đều sáng như mặt trời
tinh khiết như b́nh minh
v́ chúng ta làm ra ái t́nh
ra hoa lá và sự sống trên trái đất"
(Đinh Từ Bích Thúy, sđd)

Cho nên, người viết bắt buộc phải chỉ ra rằng, khốn thay, chỉ 4 câu thôi mà đoạn này lại gần hệt như nguyên văn của mấy câu trong Đoạn 6, Sách Nhă Ca -Cựu Ước do Phan Khôi dịch:

-"Người nữ này là ai, hiện ra như rạng đông, Đẹp như mặt trăng, tinh sạch như mặt trời, Đáng sợ khác nào đạo quân giương cờ xí" (Sách Nhă Ca-Cựu ước, 6:10)

Ai đọc cũng thấy rơ ràng là bà Nhă Ca đă lấy "Đẹp như mặt trăng, tinh sạch như mặt trời" của Kinh Thánh để "chuyển" sang " sáng như mặt trời, tinh khiết như b́nh minh" (!) để làm "thơ" của ḿnh nhưng vẫn không thể giấu được mưu toan lấy nguyên bản quá lộ liễu đó. Chưa hết, nếu người đọc (và nhất là Đinh Từ Bích Thúy) có được cuốn Thơ Nhă Ca do chính bà Nhă Ca (Tủ sách Thương yêu) xuất bản tại Sài g̣n vào năm  1972 th́ sẽ thấy cái mưu toan này càng lộ liễu hơn nữa v́ bà Nhă Ca đă thay một chữ trong lần xuất bản năm 1999 tại Hoa Kỳ (mà Đinh Từ Bích Thúy đă dùng để trích). Đó là chữ "đẹp" thay v́ chữ "sáng". Trong cuốn Thơ Nhă Ca xuất bản năm 1972, Sài g̣n, 2 câu đầu được in như sau:

-"Hỡi các chị, chúng ta đều đẹp như mặt trời
tinh khiết như b́nh minh." (Bà Nhă Ca, trang 128, sđd)

Một lần nữa, nếu đặt 2 câu này kế 2 câu của Kinh thánh Việt ngữ th́ không c̣n hồ nghi ǵ nữa:

-" đẹp như mặt trời/tinh khiết như b́nh minh." (Bà Nhă Ca, trang 128, sđd)-- "Đẹp như mặt trăng, tinh sạch như mặt trời" (Sách Nhă Ca-Cựu ước, 6:10)

Nếu chỉ có HAI câu trong MỘT bài này th́ kể ra cũng chưa đến nỗi nào (một trong những ác mộng của nhiều thi sĩ là "nhập tâm" chữ của người khác rồi vô t́nh để chúng hiện ra trong thơ ḿnh). Nhưng đây là nhiều thí dụ khác c̣n rơ ràng hơn nữa trong Một đoạn Nhă Ca:

a) Nguyên bản: “Nguyện sự tối tăm mịt mịt…/…bế cửa ḷng hoài thai ta” (Sách Gióp-Cựu ước, 3:6, 10, sđd, trang 596)

-“tôi nguyện sự tối tăm mù mịt/bế ḷng hoài thai (Bà Nhă Ca, câu 12, 13, sđd, trang 138)

b)Nguyên bản: “Và tôi rên siết trọn ngày” (Sách Thi Thiên-Cựu ước, 32:3, sđd, trang 656)

-“tôi […]rên siết, rên siết  măi” (Bà Nhă Ca, câu 17, sđd, trang 138)

c) Nguyên bản: “mạng sống tôi tiêu hao v́ cớ buồn bực/…/sức mạnh tôi mỏn yếu …/Thật một sự ô nhục lớn cho kẻ lân cận tôi…/Kẻ nào thấy tôi ở ngoài đều trốn khỏi tôi/Tôi bị chúng quên đi như kẻ chết” (Sách Thi Thiên, 31:10, 11, 12, sđd, trang 655)

-“dẫu tôi sức yếu mỏng hao ṃn v́ buồn rầu/dẫu sự ô nhục bắt đầu vào lẩn trốn trong tôi/tôi bị quên đi như kẻ chết/ (Bà Nhă Ca, câu 27, 28, 29, sđd, trang 139)

