TRẦN QUƯ PHIỆT

 

ÂM NHC BUN

 

hồi kư văn chương

 

Sau khi rời thư viện tôi tản bộ dọc theo vĩa hè khu phố Đại học Texas. Chiều thứ bảy nơi này trông giống như ngày lễ hội  những sinh viên như tôi không muốn bỏ qua. Họ đến đây để thư giản và vui chơi sau một tuần học hành mệt nhọc. Những người bán hàng, đa số là những sinh viên có gia đ́nh, cố tăng thêm ngân sách gia đ́nh bằng cách bày bán những tranh vẽ, đồ thủ công, vật dụng linh tinh, v.v. Các quán bán thức ăn Mỹ và nước ngoài chỉ cách một con đường với giá hạ sinh viên không t́m thấy ở đâu khác. Tăng thêm sự phong phú văn hóa ở Đại học Texas là những màn vũ do một số người thuộc giáo phái Hare Krishna. Màn tŕnh diễn mới lạ và màu sắc sặc sỡ nhưng không gây được nhiều chú ư có lẽ v́ các người thuộc giáo phái này có lối ăn mặc và truyền đạo kỳ lạ. Đứng trước nhà sách (Co-Op Store) gần đó là một gă râu tóc bù xù đang chơi một bản concerto của Beethoven. Rơ ràng là người nghệ sĩ đó biễu diễn để kiếm sống (dưới chân anh ta răi rác năm mười đô la có lẽ là tiền thưởng của người xem), nhưng tuyệt không có dấu hiệu ǵ chứng tỏ anh ta xem nghệ thuật của ḿnh là việc tầm thường. Anh hoàn toàn đắm ḿnh vào tiếng nhạc của anh tựa như một nghệ sĩ độc tấu trong một buổi ḥa nhạc chính thức. Chính vào lúc tôi cảm thấy sung sướng và biết ơn được sống ở Mỹ, hoàn toàn quên hẵn tôi là ai và những ǵ đă xảy ra đến tôi gần đây, bất ngờ một cơn đau nỗi lên, lan khắp thân thể, khiến tim tôi co thắt. Những tưởng cơn đau này đă qua v́ từ lâu tôi không cảm thấy nữa, nay bỗng tái hiện tấn công tôi dữ dội. Đó là cơn đau cũ nhưng nay trở nên phức tạp hơn. Nó liên hệ đến cảm giác hổ thẹn khi nhận ra rằng tôi chỉ là kẻ lưu vong miễn cưỡng, không phải là một người được tham dự vào ḍng chính của nước Mỹ. Cơn đau đến từ cảm giác tội lỗi v́ đă quên gia đ́nh tôi, nhất là mấy đứa con nhỏ của tôi đang đói khổ ở quê nhà trong lúc cha chúng là giảng viên  Đại học và đang hưởng một cuộc sống thoải mái.

 

Ngay khi cơn sốc đă qua, tôi nhận thấy cơn đau xảy đến khi tôi nghe người nghệ sĩ độc tấu bản nhạc Beethoven. Tôi biết cơn đau dù sớm hay muộn thế nào cũng xảy ra v́ nỗi buồn của tôi dầu tiềm ẩn nhưng luôn nhức nhối và chất chứa lâu ngày sẽ bộc phát dữ dội một khi bị kích thích. Tiếng nhạc hôm nay làm cơn đau  đến nhanh hơn.

 

Giống như những người sinh trong thời tiền chiến thanh b́nh, tôi đắm ḿnh trong âm nhạc từ lúc bé thơ. Trước hết, trong vô thức của mọi trẻ thơ từ thuở nằm nôi đều có in vết ấn sâu đậm của âm nhạc, và tôi cũng không phải ngoại lệ. Khi nghe mẹ tôi ru em gái tôi ngủ bằng những bài ru em phát xuất từ B́nh Định, tôi bỗng nhiên cảm thấy chúng rất quen thuộc và có thể hát thuộc ḷng vài đoạn theo mẹ tôi. Mẹ tôi bảo tôi bà thường ru tôi ngủ bằng những điệu hát ấy. Như vậy có phái là tôi đă từng nghe khi nằm nôi và ghi nhớ lời ru của mẹ trong vô thức? Giọng mẹ tôi uốn láy, nặng và chậm, nhưng linh hoạt và nhịp nhàng (đặc biệt của giọng phụ nữ B́nh Định) có thể làm cho đứa bé đi vào giấc ngủ nhanh, trong khi giọng ngâm Đường thi của cha tôio dài và buồn thường đưa tôi ra khỏi thế giới hiện thực—tức cuộc đời của ông, đánh dấu bằng đau buồn và nhiều nỗi u hoài—đến thế giới mộng mơ chỉ có trong thơ. V́ phần lớn thời thơ ấu tôi sống với Cha và v́ mỗi tối Cha thường ngâm thơ ru tôi ngủ, âm nhạc này đă nuôi sống tôi. Tôi lớn lên với tiếng ru và t́nh thương của Cha. Quan trọng hơn nữa, đắm ḿnh một thời gian dài vào loại âm nhạc đó làm nẫy sinh trong tôi ḷng yêu thích văn chương, nhất là thơ, sự quyến luyến sâu đậm đối với Việt Nam, đặc biệt là làng quê của cha tôi, và sự mê đắm không thể cưỡng lại được đối với thế giới huyền bí. Ngày nay những yếu tố ấy vẫn c̣n tồn tại trong tôi. 