 

Như vậy, người viết có quyền tự hỏi c̣n bao nhiêu câu nữa trong bài thơ này và Một đoạn Nhă Ca” mà tác giả nó -bà Nhă Ca của Văn học Miền Nam--đă lấy (hay không lấy)  của Kinh Thánh Việt ngữ Tin lành từ phần Phan Khôi đă dịch với sự cố vấn của bà Cadman? Và nếu quả thật bà Nhă Ca đă phạm vào một thứ lỗi lầm không thể dung thứ được như thế--là lấy thơ của người khác nghĩa là đă không có sự liêm khiết trí thức -- th́ liệu những lời khen nhiệt liệt như của Đinh Từ Bích Thúy ("Nhă Ca...là một tiêu biểu rơ rệt nhất cho nền văn chương nhân bản của miền Nam trong thời kỳ 1954-1975") có c̣n đứng vững được hay chăng?  Đương nhiên là một "nền văn chương nhân bản" như "của miền Nam" cũng sẽ không thể dung thứ được một thứ không liêm khiết trí thức như vậy  nếu có thực, nói chi tới chuyện "tiêu biểu" mà lại c̣n "tiêu biểu nhất" cho nó th́ quả đau đớn và mỉa mai cho một nền văn học có quá nhiều thi sĩ bị giam hay chết trong tù Cộng sản sau 1975!

Nói thế để cho thấy, tương tự trường hợp Thụy Khuê đă trích sai Kinh Thánh , sự ca ngợi bà Nhă Ca của ĐinhTừ Bích Thúy là một thí dụ khác cho thấy việc nghiên cứu về sự  phiên dịch Kinh thánh Tin lành Việt ngữ khó khăn như thế nào. Nhưng dù có khó khăn đến đâu, phần phiên dịch của Phan Khôi cũng như công lao của ông bà Mục sư Truyền đạo Cadman càng cần làm cho sáng tỏ để từ nay trở đi, "cái ǵ của Kinh thánh Việt ngữ và Phan Khôi phải trả lại cho Kinh thánh Việt ngữ và Cadman- Phan Khôi".

Vụ nghi án văn học này sẽ được người viết phân tích với nhiều chứng cớ và tài liệu trong bài tới. Như thường lệ, người viết hoan nghênh sự góp ư của độc giả và những người được nêu tên trong bài để văn sử càng lúc càng minh bạch hơn trước khi những nhân chứng (như Phan Khôi) không thể phản bác hay tự vệ được nữa.

 

Nguyễn Tà Cúc

 

http://www.gio-o.com/Chung/NguyenTaCucVoPhien.htm

 

 

Chú thích:

**Loạt bài về Kinh thánh Tin lành Việt ngữ và (dịch giả) Phan Khôi đă được đăng trên Tạp chí Khởi Hành vào năm 2012. Người viết sẽ tiếp tục hoàn chỉnh loạt bài này với những tài liệu mới. Đây là một trong những bài có thêm tin tức hay/và tài liệu mới như có thêm tin tức trong 33 bức thư của Mục sư Cadman vv.

1-“Experts Say Picasso Could Have Been Inspired by Mozarabic Bible for his Guernica Figures”
(http://www.artdaily.org/index.asp?int_sec=2&int_new=30316#.UDaSJ6AomTY[/url]
Copyright © artdaily.org
)

2- Trong bài “George Whitman, người bán sách ở Paris và một phù tiêu văn hoá, đă tạ thế hưởng thọ 98 tuổi”, bà Marlise Simons viết như sau:  “George Whitman người sinh quán ở Hoa kỳ và là chủ nhân của tiệm sách ‘Shakespeare & Company’[…] đă qua đời vào ngày thứ tư[…] Ông tiếp đón người đến tiệm sách với một chiếc bảng treo trên tường có in câu nhắn nhủ bằng chữ lớn mà ông cho là của (thi sĩ) Yeats, dù thực ra, câu này là một sự biến thiên từ một đoạn trong Kinh thánh: ‘Chớ quên sự tiếp khách; có khi kẻ làm đều đó đă tiếp đăi thiên sứ mà không biết’…” (http://www.nytimes.com/2011/12/15/books/george-whitman-paris-bookseller-and-cultural-beacon-is-dead-at-98.html?_r=1&scp=1&sq=George%20Whitman%20obituary&st=cse

3-Mục sư Lê Hoàng Phu là trưởng nam của Mục sư và bà Lê văn Long, một trong những giáo sĩ tiên phong của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam. Ông tốt nghiệp Cao học tại Wheaton College, Illinois, 1967 và Tiến sĩ tại New York University, NY, 1972. Khi trở về, ông giữ chức Giám đốc Học vụ của Thần Học Viện Nha Trang và đă soạn cũng như dịch rất nhiều sách về Thần học. Sau khi rời Miền Nam sau 1975, ông định cư tại Whittier, California và tiếp tục công việc giảng dậy cũng như trước tác. Độc giả tại ngoại quốc có thể đọc luận án tiến sĩ bản Việt ngữ của ông tựa đề “Lịch sử Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1911-1965)” trên mạng http://tim-ai.net/?q=forum/43. hay bằng Anh ngữ trên mạng http://photos.vnbible.com/v/vnchurch/Books/LHPhu-book.jpg.html Độc giả trong nước có thể t́m mua cuốn này do Nhà xuất bản Tôn giáo ấn hành nhân Kỷ niệm 100 Năm Hội Thánh Tin Lành tại Việt Nam, 2011, 430 trang.

4-Mục sư Đặng Ngọc Báu, tốt nghiệp Thánh Kinh Thần học viện, Nha Trang và là dịch giả “Bản dịch 2011” Kinh Thánh Tin Lành, hiện đảm nhiệm chức vụ Giáo Hạt Trưởng của Giáo Hạt Đông Los Angeles (East District) của Giáo Phận Nam California và các lănh thổ của Hoa Kỳ trong vùng Thái B́nh Dương (California-Pacific Annual Conference).  Ông lănh đạo 82 hội thánh Giám Lư Mỹ từ Alhambra đến Palm Springs/Indio.  Nhân đây, người viết xin được cảm tạ sự góp ư cũng như chỉ bảo của ông trong vấn đề này. Độc giả có thể kiểm chứng hay t́m đọc thêm Bản dịch 2011 của Mục sư Đặng Ngọc Báu (hay các bản dịch Kinh Thánh Tin lành Việt ngữ kể cả Bản truyền thống của Phan Khôi) bằng cách "download" miễn phí xuống iPhone, iPad, smartphone, hay tablet để có thể đọc bất cứ lúc nào từ www.vietchristian.com hay www.vietbible100.com .

 

5-"[...]But to me the whole crux of the matter is that some future day our Indochina work should have its Bible translated direct from the original languages. There are always a loss of exactness by translating from a translation, however good the latter may be. Mrs. Cadman feels with me in this matter..." (W. C. Cadman, sđd-Những chữ trong phần dịch có ngoặc đơn, nếu có, là của người viết)

 

6-"[...]Mr. Olsen has not yet sent us his mss. from America. Also we find that it is most necessary to revise our part making it conform more to the Amercan Revised. The Synodale should never have been adopted. This is more of Mr. Olsen and the Rader conference. It would have been far better to have continue  as we began and use the Segond, making it conform to the Anerican Revised. We are comong back to it, thus having made a circle..." [W. C. Cadman, sđd (Những chữ trong ngoặc đơn, nếu có, là của người viết.) Chữ "mss" là viết tắt cho chữ "manuscript" (bản thảo)]

 

7-Muốn biết thêm chi tiết về công tŕnh về cuốn Thánh thơ (Thánh ca Tin lành) của Cadman, độc giả có thể đọc thêm bài khảo luận của Mục sư Mă Phúc Thanh Tươi có tựa "Some Features of the Divine Songs of the Protestant Church in Vietnam", đă đăng trong tạp chí Religious Studies  Review:  Bộ 1, Số  3, trang 44-49, Tháng 10. 2007.

 

Hết

  

© gio-o.com 2013