 

Ḷng yêu nhạc và thơ của tôi ngủ yên sau khi tôi lập gia đ́nh. Tuy tiếp tục sống với chúng tôi, cha tôi không c̣n ngâm thơ nữa. Măi lo xây dựng tương lai, tôi đánh mất thiên đường mà không biết. Ba năm vùi đầu vào việc theo học chương tŕnh Fulbright và hai năm sống trong cơn ác mộng sau năm 1975 chắc chắn không phải là thời gian tốt cho việc giải trí và thưởng thức âm nhạc.

 

Ḷng yêu âm nhạc của tôi sống lại hôm nay do cuộc tiếp xúc ngắn ngũi với điệu nhạc của Beethoven trên khu phố đại học. Tôi không hiểu sao bản concerto có thể hớp hồn tôi lâu đến thế mặc dù tôi không am hiểu Beethoven và âm nhạc cổ điển. Trên đường đi về pḥng trọ điệu nhạc ấy theo tôi. Một lúc sau không c̣n nghe nữa, nhưng tôi vẫn nghe và cảm thấy âm thanh vang dội của nó. Một làn sóng buồn rầu vô hạn dâng lên trong ḷng tôi. Sự hấp dẫn kỳ lạ của bản concerto của người nghệ sĩ vô danh biễu diễn trên hè phố khiến tôi kinh ngạc sửng sốt. Nh́n nét say sưa trên khuôn mặt người xem tôi thấy bản độc tấu tạo ra những phản ứng khác nhau tùy theo trạng thái t́nh cảm của họ khi nghe tiếng nhạc. Không ai mô tả sức mạnh của âm nhạc cổ điễn—khả năng tháo phóng những t́nh cảm chất chứa lâu ngày trong tâm hồn con người—bằng nhà văn Marcel Proust. Trong tiểu thuyết Swann in Love (Swann khi yêu) Proust mô tả hai phản ứng khác nhau của nhân vật chính Swann đối với câu nhạc ngắn (la petite phrase) trong bản sonata  của Vinteuil. Trước hết, Swann coi đó là một tấu khúc ca ngợi t́nh yêu khi Swann mới gặp nàng Odette, nhưng sau đó tấu khúc trở thành một sự dày ṿ đau đớn khi Swann khám phá Odette đă phản bội ḿnh. Nhạc Beethoven làm sống dậy sự đau buồn tôi cố đè nén nhưng thất bại khi tôi sống buông thả hay cố t́m lăng quên thực tại đớn đau trong giấc ngủ. Nhưng nỗi buồn lúc này không giống nỗi đau buồn dày ṿ tôi cách đây hai năm. Mặc dù khúc nhạc Beethoven không d́u tôi vào giấc ngủ tuổi thơ như giọng ngâm thơ của cha tôi, nhưng cũng giúp tôi thăng hoa nỗi đau buồn, giảm bớt những hệ quả tai hại của nó, khiến cho nỗi buồn không những có thể chịu đựng được mà c̣n dễ chịu. Đó chính là cái thú đau thương mà Lamartine và các nhà thơ lăng mạn Pháp thường nói tới. Bản thân tôi cũng đă t́m cách lăng quên đau buồn trong chốc lát bằng cách vùi đầu trong công việc và trong văn chương trong suốt hai năm nay. Nhưng hôm nay lần đầu tiên âm nhạc tạo ra trong tôi một cảm giác lư thú—buồn và êm đềm—giống như một em bé thổn thức khóc được mẹ dỗ dành. Khi xoa dịu một linh hồn đau khổ, âm nhạc có hiệu quả lớn hơn nghệ thuật hay văn chương bởi v́ những âm thanh chửa lành của nó có thể nhanh chóng thấm vào những chỗ sâu kín của tâm hồn. Điều tôi khám phá hôm nay sau khi nghe người nghệ sĩ biễu diễn bản concerto của Beethoven là trong giai đoạn này của đời tôi, tôi không thể sống thiếu âm nhạc, nhất là âm nhạc buồn. Âm nhạc buồn khơi dậy những t́nh cảm, hoài niệm đă bị chôn vùi lâu năm trong ḷng, kích động những giọt nước mắt hối hận của con người. Âm nhạc này làm tôi buồn nhưng cũng đem đến tôi một niềm vui—niềm vui được biết rằng tôi không lănh đạm với hoài niệm quá khứ và với những người tôi yêu thương. Âm nhạc buồn là âm nhạc ngọt ngào nhất trên đời.

                                      

TRẦN QUÍ PHIỆT

(Chuyển ngữ từ Pangs of Memory and Love, cùng một tác giả).

 

Giáo sư Trần Quư Phiệt nguyên là giáo sứ Văn Chương Hoa Kỳ tại đại học Schreiner University , Texas . Ông là anh ruột của nhà văn Trần Hoài Thư. Pangs of Memory and Love là hồi kư văn chương viết bằng Anh Ngữ. Bản Việt Ngữ trên là một trong vài trích đoạn được chính tác giả chuyển dịch và đặc biệt gửi tặng độc giả Gió O theo lời yêu cầu của chủ biên Lê Thị Huê. 

Gió O rất hân hạnh đón nhận những trích đoạn từ tập hồi kư văn chương đặc biệt này của giáo sư Trần Quư Phiệt .

 

© gio-o.com 2017